ایران قادر است در صورت اتخاذ تصمیم سیاسی، ظرف چند روز سلاح هستهای بسازد، نویسنده در CN در اکتبر گذشته نوشت. او پس از حملات ایالات متحده و اسرائیل به سه تأسیسات هستهای در ماه گذشته، همچنان بر این نظر است.
به نظر میرسد بروز درگیری بین ایران و اسرائیل [در اکتبر 2024] موضع ایران را در مورد داشتن سلاح هستهای تغییر داده است، زیرا اسرائیل آماده است تا پس از انتقامجویی تهران با دو حمله عمده با پهپادها و موشکهای بالستیک و کروز، حمله کند.
ایران از آوریل حداقل سه بیانیه از طریق کانالهای رسمی صادر کرده است که درها را به روی احتمال لغو فتوای مذهبی علیه دستیابی ایران به سلاحهای هستهای باز کرده است.
به نظر میرسد شرایطی که ایران گفته است باید وجود داشته باشد تا این تغییر موضع توجیه شود، اکنون برآورده شده است.
این بیانیهها که از تهران صادر شدهاند، صرفاً تهدید نیستند و باید به عنوان سیاست اعلامی در نظر گرفته شوند که نشان میدهد ایران قبلاً تصمیم به دستیابی به سلاح هستهای گرفته است؛ اینکه وسایل لازم برای این کار از قبل فراهم شده و این تصمیم میتواند ظرف چند روز پس از صدور دستور سیاسی نهایی اجرا شود.
فتوای مذهبی علیه داشتن سلاحهای هستهای در اکتبر 2003 توسط رهبر عالی ایران، آیتالله علی خامنهای صادر شد. متن آن به این صورت است:
“ما بر این باوریم که افزودن به سلاحهای هستهای و سایر انواع سلاحهای کشتار جمعی، مانند سلاحهای شیمیایی و بیولوژیکی، تهدیدی جدی برای بشریت است… [ما] استفاده از این سلاحها را حرام (ممنوع) میدانیم و تلاش برای حفاظت از بشریت در برابر این فاجعه بزرگ وظیفه همه است.”
با این حال، مذهب شیعه معتقد است که فتاوا به طور ذاتی دائمی نیستند و فقهای اسلامی میتوانند متون دینی را با توجه به نیازهای زمان تفسیر کنند.
بلافاصله پس از اینکه ایران عملیات وعده راستین را علیه اسرائیل در آوریل آغاز کرد، احمد حقتلاب، فرمانده سپاه پاسداران انقلاب اسلامی (IRGC) که مسئول امنیت تأسیسات هستهای ایران است، اعلام کرد:
“اگر [اسرائیل] بخواهد از تهدید حمله به مراکز هستهای کشور ما به عنوان ابزاری برای فشار به ایران استفاده کند، ممکن و قابل تصور است که دکترین و سیاستهای هستهای جمهوری اسلامی ایران مورد بازنگری قرار گیرد تا از ملاحظات قبلاً اعلام شده منحرف شود.”
در ماه مه، کمال خرازی، وزیر امور خارجه پیشین که به رهبر عالی مشاوره میدهد، اعلام کرد: “ما [ایران] تصمیمی برای ساخت بمب هستهای نداریم، اما اگر وجود ایران تهدید شود، چارهای جز تغییر دکترین نظامیمان نخواهیم داشت.”
و اوایل این ماه، قانونگذاران ایرانی خواستار بازنگری در دکترین دفاعی ایران شدند تا احتمال پذیرش سلاحهای هستهای را در نظر بگیرند، زیرا خطر تشدید تنش با اسرائیل همچنان در حال افزایش است. نمایندگان خاطرنشان کردند که رهبر عالی میتواند فتوای علیه سلاحهای هستهای را با توجه به تغییر شرایط مورد بازنگری قرار دهد.
این بیانیهها که به صورت مجموع دیده میشوند، نوعی سیاست اعلامی را تشکیل میدهند که با توجه به منابع مربوطه، به این معناست که تصمیم سیاسی برای ساخت بمب هستهای از قبل اتخاذ شده است، به محض اینکه معیار امنیت ملی برآورده شود.
دارای قابلیت
ایران برای مدتی است که توانایی ساخت و تسلیح دستگاههای انفجاری هستهای را دارد. با استفاده از اورانیوم با غنای بالا، ایران میتواند ظرف چند روز یک سلاح ساده نوع تفنگی بسازد که میتواند در کلاهک موشک بالستیک استفاده شود.
در ماه ژوئن، ایران به آژانس بینالمللی انرژی اتمی (IAEA) اطلاع داد که در حال نصب حدود 1400 سانتریفیوژ پیشرفته در تأسیسات فردو است. بر اساس محاسباتی که از ذخایر موجود اورانیوم هگزافلوراید با غنای 60 درصد (ماده اولیه مورد استفاده در غنیسازی مبتنی بر سانتریفیوژ) به دست آمده، ایران میتواند به اندازه کافی اورانیوم با غنای بالا (یعنی بالای 90 درصد) تولید کند تا 3-5 سلاح مبتنی بر اورانیوم را ظرف چند روز بسازد.
تنها چیزی که نیاز است، اراده سیاسی برای انجام این کار است. به نظر میرسد که ایران از این مرحله عبور کرده است.
این آستانه به این معناست که محاسبات پشت هر حمله اسرائیلی و/یا آمریکایی به ایران برای همیشه تغییر کرده است.
ایران در مورد این واقعیت جدید هیچ تردیدی ندارد. در فوریه، علیاکبر صالحی، رئیس پیشین سازمان انرژی اتمی، اعلام کرد که ایران “تمام آستانههای علمی و فناوری هستهای” را برای ساخت بمب هستهای پشت سر گذاشته و اشاره کرد که ایران تمام اجزای لازم برای یک سلاح هستهای را به جز اورانیوم غنیشده با غنای بالا جمعآوری کرده است.
دو هفته بعد، جواد کریمی قدوسی، عضو کمیسیون امنیت ملی مجلس ایران، اعلام کرد که اگر رهبر عالی “اجازه دهد، ما یک هفته با آزمایش اولین [بمب هستهای] فاصله داریم”، و بعداً افزود که ایران “به نیم روز یا حداکثر یک هفته برای ساخت یک کلاهک هستهای نیاز دارد.”
یک سلاح هستهای از نوع تفنگی نیازی به آزمایش ندارد — دستگاه “پسر کوچک” که در ۶ اوت ۱۹۴۵ توسط ایالات متحده بر روی هیروشیما انداخته شد، یک دستگاه از نوع تفنگی بود که به قدری قابل اعتماد تلقی میشد که میتوانست بدون هیچ آزمایش قبلی بهطور عملیاتی استفاده شود.
ایران به بین ۷۵ تا ۱۲۰ پوند اورانیوم غنیشده با غنای بالا برای هر دستگاه از نوع تفنگی نیاز دارد (هرچه طراحی پیچیدهتر باشد، مواد کمتری نیاز خواهد بود). با این حال، بارگذاری موشک هایپرسونیک فتا-۱ که در حمله ۱ اکتبر به اسرائیل استفاده شد، حدود ۹۰۰ پوند است — که بیش از اندازه کافی برای حمل یک سلاح اورانیومی از نوع تفنگی است.
با توجه به این واقعیت که سپر موشکی بالستیک که اسرائیل را پوشش میدهد، نتوانسته است موشک فتا-۱ را رهگیری کند، اگر ایران بخواهد یک موشک فتا-۱ هستهای بسازد، مستقر کند و علیه اسرائیل به کار گیرد، تقریباً ۱۰۰ درصد اطمینان وجود دارد که به هدف خود خواهد خورد.
ایران به ۳-۵ سلاح هستهای از این نوع نیاز دارد تا بهطور کامل توانایی اسرائیل را برای عملکرد به عنوان یک کشور صنعتی مدرن نابود کند.
عواقب خروج از توافق هستهای ایران.
این وضعیت پس از آن به وجود آمد که رئیسجمهور دونالد ترامپ در سال ۲۰۱۷ ایالات متحده را از برنامه جامع اقدام مشترک — برجام، که بهطور بهتر به عنوان توافق هستهای ایران شناخته میشود، خارج کرد. عامل اصلی مذاکرات برجام که در زمان ریاستجمهوری باراک اوباما انجام شد، مسدود کردن مسیر ایران به سمت سلاح هستهای بود. اوباما گفت:
“بهسادگی، تحت این توافق، یک ممنوعیت دائمی بر برنامه سلاحهای هستهای ایران وجود دارد و یک رژیم بازرسی دائمی که فراتر از هر رژیم بازرسی قبلی در ایران است. این توافق به آژانس بینالمللی انرژی اتمی (IAEA) ابزارهایی میدهد تا اطمینان حاصل کند که ایران این کار را انجام نمیدهد، هم از طریق ابزارهای تأیید خاص برجام که برخی از آنها تا ۲۵ سال اعتبار دارند و هم از طریق پروتکل اضافی که بهطور نامحدود اعتبار دارد.
علاوه بر این، ایران در این توافق تعهداتی را پذیرفته است که شامل ممنوعیتهای مربوط به فعالیتهای کلیدی تحقیق و توسعه است که برای طراحی و ساخت یک سلاح هستهای نیاز دارد. این تعهدات تاریخ انقضا ندارند.”
اوایل دوره ریاستجمهوری خود، در ژوئن ۲۰۲۱، پس از آنکه ترامپ ایالات متحده را از توافق خارج کرده بود، رئیسجمهور جو بایدن اعلام کرد که ایران “هرگز در دوران من به سلاح هستهای نخواهد رسید.”
مدیر اطلاعات ملی ایالات متحده در بیانیهای که در ۱۱ اکتبر منتشر شد، گفت: “ما ارزیابی میکنیم که رهبر عالی تصمیمی برای از سرگیری برنامه سلاحهای هستهای که ایران در سال ۲۰۰۳ متوقف کرده است، نگرفته است.”
پس از تصمیم ناگهانی ترامپ برای خروج از برجام، ایران اقداماتی انجام داد که نشان میدهد دیگر خود را محدود به هیچیک از محدودیتهای برجام نمیداند.
ایران برنامه هستهای خود را با نصب کاسکادهای پیشرفته سانتریفیوژ برای غنیسازی اورانیوم گسترش داده و نظارت آژانس بینالمللی انرژی اتمی (IAEA) بر برنامه هستهای خود را کاهش داده است. بهطور خلاصه، ایران خود را برای تولید یک سلاح هستهای در مدت زمان کوتاه آماده کرده است.
در حالی که دفتر مدیر اطلاعات ملی (ODNI) در حال حاضر بر این باور است که
رهبر عالیرتبه هنوز تصمیم سیاسی برای این کار نگرفته است، ارزیابی منتشر شده در ژوئیه حاوی یک نقص قابل توجه از ارزیابیهای گذشته درباره قابلیتهای هستهای ایران است.
ارزیابی ODNI در فوریه 2024 اشاره کرد که، “ایران در حال حاضر فعالیتهای کلیدی توسعه سلاحهای هستهای لازم برای تولید یک دستگاه هستهای قابل آزمایش را انجام نمیدهد.”
با این حال، این بیانیه از ارزیابی ژوئیه 2024 غایب بود، که نشاندهنده این است که جامعه اطلاعاتی ایالات متحده، به دلیل کاهش فعالیتهای بازرسی آژانس بینالمللی انرژی اتمی، بینش کافی به جنبههای فنی حیاتی صنایع هستهای ایران ندارد.
سناتور لیندزی گراهام، پس از خواندن نسخه محرمانه گزارش ODNI در ژوئیه 2024 درباره ایران، گفت که “بسیار نگران” است که “ایران در هفتهها یا ماههای آینده به سلاح هستهای دست یابد.”
ایران اعلام کرد که هر حملهای علیه قابلیتهای هستهای یا تولید نفت و گاز آن به عنوان یک تهدید وجودی تلقی خواهد شد. این میتواند منجر به لغو فتوا و استقرار سلاحهای هستهای در عرض چند روز پس از اتخاذ چنین تصمیمی شود.
ایالات متحده و اسرائیل به عنوان یک قدرت هستهای مدتهاست که گفتهاند که ایران مسلح به سلاح هستهای یک خط قرمز است که نمیتوان بدون عواقب شدید، به ویژه مداخله نظامی گسترده برای نابودی زیرساختهای هستهای ایران، از آن عبور کرد.
این خط اکنون عبور کرده است — ایران بهطور de facto یک قدرت هستهای است، حتی اگر هنوز مراحل نهایی برای تکمیل ساخت بمب هستهای را طی نکرده باشد.