چه چیزی را واشنگتن از دست داد؟
بستن تنگه هرمز یک جزئیات حاشیهای نیست. این نقطه فشار اصلی است. هر روزی که تنگه بسته بماند، لایه جدیدی از هزینه به اقتصاد جهانی اضافه میشود؛ و این شوک به سرعت به ایالات متحده بازمیگردد. این تنها به قیمت نفت مربوط نمیشود. این موضوع به فشار بر زنجیره تأمین مربوط است: بیمه حمل و نقل، هزینههای باربری، ورودیهای صنعتی، پتروشیمیها، مواد خام. سپس تورمی که بر مصرفکنندگان آمریکایی مانند یک مالیات جنگی تأخیری فرود میآید.
اما اقتصاد با سخنرانیها مذاکره نمیکند. آن واقعیتها را میخواند: گذرگاه بسته است، خطرات افزایش یافته و هزینهها در حال انباشته شدن هستند.
روشنیترین درس از این دور این است که هرمز به نوع جدیدی از بازدارندگی تبدیل شده است: یک سلاح اقتصادی که میتواند با ابزارهای نظامی سنتی رقابت کند بدون عواقب رادیواکتیو و بدون خطوط قرمز جهانی واضح. بستن آن بهطور مستقیم کسی را نمیکشد، اما میتواند به آرامی خفه کند: قیمتهای انرژی، حمل و نقل، کارخانهها، سپس خشم عمومی و مجازات انتخاباتی.
مزیت ایران ساختاری است. این کشور به یک پیروزی کلاسیک در میدان نبرد برای تحمیل یک نتیجه سیاسی نیاز ندارد. تنها کافی است فشار اقتصادی را زنده نگه دارد تا واشنگتن به دنبال یک توافق برود. این دقیقاً چیزی است که ما در حال مشاهده آن هستیم.
چرا ترامپ اکنون به نظر میرسد که برای یک توافق التماس میکند؟
زمانی که اثرات به اقتصاد ایالات متحده میرسد (یعنی تورم وارداتی از آسیا، فشار بر زنجیرههای تأمین، ترس از کمبود یا افزایش قیمتها در مواد صنعتی کلیدی) کاخ سفید از زبان «بازدارندگی» به زبان «خروج» تغییر میکند. به همین دلیل است که کانالها ناگهان دوباره باز میشوند، میانجیها افزایش مییابند و ترامپ برای یک توافق سریع فشار میآورد.
ویلیام برنز نقشه نجاتی ارائه میدهد—آیا ترامپ گوش خواهد داد؟
در درون نهاد ایالات متحده، یک استدلال واقعگرایانه برای چگونگی خروج وجود دارد. ویلیام برنز—مدیر سابق سیا و یک کارشناس باتجربه در پرونده ایران—یک قاعده اساسی را نشان میدهد: از عمیقتر کردن چاله خودداری کنید.
نقطه اصلی او ساده است: مذاکرات جدی به حرفهایها، صبر و بازگشت به منطق چارچوب هستهای دوران اوباما نیاز دارد، نه خیالات «تسلیم» ایران.
در مورد هرمز، رویکرد ضمنی برنز نیز واضح است: آن را بیشتر از یک مسئله دوجانبه ایالات متحده و ایران در نظر بگیرید. کشورهای حاشیه خلیج فارس که از این آبراه استفاده میکنند را درگیر کنید. هدف این نیست که به ایران یک «عوارضخانه» در تجارت جهانی بدهید. هدف یک توافق منطقهای است که احتمال تکرار بسته شدن را کاهش دهد: امنیت دریایی، توافقهای ترانزیتی و احتمالاً یک مکانیزم تحت نظارت بینالمللی—که به عنوان یک کالای عمومی (پاکسازی مینها، تثبیت حمل و نقل) به جای یک پاداش چارچوببندی شود.
چرا ایران موضع خود را سختتر میکند؟
زیرا تهران تصویر کلی را میبیند: یک دولت در حال مبارزه در ایالات متحده، بازارهای نگران و متحدان ناآرام. و در داخل ایران، منطق سختگیرانه در حال تقویت است: این زمان مناسبی برای یک مصالحه ارزان نیست. این زمان برای مطرح کردن خواستههاست. استدلال آنها صریح است: اگر تنگه دوباره باز شود بدون اینکه هزینه سیاسی و اقتصادی جدی داشته باشد، واشنگتن بار دیگر همان رویکرد را امتحان خواهد کرد. بنابراین، آنها میخواهند درسی بگیرند که ماجراجویی بعدی را بسیار پرهزینه کند.
اما سختگیری محدودیتهایی دارد.
خطر واقعی واشنگتن داخلی است
اگر بسته شدن ادامه یابد، بحران در آنجا باقی نخواهد ماند. این موضوع به یک مسئله داخلی ایالات متحده تبدیل خواهد شد: تورم، فشار بر صنعت، اختلالات تأمین و رقبای سیاسی که از این شکست بهرهبرداری میکنند. به همین دلیل است که ترامپ خواستار یک توافق فوری است و به دنبال هر کانالی میگردد که بتواند قبل از بزرگتر شدن هزینهها، راهحلی ارائه دهد.
بدتر از آن، زمان آزادی عمل آمریکاییها را کاهش میدهد. هر توافقی که بعداً انجام شود، به عنوان یک امتیاز تحت فشار به نظر خواهد رسید. تأخیر واشنگتن را تقویت نمیکند. بلکه اعتبار آن را تضعیف میکند، رقبای آن را جسورتر میسازد و متحدان را نگران میکند.
این برای منطقه چه معنایی دارد؟
این به معنای تغییر قواعد است. بازدارندگی دیگر فقط به موشکها و هواپیماها مربوط نمیشود. بلکه به نقاط کلیدی و زنجیرههای تأمین نیز مربوط میشود. منطقهای که زمانی از طریق حضور نظامی آمریکایی مدیریت میشد، اکنون به واسطه توانایی در اختلال در تجارت جهانی شکل میگیرد. این موضوع محاسبات خلیج فارس، بحث انرژی اروپا و دیدگاه آسیا نسبت به وابستگی به یک کریدور آسیبپذیر واحد را تغییر خواهد داد.
بنابراین، ترامپ خواستار خروج سریع است زیرا زمان به ضرر او کار میکند. ایران در حال سختتر شدن است زیرا زمان به نفع آن کار میکند. اما استراتژی تنها یک بازی اعصاب نیست. بلکه مدیریت هزینهها، منافع و محدودیتهاست.
هرمز امروز تنها یک گذرگاه نیست. بلکه یک نقطه اهرمی اقتصادی است که میتواند نتایج سیاسی را تعیین کند. کسانی که در واشنگتن هنوز آن را به عنوان یک حاشیه در نظر میگیرند، بهای آن را خواهند پرداخت—نخست در بازارها، سپس در صندوقهای رأی.