اواخر سال گذشته، نشریه اکونومیست مقالهای با عنوان “کدام اقتصاد در سال 2025 بهترین بود؟” منتشر کرد. این رتبهبندی سالانه از 36 کشور عمدتاً ثروتمند، که برای پنجمین سال متوالی انجام شد، به دنبال شناسایی “اقتصاد سال” بود.
اکونومیست دادهها را در پنج شاخص جمعآوری کرد: تورم، تولید ناخالص داخلی (GDP)، اشتغال، عملکرد بازار سهام و “گستره تورم”، که سهم دستههای محصولاتی که افزایش قیمت سالانه بیش از دو درصد داشتند را اندازهگیری میکند.
کشورها بر اساس هر معیار رتبهبندی شدند و “نمره کلی موفقیت اقتصادی” در سال 2025 ایجاد شد. به تعجب من، اسرائیل در رتبه سوم قرار گرفت، پس از پرتغال و ایرلند.
دو شاخص اصلی این “موفقیت اقتصادی” را هدایت کردهاند. اقتصاد اسرائیل نرخ رشد تولید ناخالص داخلی 3.5 درصدی را ثبت کرد که از میانگین جهانی حدود 3.2 درصد فراتر رفت. به طرز شگفتانگیزی، بازار سهام آن نیز به شدت افزایش یافت و قیمت سهام در مقایسه با سال گذشته 53 درصد رشد کرد و از بازارهای سهام عمده جهان پیشی گرفت.
اگرچه اسرائیل بیش از دو سال است که در حال جنگ با غزه است، چنین ارقامی معمولاً نشاندهنده یک اقتصاد قوی هستند، با شرکتهایی که درآمد و رشد قابل توجهی را گزارش میدهند و سرمایهگذاران داخلی و خارجی که اعتماد خود را به کشور ابراز میکنند.
به گزارش تایمز آو اسرائیل، سرمایهگذاران خارجی “از اواسط سال 2024 به بازارهای اسرائیل هجوم آوردند تا سهام خریداری کنند، پس از یک فروش گسترده در آغاز جنگ در سال 2023”.
با استناد به دادههای بورس تلآویو، این گزارش اشاره کرد که تا سپتامبر گذشته، “ارزش داراییهای مؤسسات مالی خارجی در سهام تلآویو، به استثنای سهام دوگانه، به رکورد تاریخی 19.2 میلیارد دلار رسید که بیش از دو برابر رقم قبل از آغاز جنگ بود”.
چرخه بازخورد
بسیاری از پوششهای خبری این موضوع بر این نکته تمرکز کردهاند که بازار سهام اسرائیل به شدت به سمت شرکتهای فناوری متمایل است، در میان یک رونق کلی فناوری. برای تقویت تابآوری اقتصادی، صندوق بینالمللی پول به نیاز اسرائیل برای تقویت بیشتر “مزیت رقابتی در فناوریهای پیشرفته و هوش مصنوعی” اشاره کرده است.
دادههای بانک جهانی به وضوح رونق فناوری اسرائیل را نشان میدهد، با افزایش مداوم صادرات فناوریهای پیشرفته به عنوان درصدی از صادرات تولیدی در سالهای اخیر: 37 درصد در سال 2024، که از تنها هشت درصد در سال 2006 افزایش یافته است.
مؤسسات تحقیقاتی اسرائیلی درباره اینکه بخش فناوری پیشرفته کشور به عنوان موتور اقتصادی اصلی در دهه گذشته عمل کرده است، صحبت میکنند و بیش از 40 درصد از رشد تولید ناخالص داخلی کشور بین سالهای 2018 و 2023 را تشکیل میدهد. حدود 400,000 نفر در بخش فناوری پیشرفته مشغول به کار هستند که یک پنجم از تولید ناخالص داخلی کل اسرائیل را تشکیل میدهد.
به گفته اندیشکده استراتژی اینترنشنال، “ترکیب منحصر به فرد” اسرائیل از فناوری و دفاع، از جمله “رابطه نزدیک بین نظامی، دانشگاه و صنایع فناوری خصوصی” یک چرخه بازخورد ایجاد کرده است که “به طور مداوم پیشرفتهای فناوری” در زمینههای امنیت سایبری، نظارت و سیستمهای اطلاعاتی مبتنی بر هوش مصنوعی را به جلو میبرد.
اما این چرخه بازخورد واقعاً چه معنایی دارد؟ نویسنده آنتونی لوئنسن در کتاب خود “آزمایشگاه فلسطین: چگونه اسرائیل فناوری اشغال را به سراسر جهان صادر میکند” به بررسی آزمایش و توسعه مداوم سیستمهای فناوری در اسرائیل پرداخته است، که توصیف میکند چگونه فلسطین اشغالی به عنوان یک میدان آزمایش خشن برای فناوری نظامی استفاده میشود.
و با این حال، با وجود نسلکشی جاری در غزه، اقتصاد اسرائیل هنوز هم توسط مؤسسات مالی بینالمللی و شاخصهای دانش مورد ستایش قرار میگیرد. آخرین شاخص نوآوری جهانی، که توسط یک نهاد سازمان ملل منتشر شده، اسرائیل را در رتبه 14 از 139 اقتصاد قرار میدهد؛ در میان کشورهای شمال آفریقا و غرب آسیا، در رتبه اول است.
سرکوب خودکار
بهطور جداگانه، سازمان ملل نقش نهادهای شرکتی در حفظ اشغال غیرقانونی اسرائیل و کمپین نسلکشی مداوم آن را تأیید کرده است.
در گزارشی که تابستان گذشته منتشر شد و عنوان آن “از اقتصاد اشغال به اقتصاد نسلکشی” بود، گزارشگر ویژه سازمان ملل، فرانچسکا آلبانزه، مجتمع نظامی-صنعتی اسرائیل را بهعنوان “ستون فقرات اقتصادی” این کشور توصیف کرد.
این گزارش خاطرنشان کرد: “سرکوب فلسطینیها بهطور فزایندهای خودکار شده است، با شرکتهای فناوری که زیرساختهای دو منظوره را برای یکپارچهسازی جمعآوری دادههای انبوه و نظارت فراهم میکنند و در عین حال از زمین آزمایش منحصر به فرد برای فناوری نظامی که توسط سرزمینهای اشغالی فلسطینی ارائه میشود، سود میبرند.” و افزود که این اقتصاد “با تأسیس شرکتهای تابعه و مراکز تحقیق و توسعه توسط غولهای فناوری ایالات متحده در اسرائیل تغذیه میشود.”
مقالهای اخیر که در وبسایت خبری تجاری اسرائیلی کالکالیست منتشر شد، وضعیت را بهخوبی توصیف کرد و اشاره کرد که بخش فناوری این کشور “بحران را به کاتالیزور تبدیل کرده است”، بهطوری که سال 2025 شاهد افزایش ادغامها، خریدها و عرضههای اولیه عمومی بوده است.
نوآوریهای مبتنی بر دفاع نقش کلیدی ایفا کرده است، گزارش خاطرنشان کرد: “توانایی اسرائیل در یکپارچهسازی تحقیقات نظامی با کارآفرینی غیرنظامی تعیینکننده بود.”
برخلاف دستورالعملهای استاندارد اصلاحات ساختاری نئولیبرال، “همافزایی پایدار” بین بخشهای عمومی و خصوصی دولت – بهویژه در تحقیق و توسعه – بهنظر میرسد که یک استراتژی موفق برای اسرائیل باشد.
اما این بازگشت اقتصادی واقعاً چه چیزی را نشان میدهد؟ بهنظر میرسد سرمایهگذاران خارجی متقاعد شدهاند که اقتصاد مبتنی بر فناوری اسرائیل میتواند به نتیجه برسد – اما دقیقاً چه چیزی را به نتیجه میرساند؟
پاسخ امروز واضح است: نسلکشی مردم فلسطین.