مادر همه بمب‌ها به بحث بازمی‌گردد
ایالات متحده در حال بررسی استفاده از قدرتمندترین بمب غیرهسته‌ای خود علیه ایران است در حالی که رئیس‌جمهور دونالد ترامپ به فکر حملات نظامی مجدد است، که سوالاتی درباره تأثیر ویرانگر آن و اینکه آیا می‌تواند به تأسیسات هسته‌ای به شدت مستحکم تهران نفوذ کند، مطرح می‌کند.
بر اساس گزارشی از CNN در روز پنج‌شنبه، برنامه‌ریزان نظامی ایالات متحده گزینه‌هایی را شامل بمب GBU-43/B Massive Ordnance Air Blast، که به طور معمول به عنوان “مادر همه بمب‌ها” یا MOAB شناخته می‌شود، برای هدف قرار دادن زیرساخت‌های انرژی و سایت‌های هسته‌ای ایران تهیه کرده‌اند.
گزارش‌ها حاکی از آن است که این برنامه‌ها شامل حملات احتمالی به کوه پیک‌اکس، یک تأسیسات زیرزمینی نزدیک نطنز است که واشنگتن و اسرائیل معتقدند ایران اجزای برنامه هسته‌ای خود را در آنجا ذخیره کرده است.
این برنامه‌های گزارش شده در حالی مطرح می‌شود که ترامپ تحت فشار فزاینده‌ای برای پایان دادن به جنگ با ایران قرار دارد، با مذاکراتی که متوقف شده و رئیس‌جمهور ایالات متحده به دنبال راهی برای پایان دادن به این درگیری بدون اینکه به نظر برسد شکست خورده است، می‌باشد.
هیچ تصمیمی برای استفاده از بمب اعلام نشده است و کاخ سفید گفته است که ترامپ همه گزینه‌ها را در دسترس نگه داشته است.
در اینجا آنچه باید درباره این سلاح، قابلیت‌های ویرانگر آن و اینکه چرا ایالات متحده در حال بررسی استفاده از آن علیه ایران است، بدانید.
مادر همه بمب‌ها چیست؟
بمب GBU-43/B Massive Ordnance Air Blast (MOAB) قدرتمندترین بمب متعارف در زرادخانه نظامی ایالات متحده است.
این سلاح که وزن آن تقریباً 9,800 کیلوگرم (21,600 پوند) و طول آن بیش از نه متر است، توسط نیروی هوایی ایالات متحده در سال 2003 و پیش از حمله آمریکایی‌ها به عراق توسعه یافته است.
برخلاف بمب‌های متعارفی که برای نفوذ به ساختارهای زیرزمینی مستحکم طراحی شده‌اند، MOAB یک سلاح انفجاری هوایی است که در بالای زمین منفجر می‌شود و انفجاری عظیم در یک منطقه وسیع ایجاد می‌کند.
در حین آزمایش در مارس 2003، انفجار یک ابر قارچی تولید کرد که از فاصله تقریباً 20 مایل قابل مشاهده بود.
این سلاح در ابتدا برای نابودی تجمعات بزرگ نیروهای نظامی، تجهیزات نظامی و استحکامات سطحی طراحی شده بود، هرچند که اهداف بالقوه آن بعداً شامل غارها و تونل‌ها نیز شد.
بمب چقدر ویرانگر است؟
MOAB قادر است مناطق وسیعی را از طریق یک موج انفجاری عظیم ویران کند که می‌تواند ساختمان‌ها، تأسیسات نظامی و سایر سازه‌ها را نابود کند.
این سلاح می‌تواند منطقه‌ای معادل تقریباً نه بلوک شهری را ویران کند، طبق گزارش CNN، هرچند که میزان واقعی ویرانی به زمین، سازه‌های اطراف و شرایط دیگر بستگی دارد.
با وجود اندازه بزرگش، MOAB یک سلاح هسته‌ای نیست و تشعشعات رادیواکتیوی که با انفجار هسته‌ای همراه است را تولید نمی‌کند.
این بمب به وسیله GPS هدایت می‌شود و از یک هواپیمای حمل و نقل نظامی به جای یک جنگنده معمولی پرتاب می‌شود. در اولین عملیات جنگی‌اش، از یک هواپیمای آمریکایی MC-130 پرتاب شد.
اندازه بزرگ و قابلیت‌های ویرانگر آن همچنین آن را به ابزاری برای جنگ روانی تبدیل کرده است، به طوری که مقامات نظامی آمریکا در ابتدا امیدوار بودند که تهدید استفاده از آن، نیروهای دشمن را به تسلیم وادارد.
آیا ‘مادر همه بمب‌ها’ قبلاً استفاده شده است؟
بله. ایالات متحده برای اولین بار MOAB را در آوریل 2017 در combat به کار گرفت، در دوران ریاست‌جمهوری اول ترامپ.
این بمب بر روی شبکه‌ای از تونل‌ها که توسط شبه‌نظامیان دولت اسلامی (IS) در استان ننگرهار افغانستان، نزدیک مرز پاکستان، استفاده می‌شد، پرتاب شد.
نظامیان آمریکایی اعلام کردند که این حمله به تونل‌ها و غارهای زیرزمینی که توسط جنگجویان IS برای جابجایی بین مواضع و انجام حملات علیه نیروهای افغان و آمریکایی استفاده می‌شد، هدف قرار گرفت.
مقامات افغان گزارش دادند که 36 جنگجوی IS کشته شده و سه تونل زیرزمینی نابود شده است، به همراه سلاح‌ها و مهمات.
مقامات آمریکایی و افغان در آن زمان گفتند که هیچ غیرنظامی کشته نشده است، هرچند که این حمله انتقاداتی را به خاطر استفاده از چنین سلاح بزرگی به همراه داشت.
رئیس‌جمهور پیشین افغانستان، حامد کرزی، بمباران را محکوم کرده و واشنگتن را متهم به استفاده از افغانستان به عنوان میدان آزمایش سلاح‌های ویرانگر کرد.
ترامپ در آن زمان از این عملیات تمجید کرد و آن را “یک کار موفق دیگر” توصیف کرد.
این حمله در سال ۲۰۱۷ تنها مورد استفاده جنگی عمومی از MOAB است که به رسمیت شناخته شده است.
چرا ترامپ به استفاده از آن علیه ایران فکر می‌کند؟
برنامه‌های گزارش شده در میان عدم قطعیت درباره چگونگی پایان دادن واشنگتن به این درگیری پس از بیش از شش ماه عملیات نظامی ایالات متحده علیه ایران مطرح شده است.
به گفته CNN، برخی از مقامات دولت ترامپ درباره انجام یک دور نهایی از حملات قبل از خروج نیروهای آمریکایی از منطقه بحث کرده‌اند، که ممکن است به رئیس‌جمهور این امکان را بدهد که این عملیات را به عنوان یک پیروزی نظامی ارائه دهد.
یک منبع آشنا با این برنامه‌ها گفت که حملات پیشنهادی ممکن است قبل از خروج نظامی ایالات متحده از منطقه تحت پوشش فرماندهی مرکزی انجام شود.
تأثیر روانی MOAB نیز می‌تواند عاملی باشد، با این فرض که استفاده از آن می‌تواند قدرت نظامی فوق‌العاده آمریکا را نشان دهد و فشار بر تهران را افزایش دهد.
با این حال، منابع آشنا با بحث‌ها این سؤال را مطرح کرده‌اند که آیا چنین عملیاتی به اهداف استراتژیک واشنگتن دست خواهد یافت یا درگیری را به پایان نزدیک‌تر خواهد کرد.
ترامپ به‌طور علنی پیشنهاد کرده است که قبل از انتخابات میان‌دوره‌ای ایالات متحده در نوامبر از اقدام نظامی اضافی خودداری کند، اگرچه مشاوران reportedly هنوز مطمئن نیستند که آیا او این موضع را حفظ خواهد کرد.
آیا بمب می‌تواند تأسیسات هسته‌ای زیرزمینی ایران را نابود کند؟
مقامات نظامی نسبت به اینکه آیا MOAB می‌تواند تأسیسات هسته‌ای به شدت مستحکم ایران را نابود کند، تردیدهای جدی ابراز کرده‌اند.
برخلاف سلاح‌های تخصصی نفوذکننده به پناهگاه‌ها، MOAB برای ایجاد یک انفجار عظیم در سطح طراحی شده است و نه برای نفوذ عمیق به زیر زمین.
به عنوان مثال، تصور می‌شود که کوه پیک‌اکس توسط لایه‌های قابل توجهی از گرانیت محافظت می‌شود که ممکن است تأسیسات زیرزمینی آن را از اثرات بمب در امان نگه دارد.
ایالات متحده سلاح دیگری دارد که به‌طور خاص برای چنین اهدافی طراحی شده است: GBU-57 Massive Ordnance Penetrator (MOP) که می‌تواند به ساختارهای زیرزمینی سخت نفوذ کند قبل از اینکه منفجر شود.
بمب‌افکن‌های B-2 آمریکایی ۱۴ عدد از این بمب‌های نفوذگر را در طول حملات ایالات متحده به تأسیسات هسته‌ای ایران در ژوئن ۲۰۲۵ به‌کار بردند، طبق گزارشی از وزارت دفاع ایالات متحده.
این تفاوت یک سوال مرکزی را در مورد برنامه‌های گزارش شده برجسته می‌کند: آیا استفاده از MOAB آسیب معناداری به برنامه هسته‌ای ایران وارد می‌کند یا عمدتاً به‌عنوان نمایشی از قدرت عمل خواهد کرد.
مادر همه بمب‌ها نمی‌تواند این جنگ را ببرد
استفاده از MOAB علیه ایران نمایانگر یک تشدید قابل توجه در درگیری خواهد بود، به‌ویژه اگر این سلاح علیه زیرساخت‌های انرژی یا تأسیسات نزدیک به مناطق مسکونی به‌کار رود.
انفجار عظیم آن می‌تواند ویرانی گسترده‌ای به بار آورد، در حالی که آسیب به تأمین برق، تأسیسات صنعتی و سایر زیرساخت‌های ضروری می‌تواند عواقبی فراتر از هدف فوری داشته باشد.
کمیته بین‌المللی صلیب سرخ هشدار داده است که سلاح‌های انفجاری با اثرات وسیع در مناطق مسکونی به‌ویژه خطرناک هستند زیرا تأثیر آن‌ها می‌تواند فراتر از اهداف نظامی مورد نظر گسترش یابد.
چنین حملاتی می‌توانند غیرنظامیان را بکشند و مجروح کنند، خانه‌ها را ویران کنند و خدمات ضروری برای بقا، از جمله آب، برق و مراقبت‌های بهداشتی را مختل کنند.
استفاده ارتش ایالات متحده از MOAB همچنین سوالات جدی را تحت قوانین بشردوستانه بین‌المللی مطرح می‌کند، که نیازمند تمایز بین اهداف نظامی و غیرنظامیان است، آسیب غیرمتناسب به غیرنظامیان را ممنوع می‌کند و نیروها را ملزم می‌سازد تا احتیاط‌های ممکن را برای حفاظت از غیرنظامیان اتخاذ کنند.