دیپلماسی گاهی اوقات اسنادی تولید میکند که واقعیت را روشن میسازد؛ اما بیشتر اوقات، اسنادی تولید میکند که به طرز زیبایی غیاب آن را پنهان میکند. بیانیه پنجنقطهای چین و پاکستان درباره ایران به وضوح به دسته دوم تعلق دارد — متنی که بهطرز دقیقی متوازن و بهطرز بینقصی معقول است، بهگونهای که به آرامی نشان میدهد چه مقدار از آن دارای اهمیت است. آتشبس، حاکمیت، دسترسی انسانی، امنیت حملونقل، سازمان ملل — هر بند درست است، هر احساس قابل قبول است و اثر تجمعی آن بهطور استراتژیک بیوزن است. این سیاست نیست. این یک نمایش است.
این تصادفی نیست. در لحظات واقعی انتقال ژئوپلیتیکی، چنین بیانیههایی بهعنوان استتار دیپلماتیک عمل میکنند — اجازه میدهند که اختلافنظر بهعنوان توافق و عدمتصمیم بهعنوان احتیاط جلوه کند. فعالیتهای اخیر پاکستان تقریباً با دقت مطالعهشدهای با این الگو مطابقت دارد. اسلامآباد مشتاق است — بهطرز مشهودی مشتاق — تا خود را بهعنوان یک واسطه مرکزی معرفی کند: مفید برای واشنگتن، قابل قبول برای تهران، و ضروری برای پکن. این جاهطلبی وسیع است. اما اعتبار آن بهطرز سرسختانهای غایب است.
ایران بههیچوجه قصد ندارد قضاوت استراتژیک را به دولتی واگذار کند که نهاد حاکم آن ناهماهنگی را به یک روش دیپلماتیک تبدیل کرده است. پاکستان در بهنظر مشغول بودن مهارت دارد. اما در نشان دادن اینکه اهمیت دارد، با مشکل مواجه است.
چین، در مقابل، تقریباً به این نوع خودفریبی حساسیت دارد. احتیاط پکن به معنای انفعال نیست؛ بلکه انضباط است. این کشور هیچ علاقهای به تأمین مالی یک “چارچوب صلح” ندارد که میتواند با تشدید بعدی آمریکایی یا حمله اسرائیلی از بین برود — که هر دو اکنون به ابزارهای معمول سیاست تبدیل شدهاند تا رویدادهای استثنایی. واشنگتن همچنان قدرت را با استراتژی اشتباه میگیرد و بین افراط و بیصبری حرکت میکند بدون اینکه توجهی به پیامدها داشته باشد. در همین حال، اسرائیل تشدید را بهحدی عادی کرده است که به یک دکترین تبدیل شده و بیثباتی منطقهای را بهعنوان یک ابزار عمدی سیاست در نظر میگیرد. امارات متحده عربی با فرصتطلبی صیقلخورده خود این مثلث را کامل میکند — کارآمدی را به نمایش میگذارد در حالی که به آرامی خود را در درگیریهایی که به پیچیدگی آن کمک میکند، وارد میکند. این یک تقسیم کار منظم است: یکی بهطور بیپروا بیثباتی ایجاد میکند، یکی بهطور نامنظم، و یکی بهطور سودآور.
در این زمینه، آنچه بهعنوان “مسلمان کواد” شناخته میشود — پاکستان، ترکیه، عربستان سعودی و مصر — کمتر بهعنوان یک ائتلاف و بیشتر بهعنوان یک عکس بهدقت staged شباهت دارد.
این استراتژی نیست. این یک تفکر آرزومندانه با یک بیانیه مطبوعاتی است.
و اکنون، داستان وحدت شورای همکاری خلیج فارس نه تنها ترک خورده است — بلکه در دید عموم فروپاشیده است. این دیگر یک موضوع تفسیر نیست؛ بلکه یک واقعیت قابل مشاهده است. عمان و قطر تمایل چندانی به رویارویی نمایشی با ایران ندارند. عربستان سعودی با احتیاط زیر لفاظیهای خود تنظیم میکند. امارات متحده عربی به نقش مورد علاقه خود بهعنوان تسهیلکنندهای صیقلی از بیثباتی ادامه میدهد. خلیج فارس متحد نیست. این مجموعهای از دولتهاست که اضطراب مشترک را مدیریت میکنند در حالی که به دنبال منافع متنوع هستند.
ایران، در مقابل، به این لحظه با سطحی از وضوح استراتژیک نزدیک شده است که بهنظر میرسد دشمنانش تمایلی به پذیرش آن ندارند. این کشور با دقت تشخیص داده است که جغرافیا تنها زمینه نیست — بلکه اهرم است. تنگه هرمز تنها یک کریدور دریایی نیست؛ بلکه یک نقطه استراتژیک در معماری جریانهای انرژی جهانی است. مانورهای تهران نشاندهنده تلاشی محاسبهشده برای تبدیل این واقعیت به قدرت چانهزنی پایدار است. این رفتار واکنشی نیست. این یک دیپلماسی لایهدار و عمدی است — صبور، سازگار و بهطرز دقیقی آگاه به این نکته که در ژئوپلیتیک، موقعیت اغلب مهمتر از ظاهر است. هر چارچوبی که تصور کند ایران میتواند کنار گذاشته شود در حالی که جغرافیای آن ضروری باقی میماند، همیشه از نظر فکری غیرجدی بوده است.
پاکستان در حال حاضر این چشمانداز در حال تغییر را بررسی میکند و خود را در مرکز آن تصور میکند. در روایت مورد نظر اسلامآباد، خطوط لوله جریان خواهند یافت، گوادر شکوفا خواهد شد، کریدورها قارهها را به هم متصل خواهند کرد و پاکستان به عنوان پل ضروری بین مناطق و امپراتوریها ظاهر خواهد شد. این اعتماد به نفس قابل توجه است. اما شواهد اندک است. چندین اجلاس، چند دست دادن به دقت برنامهریزی شده و تعدادی گزارش خوشبینانه به عنوان مدرکی از اعتماد استراتژیک در نظر گرفته میشود. این دیپلماسی به عنوان خودباوری است — جدی، پرانرژی و تنها به طور ضعیفی به واقعیت متصل است.
بالای همه اینها واشنگتن قرار دارد — هنوز قدرتمند، هنوز مداخلهجو و هنوز استراتژیکاً نامنظم. ایالات متحده توانایی مختل کردن ترتیبات منطقهای را حفظ میکند حتی زمانی که فاقد انسجام برای ساختن آنها باشد. به همین دلیل چین محتاط باقی میماند، ایران شکاک است و پادشاهیهای خلیج فارس بین احتیاط و تبعیت نوسان میکنند. نظم قدیمی ناپدید نشده است. بلکه به سادگی ناپایدار شده است — و ناپایداری در ژئوپلیتیک به ندرت محدود باقی میماند.
پاکستان مشتاق است — اما در ژئوپلیتیک، اشتیاق به اشتباه به عنوان نفوذ تلقی نمیشود.
خلیج فارس توسط کسانی که بیانیههای polished صادر میکنند یا جلسات پرجمعیت برگزار میکنند، دوباره ترتیب داده نخواهد شد. بلکه توسط کسانی که درک میکنند در عصر انحراف امپراتوری، دسترسی به معنای نفوذ نیست، نزدیکی به معنای قدرت نیست و دیپلماسی بدون اهرم اغلب تنها نمایشی است که با اعتماد به نفس ارائه میشود، دوباره ترتیب داده خواهد شد.