گفت‌وگو درباره تسلیم ایران، تفکر صفر-جمع را پنهان می‌کند
رئیس‌جمهور دونالد ترامپ، با مشاهده موفقیت عملیات نیروی دریایی ایالات متحده در تنگه هرمز در مسدود کردن بیشتر واردات و صادرات نفت ایران در حالی که برخی از تجارت نفت غیرایرانی از طریق این تنگه را احیا کرده است، به وضوح در نظر ندارد که درگیری با ایران به بن‌بست رسیده است.
وضعیت کنونی در مورد جریان نفت و توزیع درد اقتصادی در واقع پیچیده‌تر است و به عنوان یک مزیت یک‌طرفه برای ایالات متحده محسوب نمی‌شود، اما ترامپ به وضوح معتقد است که ادامه فشار بر ایران از طریق اقداماتی مانند محاصره دریایی — که یک عمل جنگی است — موجب افزایش نفوذ ایالات متحده و دستیابی به نتیجه‌ای بهتر خواهد شد.
ترامپ همیشه جهان را به عنوان یک بازی صفر-جمع می‌بیند. چه موضوع درگیری نظامی باشد، چه توافق‌های تجاری یا معاملات املاک، او بیشتر نتایج را به عنوان داشتن یک برنده و یک بازنده در نظر می‌گیرد. او همچنین هرگز اشتباهی را نمی‌پذیرد و به طور قطع در مورد جنگ کنونی به‌طور عمومی این کار را نخواهد کرد. بنابراین درگیری ادامه دارد به عنوان جست‌وجویی برای چیزی که ترامپ بتواند به عنوان یک “پیروزی” ادعا کند.
جنگ‌ها از طریق توافق‌های مذاکره‌شده به پایان می‌رسند
کتابی که بیش از چهار دهه پیش نوشتم نشان داد که پایان جنگ‌ها بهتر است به عنوان توافق‌های مذاکره‌شده درک شود. حتی تسلیم‌های به‌ظاهر بدون قید و شرط نیز کاملاً بدون قید و شرط نیستند و شامل توافقاتی هستند که در آن طرف تسلیم شده موافقت می‌کند که از ظرفیت ادامه مقاومت خود استفاده نکند به ازای اینکه طرف دیگر حمله خود را متوقف کند. سایر محققان به تازگی همین مفهوم را به درگیری‌های معاصر اعمال کرده‌اند. یک درس این است که بیان استراتژی جنگی ایالات متحده عمدتاً به صورت پیروزی‌ها و شکست‌ها، مسائل در حال بررسی را پنهان می‌کند، اینکه این مسائل چگونه بر منافع ایالات متحده تأثیر می‌گذارد و چه چیزی برای پایان دادن به جنگ و اجرای صلح پایدار لازم خواهد بود.
یک پیروزی واقعی چه چیزی را می‌طلبد
آنچه ترامپ به عنوان “پیروزی” خوشامد خواهد گفت، می‌تواند یکی از دو شکل اساسی به خود بگیرد: یا رژیم ایران به نوعی تسلیم شده و امتیازاتی ارائه می‌دهد که به وضوح و به طور قابل توجهی فراتر از هر چیزی است که قبلاً ارائه کرده است، یا رژیم فرو می‌پاشد. بین این دو احتمال تنشی وجود دارد، زیرا رژیمی که معتقد است ایالات متحده مصمم به نابودی آن است، هیچ انگیزه‌ای برای ارائه امتیاز ندارد و هیچ گزینه‌ای جز ادامه جنگ نمی‌بیند. با این حال، حتی اگر به طور جداگانه در نظر گرفته شود، هر یک از دو نسخه فرضی “پیروزی” سوالات عمده‌ای را مطرح می‌کند.
چرا امتیازات نمی‌توانند واقع‌گرایانه باشند
برای اینکه امتیازات ایرانی این نقش را ایفا کنند، باید به طور قابل توجهی به منافع ایالات متحده پیشرفت کنند و آنچه که حتی یک رژیم ایرانی تحت فشار شدید می‌تواند به طور واقع‌گرایانه ارائه دهد، باشد. یکی از دشواری‌ها در ارزیابی ارزش امتیازات ایرانی این است که ترامپ و دولت او هرگز اهداف جنگ خود را به وضوح مشخص نکردند. آنها در زمان‌های مختلف چیزهای متفاوتی گفته‌اند، از جمله حتی خواسته‌ای برای “تسلیم بدون قید و شرط” که انتظار آن از هر رژیم ایرانی غیرواقعی است.
برنامه هسته‌ای ایران بیشتر از همه ذکر می‌شود و معاون رئیس‌جمهور جی دی ونس به نزدیک‌ترین درخواست خاص اشاره کرد و گفت که “کاهش معنادار” غنی‌سازی اورانیوم ایران برای صلح ضروری خواهد بود.
برنامه هسته‌ای ایران به منافع ایالات متحده مربوط می‌شود به این دلیل که احتمال وجود سلاح هسته‌ای ایرانی را افزایش می‌دهد و در این زمینه ادامه جنگ کمکی نمی‌کند. حملات قبلی به طور عمده برنامه ایرانی را ناتوان کرده است و اکنون نیت‌ها به اندازه قابلیت‌ها اهمیت دارند. هدف قرار گرفتن توسط حملات مداوم یک قدرت خارجی، صداها در تهران را تقویت خواهد کرد — جایی که در حال حاضر صحبت‌هایی درباره خروج از پیمان منع گسترش سلاح‌های هسته‌ای وجود دارد — که استدلال می‌کنند ایران به یک بازدارنده هسته‌ای نیاز دارد.
نمونه‌ای از آنچه برای یک توافق معنادار در زمینه مسائل هسته‌ای ضروری است، برنامه جامع اقدام مشترک است که به‌طور غیررسمی به عنوان توافق ایران شناخته می‌شود و در سال ۲۰۱۵ به مرحله اجرا درآمد و به‌طور مؤثر تمام مسیرهای ممکن برای دستیابی به سلاح هسته‌ای ایرانی را تا زمانی که در سال ۲۰۱۸ توسط ترامپ که مصمم به نابودی آنچه به‌طور گسترده‌ای به عنوان مهم‌ترین دستاورد سیاست خارجی باراک اوباما شناخته می‌شد، بسته شد. این توافق ۱۵۹ صفحه‌ای محصول مذاکرات دشوار و دقیقی است که چندین سال به طول انجامید و شامل کارشناسان هسته‌ای و سایر متخصصان متعدد بود. این نوع توافق نیست که استیو ویتکاف و جارد کشنر بتوانند در چند جلسه مذاکره به آن دست یابند.
هر توافق هسته‌ای جدید بین ایالات متحده و ایران نیاز به جزئیات مشابهی دارد، بخشی از آن برای اطمینان از اینکه کاهش‌ها معنادار، قابل اجرا و قابل راستی‌آزمایی از طریق بازرسی‌های بین‌المللی باشد. قرار دادن تکمیل چنین توافق جامع به عنوان شرطی برای پایان جنگ — به جای پیوند زدن آتش‌بس با تعهد به شرکت جدی در مذاکرات آینده — به معنای ادامه جنگ برای ماه‌ها و احتمالاً سال‌ها خواهد بود.
توافق هسته‌ای سعودی قدرت چانه‌زنی را تضعیف می‌کند
دولت ترامپ با پیگیری توافق هسته‌ای اخیر خود با عربستان سعودی، کار مذاکره برای یک توافق هسته‌ای جدید با ایران را حتی دشوارتر و پیچیده‌تر کرده است، که به‌طور موجهی نگرانی‌هایی را در میان کارشناسان عدم گسترش تسلیحات هسته‌ای ایجاد کرده است زیرا این توافق نیاز به سخت‌ترین نوع بازرسی‌های بین‌المللی را ندارد و درهای غنی‌سازی اورانیوم توسط عربستان را حتی تا سطح ۲۰٪ باز می‌کند. هر رژیمی در ایران در برابر محدود کردن برنامه هسته‌ای خود به چیزی کمتر از آنچه که رقیب ایران در آن سوی خلیج فارس با تأیید و کمک ایالات متحده از آن برخوردار خواهد بود، مقاومت خواهد کرد.
تغییر رژیم قدرت افراط‌گرایان را افزایش می‌دهد
در مورد یک “پیروزی” از طریق تغییر رژیم، اولین نکته‌ای که باید به آن توجه کرد این است که ترامپ قبلاً ادعا کرده که چنین تغییری را پس از کشتن رهبران ارشد ایرانی در روزهای ابتدایی جنگ به دست آورده است. آنچه بعد از آن اتفاق افتاد درس عبرتی است برای احتیاط در آرزوهای خود: افراط‌گرایان ایرانی از زمانی که آیت‌الله علی خامنه‌ای هنوز زنده بود، قدرت بیشتری پیدا کردند. تغییر رهبری دیگری در زمان جنگ ممکن است ایران را حتی بیشتر به سمت افراط‌گرایی سوق دهد، مانند یک دیکتاتوری نظامی که صدای باقی‌مانده معتدل‌ها در رژیم را خاموش کند.
حتی اگر تغییر رهبری به سمتی برود که به نظر ایالات متحده مطلوب‌تر باشد، تأمین منافع ایالات متحده نیازمند این است که هر کسی که نماینده ایران است، بتواند توافق‌هایی را مذاکره کند که پایدار باشند. یک دولت آینده باید با جناح‌های داخلی ایران که دیدگاه‌های متفاوتی دارند، برخورد کند و این جناح‌ها حتی با تغییر رهبری ناپدید نخواهند شد. اما توانایی تأثیرگذاری بر این جناح‌ها لزوماً در اختیار کسانی نیست که ایدئولوژی‌ها و گرایش‌هایشان ممکن است به ایالات متحده نزدیک‌تر به نظر برسد.
در این زمینه، کشته شدن علی لاریجانی، دبیر شورای عالی امنیت ملی ایران، به وسیله یک حمله هوایی اسرائیلی دو هفته پس از آغاز جنگ، یک شکست محسوب می‌شود. لاریجانی موجودی از رژیم خامنه‌ای بود اما همچنین یک عمل‌گرای سیاسی با توانایی و ارتباطاتی بود که می‌توانست تعهدات معتبر را به نمایندگی از کل ساختار قدرت در تهران ارائه دهد.
گفت‌وگو درباره تسلیم ایران نمی‌تواند از آتش‌بس فراتر برود
در میان سختی‌های اقتصادی که جمعیت ایران تحمل می‌کند، نمی‌توان احتمال یک قیام مردمی که منجر به یک تغییر سیاسی گسترده‌تر شود را رد کرد، اما چندین نکته درباره این نوع تغییر رژیم ممکن است لازم باشد.
نخست، چندین قیام مردمی در تاریخ جمهوری اسلامی رخ داده است اما به تغییر رژیم منجر نشده است.
دوم، در حال حاضر هیچ جنبش مخالف منسجمی وجود ندارد که قابل مقایسه با آنچه روح‌الله خمینی در طول انقلاب که شاه را در سال ۱۹۷۹ سرنگون کرد، باشد.
سوم، قیام مردمی در طول جنگی که ادامه دارد، کمتر محتمل است، جنگی که اثر قابل توجهی از همبستگی ملی در میان ایرانیان ایجاد کرده است که به طور غیرقابل پیش‌بینی حملات نظامی و اقتصادی ایالات متحده را به عنوان هدفی علیه ایران به طور کلی و نه فقط علیه رژیم می‌بینند.
چهارم و مرتبط با نکته قبلی، جنگ باعث ایجاد کینه‌ای ماندگار و گسترده علیه ایالات متحده خواهد شد به خاطر رنجی که بر ایرانیان تحمیل کرده است. این کینه هر چه جنگ طولانی‌تر شود، قوی‌تر خواهد شد. هیچ رژیم جدیدی نمی‌تواند این احساس را نادیده بگیرد.
پنجم، سیاست‌ها تحت هر حاکم جدیدی نشان خواهد داد که چگونه سیاست‌های گذشته ایران به نگرانی‌های امنیتی و ملی‌گرایی ایران به همان اندازه که به رنگ‌آمیزی ایدئولوژیک هر رژیمی که در قدرت بوده، پاسخ داده است.
نتیجه‌گیری این است که ایالات متحده نباید به توافقات بزرگ و فوری یا تغییر رژیم به عنوان فرصتی برای پایان دادن به این جنگ تکیه کند. عملی‌ترین راه خروج از جنگ، توافق آتش‌بس ابتدایی است که بیشتر مذاکرات اساسی را به تعویق می‌اندازد، مانند یادداشت تفاهمی که طرفین در ژوئن به آن توافق کردند، اما بدون زبان مبهمی که در مورد تنگه هرمز وجود داشت و باعث شکست یادداشت تفاهم شد. یک رئیس‌جمهور که به دنبال “پیروزی” است، باید به توانایی بیانی خود برای توصیف چنین آتش‌بس و ویرانی که قبلاً بر نیروهای ایرانی وارد شده است، به عنوان یک پیروزی تکیه کند.