نمادگرایی شکل‌دهنده برداشت‌های استراتژیک
زمانی که این دیدار انجام شد، سفر رهبر چین، شی جین‌پینگ، به ایالات متحده در ماه گذشته بیشتر جنبه‌های تشریفاتی و نمایشی داشت تا محتوای واقعی. این امر آن را بی‌اهمیت نمی‌کرد. در سراسر آسیا، نمادگرایی اهمیت دارد، چه برای مخاطبان چینی در داخل کشور و چه برای شخصیت‌های سیاسی در هند، ژاپن، تایوان و خاورمیانه. بر اساس نمادگرایی، چین از واشنگتن با اطمینان از وضعیت خود به عنوان یک قدرت برابر خارج شد.
نخست، این دیدار با پروتکل آغاز شد: رئیس‌جمهور ترامپ رئیس‌جمهور شی را در باند فرودگاه پایگاه مشترک اندروز خوشامد گفت. در بیش از شش دهه، تنها پاپ چنین افتخاری داشته است. ملانیا ترامپ، بانوی اول ایالات متحده که از کانون توجه دوری می‌کند، میزبان این نمایش عمومی سه‌روزه بود که شامل بازدید از آرشیو ملی ویژه زوج‌های اول نیز می‌شد. ترامپ در ماه مه از پکن استقبال گرمی شده بود و در حال جبران آن بود.
زبان دیپلماتیک نیز گویای نکات مهمی بود. واشنگتن به‌طور رسمی بیان پکن درباره “روابط سازنده‌ای از ثبات استراتژیک” را پذیرفت. شی پیشنهاد کرد که این رابطه بر اساس احترام متقابل، انصاف و تعامل بنا شود و کاخ سفید نیز آن را تکرار کرد. دو رهبر متعهد شدند که به عنوان میزبانان APEC و G20 در اواخر امسال در اجلاس‌های یکدیگر شرکت کنند. این نزدیک‌ترین چیزی است که به دعوت G2 می‌رسد.
دو دور متقابل از سفرهای ریاست‌جمهوری بین ایالات متحده و چین در یک سال در روابط قدرت‌های بزرگ قرن بیست و یکم بی‌سابقه است. در واشنگتن، هر دو طرف بر روی نمایش قدرت برابر تمرکز کردند. با این حال، آنها در تعریف چنین تعادل جدیدی از قدرت در زمینه‌های حیاتی مانند تایوان، عناصر نادر، تسلیحات هسته‌ای، هوش مصنوعی، فناوری پیشرفته، اوکراین و ایران پیشرفت چندانی نداشتند. مسائلی که همچنان باقی مانده‌اند، سرنوشت تنش‌زدایی ایالات متحده و چین را شکل خواهند داد.
تفسیرهای مختلف
خلاصه‌های رسمی (یادداشت‌های پس از نشست) از پکن و واشنگتن نشان می‌دهد که چگونه حتی در کمترین دستاوردهای خود نیز اختلاف نظر دارند. هر دو بر بیان چینی که آنها را به ایجاد “روابط سازنده‌ای از ثبات استراتژیک بر اساس احترام، انصاف و متقابل” متعهد می‌کند، توافق کردند. شی به میزبان خود یادآوری کرد که آنها در ماه مه به “چشم‌انداز جدید” توافق کرده‌اند و بیشتر به جزئیات آن پرداخت: همکاری به عنوان محور اصلی، رقابت در چارچوب‌های مناسب و مدیریت تفاوت‌ها.
سایر حوزه‌ها کمتر مشخص هستند. برگه اطلاعات ایالات متحده می‌گوید چین در سال‌های ۲۰۲۷ و ۲۰۲۸ حداقل ده میلیون تن زغال‌سنگ آمریکایی خریداری خواهد کرد و اینکه دو طرف یک هیئت سرمایه‌گذاری جدید تأسیس کرده‌اند. خلاصه چینی به هیچ یک از این موارد اشاره نکرد. کاخ سفید همچنین تأکید کرد که ارتش ایالات متحده یک منطقه هند-پاسیفیک آزاد و باز را حفظ کرده و از مذاکرات کنترل تسلیحات سه‌جانبه با روسیه حمایت کرده است. هیچ یک از این موارد در فهرست چین ظاهر نمی‌شود. فهرست پکن شامل توافقی برای نهایی کردن یک یادداشت تفاهم ارتباطات بحران نظامی در اسرع وقت بود، چیزی که ایالات متحده به آن اشاره نکرد.
در مورد هوش مصنوعی، ترامپ اکنون آن را “هوش فوق‌العاده” می‌نامد و کاخ سفید گفت که او و شی یک گفت‌وگوی هوش فوق‌العاده ایالات متحده-چین را برقرار کرده‌اند، با این حال خلاصه چینی هنوز به مذاکرات فناوری به عنوان “گفت‌وگوی هوش مصنوعی” اشاره کرد. همچنین در مورد اینکه آیا ایالات متحده از چین خواسته است تسلیحات آمریکایی خریداری کند، سردرگمی وجود داشت (ترامپ بعداً این موضوع را تکذیب کرد). سوال اصلی برای باقی‌مانده سال ۲۰۲۶ این است که آیا واشنگتن در حال پیگیری یک “استراتژی چین” است یا یک “روابط چین”.
تعریف چشم‌انداز نشست ترامپ-شی
پکن یک چشم‌انداز جدید از یک رابطه سازنده با ثبات استراتژیک را بر اساس احترام متقابل، انصاف و متقابل بودن بیان کرد. در سال ۲۰۱۳، شی به رئیس‌جمهور پیشین ایالات متحده، اوباما، یک “مدل جدید از روابط کشورهای بزرگ مبتنی بر احترام متقابل” پیشنهاد داد. با این حال، واشنگتن پس از آنکه مشخص شد مقامات چینی واژه ‘احترام’ را به عنوان تعهد ایالات متحده به احترام به منافع اصلی چین، از جمله در مورد تایوان، دریای چین شرقی و دریای چین جنوبی، تلقی کردند، استفاده از این عبارت را متوقف کرد.
در پکن در ماه مه، ترامپ و شی ‘ثبات استراتژیک’ را به عنوان یک بیانیه کلی پذیرفتند و در واشنگتن در سپتامبر، سه قید (احترام متقابل، انصاف و متقابل بودن) را به آن افزودند. عبارت ‘ثبات استراتژیک’ از تنش‌زدایی ایالات متحده و شوروی در دوران جنگ سرد قرض گرفته شده است. این عبارت توصیف‌کننده یک دینامیک بین برابرها است که منافع اصلی آنها در تضاد است و هدف آنها جلوگیری از برخورد مستقیم است.
برگه اطلاعات کاخ سفید با عنوان یک رابطه عادلانه و متقابل است. برای ایالات متحده، این زبان دسترسی به بازار است. وزیر امور خارجه چین، وانگ یی، به طور متفاوتی فکر می‌کرد. برای چین، ‘احترام’ به معنای احترام به حاکمیت آن، سیستم اجتماعی انتخابی و مسیر توسعه‌اش و منافع اصلی‌اش است. ‘انصاف’ به معنای اجتناب از تسلط یک‌جانبه یا مطلق است، از جمله حذف کنترل فناوری مرزی ایالات متحده بر چین. ‘متقابل بودن’ به معنای برابری حاکمیتی است، بدون اینکه هیچ‌یک از کشورها بالاتر از دیگری قرار گیرد. برای چین، این به معنای: متوقف کردن چالش به سیستم سیاسی ما، تأیید ادعاهای سرزمینی و صعود فناوری ما و رفتار با ما به عنوان یک برابر سیاسی است.
بنابراین، دو کشور همچنان به طور بنیادی بر سر معنای این چشم‌انداز جدید از روابط ایالات متحده و چین تقسیم شده‌اند. پس از اجلاس، هشت مسئله اساسی همچنان حل‌نشده باقی مانده است. در اینجا به اختصار بیان شده است که هر یک سرنوشت تنش‌زدایی نوظهور ایالات متحده و چین را آزمایش خواهد کرد.
آتش‌بس تجاری که سال گذشته در بوسان به امضا رسید، قرار بود در ۱۰ نوامبر منقضی شود، اما اسکات بسنت، وزیر خزانه‌داری ایالات متحده، از تمدید دو ماهه آن تا ۱۰ ژانویه قبل از ورود شی جین‌پینگ خبر داد و افزود که نمی‌داند آیا توافق تجاری بزرگ‌تری در پی خواهد آمد یا اینکه آیا آتش‌بس دوباره در سال ۲۰۲۷ تمدید خواهد شد یا خیر.
هیئت جدید تجارت ایالات متحده و چین توافق کرد که کاهش تعرفه‌ها بر روی ۳۰ میلیارد دلار کالاهای غیرحساس در هر دو طرف را توصیه کند، از جمله ذرت و لبنیات آمریکایی، غذاهای دریایی و دستگاه‌های پزشکی برای اسباب‌بازی‌های چینی، لوازم کوچک، آتش‌بازی و تزئینات تعطیلات. با این حال، هیچ زمان‌بندی برای کاهش تعرفه‌ها تعیین نشده است و سویاهای آمریکایی در فهرست چین قرار ندارند که این موضوع باعث نگرانی پایگاه رأی‌دهندگان کشاورز ترامپ شده است.
کاخ سفید اضافه می‌کند که هر دو طرف همچنان بر روی کمبود عناصر نادر کار می‌کنند با هدف اطمینان از بازگشت محموله‌ها به سطوح مناسب، اما به توافقی نرسیده‌اند. در همین حال، دولت ترامپ، پس از اینکه دیوان عالی کشور تعرفه‌های آن را در فوریه غیرقانونی اعلام کرد، در حال بازسازی زرادخانه جنگ تجاری خود تحت بخش ۳۰۱ است و به نظر می‌رسد که یک “مالیات بر ظرفیت اضافی” ۷.۵ درصدی در حال آماده‌سازی است.
اگر توصیه‌های هیئت تجارت پذیرفته شود، بیشتر ۳۰ میلیارد دلار کالاهای چینی در فهرست ایالات متحده به نرخ‌های ملت‌های مورد علاقه کاهش خواهد یافت. بر روی این محصولات، کالاهای چینی تعرفه‌های کمتری نسبت به کالاهای ژاپنی، کره جنوبی، هند و بیشتر کشورهای جنوب شرق آسیا پرداخت خواهند کرد که ممکن است شرکای تجاری ایالات متحده در منطقه هند و اقیانوسیه را شگفت‌زده کند.
رهبران فناوری درباره آسیب‌های احتمالی ناشی از قابلیت‌های بی‌رویه هوش مصنوعی هشدار داده‌اند و شی جین‌پینگ گفته است که هوش مصنوعی باید تحت کنترل انسان باقی بماند. رئیس امنیت ملی چین گفته است که ایمنی هوش مصنوعی معادل ثبات سیاسی است. اما ترامپ در حال حاضر تمایلی به مداخله ندارد و می‌گوید که می‌خواهد “همه چیز را دقیقاً در همان جایی که هست، رها کند”. هیچ‌یک از گزارش‌ها به تقطیر مدل‌های آمریکایی توسط چین، تسریع رقابتی مدل‌های مرزی، خطرات سلاح‌های بیولوژیک یا درک مشترک در مورد ایمنی هوش مصنوعی اشاره‌ای نکرده‌اند. “پیشی گرفتن از مرز” گزینه‌ای نیست زیرا هیچ‌یک از کشورها به‌طور داوطلبانه پیشرفت صنعت هوش مصنوعی خود را کند نخواهند کرد.
توازن واقعی قدرت بین ایالات متحده و چین در زمینه عناصر نادر و میکروچیپ‌ها است. چین در صادرات عناصر نادر تسلط دارد، در حالی که ایالات متحده در صنعت پیشرفته چیپ‌ها پیشرو است. سه هفته قبل از اجلاس، برخی از تأمین‌کنندگان چینی ارسال به مشتریان آمریکایی را متوقف کرده بودند، برخی از شرکت‌های آمریکایی بیش از شش ماه در انتظار مجوز بودند و ارسال‌های ایتریوم (که در الکترونیک، سرامیک، آلیاژها و درمان‌های پزشکی استفاده می‌شود) در حدود نیمی از سطح سال 2024 در حال انجام بود.
یک مقام آمریکایی شکایت کرد که پکن به آتش‌بس بوسان پایبند نیست، اما ایالات متحده در دسامبر گذشته فروش چیپ‌های H200 شرکت Nvidia به چین را مجاز اعلام کرد و تا ژوئیه، تعداد بسیار کمی ارسال انجام شده بود. اگر هواوی بتواند چیپ‌های Nvidia را جایگزین کند، چین نگرانی کمتری خواهد داشت.
بیانیه اجلاس چین می‌گوید که شی امیدوار است ایالات متحده با استقلال تایوان مخالفت کند، در حالی که کاخ سفید اشاره‌ای به تایوان ندارد. یک قرارداد تسلیحاتی 14 میلیارد دلاری ایالات متحده به تایوان از ماه مه معلق مانده است، زمانی که ترامپ آن را “ابزار مذاکره” نامید. تأخیر در فروش ممکن است تا بعد از اجلاس‌های شنژن و میامی ادامه یابد. در سال 1982، دولت ریگان به تایپه اطمینان داد که توافق نکرده است با پکن در مورد فروش تسلیحات ایالات متحده به تایوان مشورت کند و نشانه‌ای از تغییر در سیاست تایوان ایالات متحده وجود ندارد.
چین تایوان را به عنوان یک استان جدا شده می‌بیند که باید تحت کنترل پکن بازگردانده شود، در حالی که تایوان خود را به عنوان یک کشور مستقل مانند سایر کشورها می‌بیند. هدف این است که از رویارویی ایالات متحده و چین بر سر این جزیره جلوگیری شود و هر دو طرف یادآوری کردند که در بیانیه‌های پس از اجلاس در جنگ جهانی دوم به عنوان متحدان در کنار هم جنگیدند (هرچند که متحد ایالات متحده حزب کمونیست چین نبود بلکه پیشینیان رهبری کنونی تایوان بودند).
در مورد تسلیحات هسته‌ای، کاخ سفید می‌گوید ترامپ از مذاکرات کنترل تسلیحات سه‌جانبه با روسیه و چین حمایت کرده است. ترامپ این موضوع را برای اولین بار در سال 2020 پیشنهاد کرد، اما استقبال چندانی وجود نداشت. دیپلمات‌های آمریکایی بر همتایان چینی خود در مورد آزمایش هسته‌ای ادعایی 2020 فشار آورده‌اند و خواستار اطلاع‌رسانی بیشتری در این زمینه شده‌اند. چین بیش از 600 کلاهک هسته‌ای دارد، در حالی که ایالات متحده و روسیه هر کدام بیش از 5,000 کلاهک دارند. دو رهبر در مورد تبادل داده‌های هسته‌ای، اطلاع‌رسانی در مورد پرتاب‌ها یا بازرسی‌ها هیچ پیشرفتی نداشتند و این امر باعث شد که مسابقه تسلیحات هسته‌ای شتاب بیشتری بگیرد.
برگه اطلاعات کاخ سفید روسیه را در میان موضوعات بحث رهبران ذکر کرده است، در حالی که گزارش چین می‌گوید رهبران درباره اوکراین بحث کرده‌اند. رئیس‌جمهور روسیه ولادیمیر پوتین قرار است در این نشست در شنژن شرکت کند و او و ترامپ درباره یک نشست سه‌جانبه با شی صحبت کرده‌اند. چین به عنوان خریدار اصلی نفت روسیه و تأمین‌کننده کالاهای دو منظوره باقی خواهد ماند و ترامپ به تازگی موافقت کرده است که روسیه بتواند دیزل خود را بفروشد، در حالی که قبلاً این موضوع تحریم شده بود. یک نشست ترامپ-شی-پوتین در چین اوکراین و اتحادیه اروپا را کنار خواهد گذاشت.
هر دو بیانیه رسمی می‌گویند هیچ کشوری نمی‌تواند عوارضی بر آبراه‌های بین‌المللی وضع کند. این موضوع به ایران و قصد اعلام شده‌اش برای وضع عوارض بر کشتی‌های عبوری از تنگه هرمز، که سپاه پاسداران ایران در ماه‌های اخیر به چندین کشتی حمله کرده است، اشاره دارد. در اسلام‌آباد در ماه ژوئن، به نظر می‌رسید طرفین بر سر توقف عملیات نظامی و باز کردن تنگه برای 60 روز گفتگو توافق کرده‌اند. شی به بازگشت به این موضع تأکید کرد. گزارش پکن بیان می‌کند که ایران باید به تعهد خود برای عدم توسعه سلاح‌های هسته‌ای احترام بگذارد اما نمی‌گوید اگر ایران این کار را نکند، چه خواهد کرد.
چین همچنان خریدار اصلی نفت ایران است و واشنگتن به پالایشگاه‌های کوچک چینی تحریم‌هایی اعمال کرده است در حالی که بانک‌های بزرگ آن را از تحریم‌های مالی ثانویه معاف کرده است. روز بعد از خروج شی از واشنگتن، ترامپ پیشنهاد تهران برای باز کردن تنگه در عرض هفت روز در ازای پایان محاصره آمریکا بر بنادرش، آزادسازی وجوه مسدود شده و کاهش تحریم‌ها بر نفتش را رد کرد. با جنگی که ذخایر نظامی آمریکا را تخلیه می‌کند و ایران را به چین نزدیک‌تر می‌کند، پکن دلیلی برای عجله نمی‌بیند.
کاخ سفید می‌گوید کره شمالی بین ترامپ و شی مورد بحث قرار گرفته است (چین می‌گوید این موضوع شبه جزیره کره بوده است). در ماه اوت، ترامپ گفت که امسال با کیم جونگ اون ملاقات خواهد کرد، دو روز پس از کاهش تمرینات نظامی آمریکا با کره جنوبی. ترامپ همچنین مشخص کرد که کره شمالی 57 کلاهک هسته‌ای دارد. احتمالاً نشست آسه‌آن که چین میزبان آن است، زمانی خواهد بود که ترامپ و کیم ملاقات خواهند کرد. بنابراین چشم‌انداز یک رئیس‌جمهور آمریکایی که می‌گوید یک رقیب (ایران) هرگز نباید اجازه توسعه سلاح‌های هسته‌ای را داشته باشد، در کنار رقیب دیگری (کره شمالی) نشسته است که ده‌ها کلاهک هسته‌ای توسعه داده است.