بازسازی چشمانداز سیاسی جنگزده یمن در زمانی رخ میدهد که دولت جدید یمن باید از میان جریانات ژئوپولیتیکی انفجاری و شکافهای عمیق داخلی عبور کند. دولت جدید یمن از یک بازتنظیم قدرت تحت نظارت عربستان سعودی بیرون آمده است، اما کسری اعتبار آن و تهدید قریبالوقوع مداخله حوثیها در یک جنگ منطقهای در حال گسترش، یک وضعیت خطرناک دوگانه ایجاد میکند.
بازتنظیم داخلی دولت جدید یمن
با ورود جنگ ایالات متحده و اسرائیل با ایران به هفته سوم، دولت مورد شناسایی بینالمللی یمن با چالشهای عظیمی در داخل و خارج مواجه است. دولت جدید باید سعی کند کنترل سیاستهای متفرق یمن را در میان نگرانیهای فزاینده از ورود شورشیان حوثی، که با ایران همپیمان هستند و بر پایتخت صنعا و بخشهای زیادی از شمال یمن تسلط دارند، به درگیریهای منطقهای در حال گسترش، برقرار کند.
دولت جدید از دو ماه پرتنش که از اواخر سال 2025 آغاز شد، بیرون آمد. نیروهای رقیب یمنی که به ترتیب با عربستان سعودی و امارات متحده عربی همپیمان بودند، که قبلاً شرکای مبارزه با شورشیان حوثی بودند، در میدان نبرد به مصاف یکدیگر رفتند و ائتلاف دولتی را که از سال 2022 حاکم بود، شکاف دادند. این مبارزان اصلی شامل نیروهای دولت مورد شناسایی بینالمللی، که از ریاض حمایت میشدند، و شورای انتقالی جنوبی (STC)، یک گروه جداییطلب که از ابوظبی حمایت میشد، بودند.
در اوایل دسامبر 2025، STC، با وجود نشستن در شورای رهبری ریاستجمهوری (PLC) که بر دولت نظارت دارد، اقدام به تصرف بخشهای بزرگی از حضرموت، بزرگترین استان یمن، کرد. یک ماه بعد و پس از مذاکرات ناموفق، عربستان سعودی به سازماندهی یک کمپین توسط نیروهای همپیمان با PLC کمک کرد که STC را نه تنها از این مناطق تازه تصرف شده بلکه از بیشتر مواضعش در جنوب یمن نیز اخراج کرد. حملات هوایی عربستان به مواضع STC در حضرموت شکست جنوبیها را تسریع کرد. این نتیجه یک تغییر سیاسی را به دنبال داشت: کابینه منحل شد؛ دو عضو PLC، از جمله رئیس STC، عیدروس الزبیدی و معاونش، جایگزین شدند؛ و یک دولت جدید به رهبری نخستوزیر شایع الزندانی تحت نظارت ریاض تشکیل شد.
این رویدادها در پسزمینه بیش از یک دهه جنگ داخلی شکل گرفت که کشور را بین شورشیان حوثی و نیروهای وابسته به دولت که کنترل جنوب و شرق و همچنین بخشهایی از غرب را در دست دارند، تقسیم کرده است. از سال ۲۰۱۷، اردوگاه ضد حوثی تقسیم شده است، به طوری که شورای انتقالی جنوب (STC) به جداییطلبی جنوبیها تأکید دارد در حالی که بهطور رسمی در چارچوب حکومتی ملی که توسط ائتلاف تحت رهبری عربستان سعودی حمایت میشود، شرکت میکند تا به مقابله با حوثیها بپردازد.
شورای ریاستجمهوری (PLC) در سال ۲۰۲۲ برای یکپارچهسازی گروههای ضد حوثی تحت یک مقام اجرایی واحد ایجاد شد، اما تنشها بین سران STC و PLC ادامه داشت و حکمرانی منسجم را تضعیف کرد. در همین حال، اگرچه امارات متحده عربی بخشی از ائتلاف تحت رهبری عربستان سعودی است، اما برنامه آن از عربستان سعودی جدا شد – بهویژه در مورد مسئله جنوبی – که باعث بروز اختلافات بین شرکای خلیج فارس و همچنین در میان مخالفان یمنی حوثیها شد.
مواجهه در حضرموت این شکافها را عمیقتر کرد. عربستان سعودی اقدام به تقویت کنترل جبهه ضد حوثی کرد و از نیروهایی که پیشرفتهای STC را به عقب راندند و قدرت مرکزی را در مناطق غیر حوثی دوباره تأکید کردند، حمایت کرد. امارات متحده عربی با خروج داراییهای نظامی خود از جنوب یمن به این اقدام پاسخ داد. در عین حال، تقسیمات درون STC گسترش یافت و برخی از رهبران کلیدی به انحلال شورا رأی دادند در حالی که در ریاض منتظر گفتوگوی جنوب-جنوب تحت نظارت عربستان بودند، اما دیگران (از جمله زبیدی) با این تصمیم مخالفت کردند.
بنابراین، تشکیل دولت جدید هم نشاندهنده تلاشی برای بازگرداندن اتحاد در اردوگاه ضد حوثی و هم بازتنظیم توازن نفوذ بین ریاض و ابوظبی در یمن است. پس از تشکیل، اعضای کابینه در سفارت یمن در ریاض سوگند یاد کردند. آنها به مدت چند روز در پایتخت سعودی ماندند، زیرا وضعیت امنیتی در پایتخت موقت یمن، عدن، برای بازگشت فوری آنها مساعد تشخیص داده نشد. این تأخیر همزمان با اعتراضات حامیان STC بود که با تشکیل دولت جدید مخالفت داشتند.
تمام نگاهها به حوثیها معطوف است و جهان در انتظار است که آیا آنها به جنگ خاورمیانه به همراه ایران وارد خواهند شد و به کشتیهای تجاری در دریای سرخ شلیک خواهند کرد و بدین ترتیب مسیر جایگزین اصلی برای کشتیهای باری که تهران مانع عبور آنها از تنگه هرمز میشود، مسدود خواهند کرد یا خیر. اما این روزها همچنین برای دولت یمن در عدن مهم است که باید در این شرایط خطرناک داخلی و ژئوپلیتیکی جایگاه خود را پیدا کند.
آیا میتواند دولت جدید یمن را حفظ کند؟
دولت جدید یمن چگونه تشکیل شده است و آیا میتواند به هم پیوسته بماند؟
کابینه جدید که در اوایل فوریه تحت رهبری نخستوزیر زیدانی تشکیل شده، بزرگترین کابینه از سال ۲۰۱۵ به شمار میرود و شامل ۳۵ وزیر است که تعدادی از آنها وزیران دولتی بدون پورتفوی هستند. این کابینه وارث دولت بینالمللی به رسمیت شناخته شده عبد ربه منصور هادی است که در سال ۲۰۱۴ هنگامی که حوثیها صنعا را تصرف کردند، فرار کرد و جانشینان آن، از جمله PLC، به شمار میروند. مقامات ترکیب آن را به عنوان حرکتی فراتر از سهمیههای سختگیرانهای که کابینههای گذشته را مشخص میکرد، معرفی میکنند، اما هنوز هم تلاشی برای تعادل سیاسی، اجتماعی و جغرافیایی را منعکس میکند.
سه زن به عنوان وزیر منصوب شدند که این یک نخست در سالهای اخیر است. این ترکیب بر ادامه استفاده از سمتهای کابینه به عنوان ابزارهای سازش سیاسی تأکید میکند، اما در عین حال، چندین منطقه – از جمله چهار استان شمالی – همچنان نمایندگی کمتری دارند.
توازن قدرت در درون PLC پس از رویدادهای حضرموت به طور قابل توجهی تغییر کرده است. STC که در ابتدا با پیشروی سرزمینی خود تقویت شده بود، از نظر نظامی و سیاسی بسیار ضعیفتر ظاهر شد. خروج نیروهای امارات متحده عربی نفوذ STC را کاهش داد و همانطور که اشاره شد، شکافها در رهبری آن گسترش یافت. به عنوان نتیجه مداخلهاش، ریاض اکنون نفوذ بیشتری بر جهتگیری سیاسی PLC دارد و دولت جدید این بازسازی سیاستهای قدرت یمنی را منعکس میکند.
اینکه آیا کابینه میتواند به هم پیوسته بماند، به ویژه به این بستگی دارد که آیا حول یک دستور کار واحد متحد میشود یا خیر. دولتهای قبلی با مشکل مواجه شدند زیرا وزرا اغلب ابتدا به بلوکهای سیاسی خود پاسخ میدادند تا به یک برنامه دولتی مشترک، که به تکهتکه شدن ناشی از اختلافات بین حامیان جداییطلبی جنوبی و رهبری دولت افزوده میشد. برای جلوگیری از تکرار این الگو، رهبری جدید باید ترکیب فراگیر خود را به تصمیمگیری منسجم تبدیل کند، استفاده از وزارتخانهها به عنوان ابزارهای حمایت مالی را محدود کند و دستاوردهای زودهنگام و قابل مشاهدهای در ارائه خدمات و مدیریت اقتصادی به دست آورد. بدون این اقدامات، همان تقسیمات ساختاری که کابینههای قبلی را تضعیف کرد، میتواند به سرعت دوباره ظاهر شود.
چالشهای پیش روی دولت جدید یمن
دولت جدید یمن با چه چالشهایی مواجه خواهد شد؟
رهبری جدید یمن یک فرصت محدود برای غلبه بر تقسیمات نهادی و آغاز رسیدگی به مسائل خدمات عمومی دارد، اما این کار با یک کسری قابل توجه اعتبار آغاز میشود و به نظر میرسد که برای constituents خود چندان قوی نیست. بدون شک، کمپین تحت حمایت عربستان علیه STC به دولت این امکان را داد که برای اولین بار در سالها کنترل تمام مناطق غیر تحت کنترل حوثیها را به دست آورد، اما برای انجام این کار به یک دست یاری خارجی نیاز داشت.
بسیاری از یمنیها تغییرات دولتی را بیشتر به عنوان یک اقدام اصلاحی نمیبینند بلکه به عنوان یک بازچیدمان قدرت نخبگان تحت حمایت عربستان تلقی میکنند. این درک – که دولت از خارج یمن طراحی شده است – از ابتدا میتواند مشروعیت آن را تضعیف کند. مقابله با این ایده دشوار خواهد بود: بیشتر وزرای زیدانی، مانند بیشتر اعضای PLC قبل از آنها، زمانی که کابینه جدید اعلام شد، مدتی در خارج از کشور زندگی میکردند.
بیثباتی در برخی از مناطق جنوب تصویر را پیچیدهتر میکند. در حالی که STC به طور نظامی شکست خورده است، اما هنوز جنگجویانی تحت سلاح و شبکههای اجتماعی پایهای دارد و اعتراضات حامیان آن نشان میدهد که علت جداییطلبی از بین نرفته است. در مناطقی مانند عدن و الضالع، یک استان در مرکز جنوب، امنیت همچنان ناپایدار است و جو سیاسی متشنج است. واکنش سختگیرانه به نارضایتی میتواند روایت را تقویت کند که دولت جدید نماینده پیروزی بر، نه سازش با، constituencies جنوبی است. مدیریت این تنشها بدون بازگشایی درگیری نظامی مهارتهای سیاسی رهبری را آزمایش خواهد کرد.
محدودیتهای اقتصادی چالش حتی تندتری را به وجود میآورد. از سال 2022، صادرات نفت به دلیل حملات حوثیها به تأسیسات بندری در حضرموت و شبوه، استان جنوب غربی آن، متوقف شده است. درآمدهای دولتی به شدت کاهش یافته و توانایی دولت برای پرداخت حقوق، تثبیت ارز ملی، ریال، و بازگرداندن خدمات پایه محدود شده است. جنگ کنونی در منطقه تنها میتواند شرایط اقتصادی را بدتر کند و بنابراین فشار بر دولت برای ارائه خدمات و کمکهای انسانی را افزایش دهد.
اعتبار دولت به عملکرد آن بستگی خواهد داشت. اگرچه بیشتر وزرای کابینه جدید به یمن بازگشتهاند، بسیاری از یمنیها معتقدند که آنها همچنان بیشتر وقت خود را در خارج از کشور خواهند گذراند و از سختیهای روزمره شهروندان عادی دور خواهند بود.
هرچه رهبری بیشتر از شرایط موجود فاصله بگیرد، خطر آن بیشتر میشود که اقتدار آن به عنوان نمادین و نه کارکردی دیده شود. از سوی دیگر، اگر نخستوزیر زیدانی و کابینهاش بتوانند تصمیمگیری یکپارچهای را نشان دهند، هماهنگی امنیتی را بین جناحهای رقیب حفظ کنند و حمایت مالی خارجی را تأمین کنند که به بهبودهای ملموس در ارائه خدمات منجر شود، ممکن است بتوانند تردیدکنندگان را قانع کنند. اما اگر تقسیمات داخلی دوباره بروز کند، یا اگر اعتراضات تشدید شود یا شرایط اقتصادی بدتر شود، بدبینی عمومی به سرعت سخت خواهد شد.
یک پیرو حوثی جلیقهای به تصویر عبدالملک حوثی، رهبر حوثیها، در حین یک رژه که بخشی از کمپین بسیج ‘ارتش مردمی’ این جنبش است، در صنعا، یمن، ۷ فوریه ۲۰۲۴، به تن دارد. REUTERS/Khaled Abdullah TPX IMAGES OF THE DAY
دولت جدید یمن و حوثیها
دولت جدید چگونه با درگیری با حوثیها برخورد خواهد کرد؟
بسیاری به آنچه در جنگ ایالات متحده و اسرائیل با ایران اتفاق میافتد بستگی دارد. تا زمانی که این جنگ در ۲۸ فوریه آغاز شد، درگیری بین دولت و شورشیان حوثی عملاً به بنبست رسیده بود. از سال ۲۰۲۲، طرفین در یک آتشبس غیررسمی و تنشآلود قرار داشتند که با درگیریهای پراکنده قطع میشد. بین اکتبر ۲۰۲۳ و اکتبر ۲۰۲۵، شورشیان مستقر در ارتفاعات شمالی گاهی سلاحهای خود را به سمت کشتیرانی در دریای سرخ نشانه میگرفتند و گاهی نیز به سمت اسرائیل، در تلاشی اعلام شده برای کمک به حماس و فلسطینیها در غزه.
انگیزههای آنها تا حدی سیاسی بود: آنها خود را در چشم عموم به عنوان حامیان قضیه فلسطینی معرفی کردند و در عین حال دشمنان خود را به عنوان وابسته به عربستان و همچنین به هژمونی اسرائیلی-آمریکایی در خاورمیانه به تصویر کشیدند. در همین حال، مذاکرات بین حوثیها و سعودیها به آرامی ادامه داشت و به حفظ آتشبس غیررسمی کمک میکرد اما نتیجهای فراتر از آن به بار نیاورد. بنابراین، در حالی که چشمانداز جنگ دوباره در حال ظهور بود، جبهه عمدتاً ثابت باقی ماند. این وضعیت حتی پس از تحولات در حضرموت که اردوگاه ضد حوثی را با پایان دادن به ائتلاف دولت با STC و تحریک خروج امارات متحده عربی تغییر داد، همچنان برقرار بود.
اکنون، مسیر درگیری یمن ممکن است به این بستگی داشته باشد که آیا حوثیها وارد جنگ جدید خاورمیانه میشوند یا خیر. اینکه چرا تا کنون از این کار خودداری کردهاند موضوعی است که حدس و گمانهای زیادی را به دنبال داشته است. ممکن است حامی آنها، ایران، در حال برنامهریزی باشد و قصد داشته باشد به حمله ایالات متحده و اسرائیل با افزایش تدریجی فشارهای تلافیجویانه پاسخ دهد و منابع نفوذ را در ذخیره نگه دارد. تا به امروز، تهران به اهدافی در کشورهای عرب خلیج فارس و در سواحل آنها حمله کرده است و در واقع تنگه هرمز را برای بیشتر ترددهای نفتی و تجاری بسته است، اما تلاش نکرده است حوثیها را به این درگیری بکشاند.
با این حال، اگر فشار بیشتری وارد شود، ممکن است حوثیهای متحد خود را تشویق کند که به کشتیهای بینالمللی در دریای سرخ یا به اهدافی در کشورهای خلیج فارس شلیک کنند. هدف این خواهد بود که کریدورهای دریایی، زمینی و هوایی و خطوط لولهای که برای باز کردن گلوگاه تنگه هرمز استفاده میشوند، بسته شوند و همچنین درد بیشتری به شرکای امنیتی ایالات متحده وارد شود. حمله به مسیرهای دریایی میتواند هزینههای سنگینی برای اقتصاد ویران شده یمن به همراه داشته باشد.
این همچنین میتواند جنگ داخلی را دوباره شعلهور کند اگر، به عنوان مثال، بنادر در دریای سرخ و خلیج عدن غیرقابل دسترسی شوند و دولت تشخیص دهد که باید برای دفاع از منافع خود به سلاح متوسل شود. حوثیها همچنین میتوانند حملات پیشگیرانهای به نیروهای دولتی در اطراف باب المندب انجام دهند تا از هماهنگی بین این نیروها و ایالات متحده جلوگیری کنند.
با این حال، دولت بعید است که به دنبال درگیری نظامی گسترده با حوثیها باشد اگر بتواند از آن اجتناب کند. اختلالات صادرات نفت از سال 2022 پایه مالی دولت را تضعیف کرده است. با توجه به ضعف نسبیاش، اولویت فوری دولت ممکن است تقویت اقتدار خود در داخل شورای رهبری ریاست جمهوری (PLC) و تثبیت مناطق تحت کنترل نیروهایش باشد، به جای تلاش برای بازپسگیری سرزمینهایی که حوثیها ادعای مالکیت آنها را دارند.
به جز حمله حوثیها، ریاض همچنین احتمالاً به دنبال کاهش تنش با شورشیان و یک مسیر سیاسی مدیریتشده خواهد بود تا اینکه به یک ماجراجویی نظامی نامشخص دیگر در یمن کشیده شود. با در نظر گرفتن این عوامل، رهبری جدید یمن احتمالاً بر تقویت هماهنگی امنیتی و همراستایی نزدیک با تلاشهای دیپلماتیک عربستان تمرکز خواهد کرد (که تقریباً مطمئناً تا زمانی که وضعیت با ایران حل نشود، در حالت تعلیق خواهد ماند) به جای آزمایش توازن میدان نبرد.
اما حتی اگر دولت جدید به دنبال درگیری با حوثیها نباشد، احتمالاً در دیگر زمینهها به آنها فشار خواهد آورد که اگر به دقت تنظیم نشود، ممکن است به بازگشت به خصومتها منجر شود. به عنوان مثال، دولت در حال همراستایی با تحریمهای ایالات متحده علیه حوثیها از طریق نظارت دقیقتر بانک مرکزی بر معاملات مالی و همچنین تقویت همکاریهای امنیت دریایی با شرکای غربی و منطقهای است.
انتظار میرود که این دولت به دنبال آن باشد که خود را به عنوان تنها مرجع ملی قابل قبول در یک توافق سیاسی آینده معرفی کند، هرچند موفقیت آن به این بستگی دارد که نشان دهد میتواند به طور مؤثر در مناطقی که کنترل دارد، حکومت کند. این ترکیب از فشارهای اقتصادی، دریایی و سیاسی میتواند در مذاکرات با حوثیها اهرمهایی ایجاد کند، اما همچنین تنشها را افزایش خواهد داد. با توجه به اینکه حوثیها از نظر اقتصادی در حال مبارزه هستند، احتمالاً به این فشارها حساستر خواهند شد. آنها ممکن است بیشتر تمایل داشته باشند که آتشبس de facto را پایان دهند و به حمله بپردازند.
بازیگران خارجی و دولت جدید یمن
چگونه میتوانند بازیگران خارجی به هدایت طرفها به سوی صلح کمک کنند؟
بازیگران خارجی بر روند یمن تأثیر دارند که باید از آن برای تثبیت به جای تکهتکه کردن چشمانداز سیاسی استفاده کنند. عربستان سعودی، به عنوان حامی اصلی دولت، به ویژه در موقعیت مناسبی برای جلوگیری از رقابتهای جدید درون یمنی قرار دارد. امارات متحده عربی، با وجود خروج نظامیاش، هنوز هم بر گروههای جنوبی تأثیر دارد و میتواند به جلوگیری از قطبی شدن بیشتر در میان گروههای غیر حوثی کمک کند.
در حالی که اولویتهای فوری آنها همه به دفاع از منافعشان در جنگ منطقهای مرتبط است، در بلندمدت، ریاض و ابوظبی همچنین منافع قوی در مهار درگیریهای داخلی یمن دارند تا از گسترش بیثباتی بیشتر در سراسر شبه جزیره عربی جلوگیری کنند. بخشی از راهحل در حمایت از دولت به رسمیت شناخته شده بینالمللی نهفته است تا به عنوان یک نهاد مؤثر و مشروع در مناطقی که کنترل دارد، دیده شود. حمایت از دولت جدید در تلاش برای بهبود حکمرانی و ارائه خدمات عمومی پایه میتواند به همبستگی کشور کمک کند و با کاهش نارضایتیهای محلی، به شهروندان یمنی اطمینان دهد که مقامات در مسیر صحیحی حرکت میکنند.
در عین حال، زمانی که جنگ خاورمیانه به پایان برسد و عربستان سعودی بتواند منابع خود را بازیابی کند، دیپلماسی باید از سر گرفته شود تا جنگ داخلی به طور واقعی به پایان برسد. یکی از راههای پیش رو میتواند احیای مذاکرات نقشه راه بین حوثیها و عربستان سعودی باشد که در سال 2023 آغاز شد. این نقشه راه پیشبینی میشود که در سه مرحله اجرا شود، که به تلاشهای امدادرسانی انسانی، ترتیبات نظامی و در نهایت، مذاکرات سیاسی داخلی یمن میپردازد. این ترکیب از تلاشها، امیدوارکنندهترین مسیر برای تحکیم آتشبس de facto و بازگرداندن یمن به مسیر ثبات است.