خروج نهایی نیروهای ائتلاف ایالات متحده از عراق یک فصل نظامی را می‌بندد، اما رقابتی را که مداخله را تعریف کرد، حل نمی‌کند. نفوذ ایران در عراق از طریق شبکه‌های حزبی، گروه‌های مسلح و ترتیبات توزیعی که سیستم سیاسی بغداد را حفظ می‌کنند، ادامه یافته است.
واشنگتن دو دهه تلاش کرد تا شریکی بسازد که قادر به محدود کردن تهران باشد، اما ابزارهای آن اقتصادی و دیپلماتیک باقی ماند، در حالی که نفوذ تهران از طریق احزاب شیعه و شبه‌نظامیان درون دولت عمل می‌کرد. مهلت سپتامبر 2026 برای خلع سلاح بدون تحرک گذشت و محدودیت‌های فشار خارجی را نمایان کرد.
نخست‌وزیر علی الزیدی با خواسته‌هایی از واشنگتن، مقاومت از سوی رهبران بلوک شیعه و خطر درگیری داخلی در صورت اقدام سریع مواجه است. ثبات عراق کمتر به نیروهای آمریکایی وابسته است و بیشتر به تعادل ظریف منافع بستگی دارد که هیچ فکسی نمی‌خواهد آن را نابود کند. این تعادل اکنون با فشار مواجه است زیرا مبارزه ایالات متحده و ایران سیاست‌های شیعه را دوباره شکل می‌دهد. درک اینکه چرا نفوذ ایران در عراق ادامه دارد، نیازمند توجه به این توافقات داخلی است، نه فقط خروج آمریکایی‌ها. مرحله بعدی در پست‌های کابینه، بودجه‌ها و حقوق شبه‌نظامیان به جای میدان‌های نبرد متعارف خواهد بود.
نفوذ ایران در عراق ادامه دارد
آخرین نیروهای آمریکایی متعلق به ائتلاف جهانی برای مبارزه با داعش (IS) عراق را ترک کرده‌اند، جایی که در پایگاه ویکتوریا در فرودگاه بین‌المللی بغداد مستقر بودند. اما در واقع، بسیاری از آن‌ها قبل از مهلت 30 سپتامبر 2026، به‌ویژه از زمانی که اسرائیل در ژوئن 2025 به ایران حمله کرد، از عراق رفته بودند. پایگاه‌های آمریکایی در عراق پس از جنگ ایالات متحده و اسرائیل علیه ایران که در 28 فوریه 2026 آغاز شد، بیشتر تخلیه شدند.
خروج نیروهای آمریکایی مدت‌هاست که در حال انجام است. در اوت 2020، در دوران نخست‌وزیری دونالد ترامپ، او به نخست‌وزیر وقت عراق، مصطفی الکاظمی، گفت که ارسال نیرو به عراق در ابتدا یک “اشتباه بزرگ” بوده است، اشاره به جنگ جورج بوش علیه تروریسم پس از حملات 11 سپتامبر. سپس، دو سال پیش، دولت محمد شیعه السودانی، نخست‌وزیر وقت عراق، با رهبری نیروهای ائتلاف بین‌المللی مذاکره کرد و بر سر زمان‌بندی برای تکمیل خروج تا پایان سپتامبر 2026 به توافق رسید. همان مهلت بعداً در برنامه دولت علی الزیدی (نخست‌وزیر فعلی عراق) گنجانده شد.
در دوران بوش، ایالات متحده حضور نظامی خود در عراق را تا حداقل سال ۲۰۱۱ پیش‌بینی کرده بود، اما با ورود باراک اوباما به کاخ سفید، اوضاع تغییر کرد. در طول دوره اول ریاست‌جمهوری او، واشنگتن از نقش سیاسی و نظامی خود در عراق عقب‌نشینی کرد که این امر به ایران فرصتی داد تا نفوذ خود را در آنجا گسترش دهد. ایران نفوذ خود را بر فعالان سیاسی عراقی گسترش داد و با تقویت گروه‌های مسلحی که به‌طور مؤثر به خواسته‌های تهران پاسخ می‌دادند، این نفوذ را تقویت کرد. با گذشت زمان، تصمیم‌گیرندگان آمریکایی به این نتیجه رسیدند که خروج زودهنگام نیروهای خود از عراق اشتباه بوده است.
ایالات متحده‌ای با اعتماد به نفس بیشتر
تا سال ۲۰۱۴، نیروهای آمریکایی دوباره به عراق اعزام شدند، این بار برای مبارزه با دولت اسلامی (IS) — گروهی تروریستی که به‌طور ناگهانی ظهور کرد و بخش‌های وسیعی از عراق و سوریه را تصرف کرد. با گذشت زمان، ایالات متحده به تدریج نفوذ سیاسی خود را در عراق دوباره به دست آورد. تا سال ۲۰۲۵، دولت ترامپ به‌طور مستقیم با نامزدی نوری المالکی از سوی چارچوب هماهنگی به عنوان نخست‌وزیر مخالفت کرد، که به عنوان انتخاب ایران تلقی می‌شد.
مخالفت ایالات متحده مؤثر واقع شد و پارلمان بعداً علی الزیدی را به عنوان نخست‌وزیر منصوب کرد، کسی که واشنگتن او را قابل قبول می‌دانست — به‌ویژه پس از آنکه نخست‌وزیر قول داد که شبه‌نظامیان در عراق را که به‌عنوان مرتبط یا همدل با ایران شناخته می‌شدند، خلع سلاح کند. ایالات متحده به او تا ۳۰ سپتامبر مهلت داد تا این کار را انجام دهد — مهلتی که با زمان خروج نیروهای آمریکایی همزمان بود.
البته، این کار به سادگی گفته می‌شود و انجام آن دشوار است — چیزی که به نظر می‌رسد تام باراک، نماینده ویژه ایالات متحده در عراق و سوریه، آن را درک کرده باشد. بنابراین، او موافقت کرد که به بغداد یک مهلت شش‌ماهه تا ژوئن ۲۰۲۷ بدهد تا به تعهدات خود عمل کند. با این حال، وزیر امور خارجه ایالات متحده، روبیو، هیچ اشاره‌ای به این موضوع نکرد. نخست‌وزیر عراق به‌طور خصوصی با ترامپ و همچنین مقامات وزارت امور خارجه و خزانه‌داری ملاقات کرد، اما جزئیات این ملاقات‌ها هنوز فاش نشده است.
در همین حال، در داخل کشور، رهبران چارچوب هماهنگی و برخی دیگر از گروه‌های مسلح با ال-Zaidi گفتگوهایی داشته و بر سر خلع سلاح در ازای دریافت موقعیت‌های سیاسی در دولت به توافق رسیده‌اند. با این حال، آن‌ها هنوز در انتظار تأیید ایالات متحده هستند، زیرا واشنگتن بر ترکیب کابینه تأثیر دارد. به نظر می‌رسد که دیدار ال-Zaidi با ترامپ احتمالاً به او اهرم لازم را خواهد داد تا گروه‌های سیاسی که به دنبال تعادل منافع خود بین ایالات متحده و ایران هستند را تحت کنترل درآورد. واشنگتن در تمایل خود برای قطع یا حداقل محدود کردن نفوذ سیاسی ایران در عراق قاطع باقی مانده است.
چالش بزرگ
این یک چالش بزرگ است با توجه به اینکه بخش‌های وسیعی از عراقی‌ها شیعه هستند و شباهت‌های مذهبی و سیاسی با جمهوری اسلامی ایران دارند. بنابراین، فشار آمریکایی‌ها بر عراق برای جدا شدن از حوزه نفوذ ایران می‌تواند به خوبی زمینه‌ساز درگیری و تنش‌های داخلی باشد.
از زمانی که دولت ال-Zaidi لحن خود را علیه نفوذ ایران تشدید کرده و وعده خلع سلاح شبه‌نظامیان مسلح عراق را داده است، تهران نیز فشارهای خود را افزایش داده و در نهایت موفق شد زیرا مهلت ۳۰ سپتامبر بدون هیچ تحرکی در زمینه سلاح سپری شد.
و در حالی که منتقدان نفوذ ایران در عراق، خروج نیروهای آمریکایی را به نفع تهران می‌دانند، حضور ارتش ایالات متحده دلیل عدم بروز درگیری مسلحانه داخلی در کشور نبود. این بیشتر به شبکه پیچیده‌ای از منافع متقابل مربوط می‌شود که همه طرف‌ها را در سیستم سیاسی عراق به هم پیوند می‌دهد. در قلب این منافع مشترک، فرمول حاکم بر توافقات و معاملات سیاسی، به‌ویژه توزیع منابع دولتی قرار دارد—ترتیبی که همه طرف‌ها تمایل به حفظ و کنترل آن دارند.
نفوذ ایران در عراق پابرجاست
نیروهای سیاسی شیعه بیشتر از سایرین تحت تأثیر مبارزه آمریکا و ایران قرار دارند و شکاف‌هایی در چارچوب هماهنگی شیعه در حال ظهور است. برخی احزاب تمایلی به قطع رابطه با ایران ندارند، به‌ویژه اگر جنگ آمریکا علیه ایران نتواند تغییر رژیم مورد نظر خود را به بار آورد. دیگران لزوماً از آمریکا و سیاست خارجی منطقه‌ای آن حمایت نمی‌کنند، اما خطر گروه‌های مسلح در کشور را نیز می‌بینند و تجمیع سلاح‌ها در دست دولت را مثبت ارزیابی می‌کنند.
با توجه به ماهیت پیچیده دولت عراق، احتمال فروپاشی به درگیری‌های داخلی کم است—به‌ویژه پس از سال‌ها خونریزی پس از حمله آمریکا به عراق در سال 2003. از حالا تا مهلت طولانی‌مدت خلع سلاح در ژوئن 2027، این مبارزه احتمالاً در سطح پایین و محدود به حوزه سیاسی باقی خواهد ماند. تا آن زمان، ایالات متحده به اعمال نفوذ اقتصادی خود بر عراق ادامه خواهد داد، در حالی که ایران نفوذ خود را از طریق احزاب سیاسی شیعه و گروه‌های مسلح اعمال خواهد کرد. عراق نیز بین خواسته‌های متضاد آمریکا و ایران گرفتار خواهد ماند—مکانی که بیش از دو دهه است در آن گیر کرده است.