هر دو کشور روسیه و اوکراین در تلاشند تا از جنگ ایالات متحده و اسرائیل علیه ایران به نفع خود بهرهبرداری کنند. در حالی که روسیه از این جنگ سود میبرد و از ایران حمایت میکند، اوکراین نیز به تسلیح کشورهای حاشیه خلیج فارس پرداخته است و خاورمیانه به جبهه جدیدی در جنگ بین کییف و مسکو تبدیل شده است.
این امر به امری رایج تبدیل شده که درگیریهای بزرگ به جنگهای نیابتی تبدیل شوند، با دخالت قدرتهای خارجی برای کمک به دوستان و آسیب رساندن به دشمنان. به عنوان مثال، اتحاد جماهیر شوروی به کره شمالی و ویتنام شمالی در جنگهایشان علیه ایالات متحده کمک کرد. ایالات متحده نیز با تأمین تسلیحات برای مجاهدین افغان در دهه ۱۹۸۰ در جنگشان علیه ارتش سرخ، این لطف را جبران کرد.
جنگ ایران نیز تفاوتی ندارد. هر دو کشور روسیه و اوکراین در تلاشند تا از درگیری خاورمیانه که اسرائیل و ایالات متحده را در برابر ایران قرار میدهد، به نفع خود استفاده کنند.
روسیه دارای یک اتحاد دیرینه با ایران است، بنابراین طبیعی است که ولادیمیر پوتین، رئیسجمهور روسیه، به جمهوری اسلامی کمک کند و به گزارشها، تصاویر ماهوارهای و پهپادها را در اختیار آن قرار دهد. ولودیمیر زلنسکی، رئیسجمهور اوکراین، در شبکههای اجتماعی نوشت که به گفته اطلاعات اوکراین، ماهوارههای روسی “تصاویر” گرفتهاند، از جمله از پایگاه نظامی مشترک ایالات متحده و بریتانیا در جزیره دیگو گارسیا در اقیانوس هند، فرودگاه بینالمللی کویت، پایگاه هوایی شاه سلطان در عربستان سعودی و پایگاه هوایی العدید در قطر—بزرگترین تأسیسات نظامی ایالات متحده در خاورمیانه. اگر ادعای زلنسکی صحیح باشد، قطعاً تصادفی نیست که ایران بسیاری از این تأسیسات را هدف قرار داده است.
یک حمله ایرانی در تاریخ ۲۷ مارس به پایگاه هوایی شاه سلطان به چندین هواپیمای آمریکایی در زمین آسیب رساند. یک هواپیمای فرماندهی و کنترل E-3 Sentry AWACS ارزشمند در باند فرودگاه نابود شد. سایر حملات ایرانی حداقل به ده رادار هشدار زودهنگام که توسط ایالات متحده و کشورهای حاشیه خلیج فارس برای دفاع در برابر حملات پهپادی و موشکی ایران استفاده میشود، آسیب رسانده است. حملات ایرانی به قدری گسترده بوده است که به گفته نیویورک تایمز، “بسیاری از سیزده پایگاه نظامی در منطقه که توسط نیروهای آمریکایی استفاده میشود، تقریباً غیرقابل سکونت شدهاند.”
سخت است که ببینیم ایران، که خود ماهوارهای ندارد، چگونه میتواند به این همه هدف به این دقت حمله کند، مگر اینکه از کمکهای روسی و احتمالاً چینی برخوردار باشد.
در گذشته، روسیه دریافتکننده کمکهای نظامی ایران بوده است—ایران پهپادهای شاهد را که اکنون به طور انبوه توسط روسیه برای حمله به اوکراین استفاده میشود، تأمین کرده است. اما روسیه نسخههای خود از پهپادهای شاهد را تولید کرده است، از جمله مدلی که به جای موتور توربوپراپ، با موتور جت تجهیز شده است. گزارشهای گستردهای وجود دارد که زنجیره تأمین اکنون به سمت دیگر در حال حرکت است و روسیه پهپادهای خود را به ایران ارسال میکند.
شما فکر میکنید که رئیسجمهور ایالات متحده، دونالد ترامپ، باید از کمکی که روسیه به ایران برای هدف قرار دادن نیروهای آمریکایی ارائه میدهد، نگران باشد، اما او که همیشه به پوتین توجه دارد، به نظر میرسد که به آرامی نگران نیست. در یک مصاحبه تلویزیونی در تاریخ ۱۳ مارس، ترامپ گفت که “فکر میکنم او [پوتین] ممکن است کمی به آنها کمک کند، بله”، اما به توجیه اقدامات پوتین پرداخت و گفت که “او احتمالاً فکر میکند ما به اوکراین کمک میکنیم. آنها این کار را میکنند و ما هم این کار را میکنیم.” با این حال، در عین حال که ترامپ برای پوتین توجیه میآورد، علیه متحدان اروپایی ایالات متحده به خاطر عدم کمک به بازگشایی تنگه هرمز—که به دلیل جنگی که اسرائیل و ایالات متحده آغاز کردند، بسته شده است—عصبانی است.
به جای مجازات پوتین به خاطر کمکش به ایران، ترامپ تحریمها علیه روسیه را کاهش داده است. این اقدام، به همراه افزایش قیمتهای نفت ناشی از جنگ، پتانسیل ایجاد یک سود مالی بزرگ را دارد که روسیه میتواند از آن برای تأمین مالی جنگ تهاجمی خود علیه اوکراین استفاده کند. در واقع، گزارشها حاکی از آن است که کرملین برنامههای کاهش بودجه را به دلیل پیشبینی درآمدهای بیشتر نفتی کنار گذاشته است.
زیرا ایالات متحده آمریکا به تهاجم روسیه پایان نمیدهد، اوکراین مجبور شده است که خود به این موضوع رسیدگی کند. در هفته گذشته، پهپادهای دوربرد اوکراینی به زیرساختهای صادرات نفت روسیه در سواحل دریای بالتیک که ششصد مایل از اوکراین فاصله دارد، حمله کردهاند. گزارشها حاکی از آن است که این حملات ظرفیت حمل و نقل نفت روسیه را ۴۰ درصد کاهش داده و به این ترتیب، حداقل به طور موقت، سود نفتی روسیه را کاهش داده است.
در همین حال، زلنسکی متخصصان دفاع هوایی اوکراین را برای کمک به کشورهای حاشیه خلیج فارس در مقابله با حملات پهپادی ایران فرستاده است. هفته گذشته، خود زلنسکی به خاورمیانه سفر کرد تا توافقهای همکاری امنیتی با عربستان سعودی، امارات متحده عربی و قطر به امضا برساند. این کشورها اکنون متوجه شدهاند که شلیک موشکهای پاتریوت—که هر کدام هزینهای معادل ۳.۷ میلیون دلار دارند—برای سرنگونی پهپادهای ایرانی که هزینهای بین ۲۰,۰۰۰ تا ۵۰,۰۰۰ دلار دارند، نه عملی است و نه پایدار. گزارشها حاکی از آن است که اوکراین به کشورهای حاشیه خلیج فارس پهپادهای رهگیر دفاع هوایی خود را که هزینهای به اندازه ۱,۰۰۰ دلار دارند، به همراه تخصص لازم برای شناسایی و خنثیسازی تهدیدات پهپادی ارائه خواهد داد.
در عوض، اوکراین میتواند سرمایهگذاری بسیار مورد نیاز در صنعت پهپاد خود را دریافت کند که به طور نمایی در حال گسترش است و میتواند با تأمین مالی بیشتر حتی سریعتر رشد کند. در حال حاضر، تقریباً ۶۰ درصد از ظرفیت تولید پهپاد اوکراین بلااستفاده مانده است. هدف اوکراین این است که در سال جاری هفت میلیون پهپاد تولید کند و میتواند با ورود سرمایه از کشورهای حاشیه خلیج فارس، تولید را حتی سریعتر گسترش دهد.
به طور کلی، روسیه از جنگ ایران بهرهبردار اصلی است—نه تنها به این دلیل که درآمد نفت بیشتری دریافت میکند، بلکه همچنین به این دلیل که ایالات متحده در حال مصرف مهمات کمیاب، مانند رهگیرهای پاتریوت است که بنابراین برای فروش به اوکراین در دسترس نخواهد بود. اما اوکراین تمام تلاش خود را میکند تا برتری روسیه را در این جنگ نیابتی خنثی کند.