چرا نزدیکی مجدد واشینگتن و پکن پایدار نخواهد ماند

سفر غیرمعمول روبیو به هند

در بحبوحه تنش در روابط ایالات متحده و هند و افزایش ناپایداری در قیمت‌ها و زنجیره‌های تأمین جهانی نفت، وزیر امور خارجه ایالات متحده مارکو روبیو در تاریخ 20 اکتبر برای یک دیدار دو روزه وارد هند شد. این بار او از دهلی نو عبور نکرد و مستقیماً به پایتخت مالی هند، بمبئی، و مرکز پالایش نفت آن، جامناگار، رفت. این تصویر غیرمعمول این سؤال را پیش می‌آورد که آیا کارآمدی ژئوپلیتیکی هند برای ایالات متحده به‌عنوان یک نیرو در مقابل چین کاهش یافته است یا خیر. پاسخ هم بله و هم نه است.

تمرکز بر نزدیکی مجدد آمریکا و چین

با این حال، نیاز به تحلیل عمیق‌تری وجود دارد، به‌ویژه در برابر پس‌زمینه دیدار ماه گذشته بین رئیس‌جمهور Xi Jinping و رئیس‌جمهور آمریکا Donald Trump، که گویی نشانه‌ای از کاهش تنش در رقابت استراتژیک بود. رقابت استراتژیک آمریکا و چین عرصه‌های متعددی از رقابت را دربرمی‌گیرد، چه فناورانه، نظامی، اقتصادی، مالی یا ژئوپلیتیک، و این برداشت را در اکثریت کارشناسان سیاست خارجی ایجاد کرده است که هر دو قدرت اجتناب‌ناپذیرًا محکوم به افتادن در «دام توسیدیدس» هستند، همان‌گونه که رقابت بین یک قدرت نوظهور و هژمون مستقر ناگزیر به جنگ می‌انجامد. با این حال، در جریان سفر Trump به چین در ماه مه 2026، Xi Jinping پرسید آیا دو کشور می‌توانند از مشهورترین معضل روابط بین‌الملل عبور کنند یا خیر.

رئیس‌جمهور Trump گویی این‌طور می‌پنداشت؛ وقتی او از پروتکل عدول کرد و شخصاً در پایگاه مشترک اندروز Airport Joint Base Andrews در تاریخ 23 سپتامبر از رئیس‌جمهور چین استقبال کرد، که نخستین بار از سال 1962 بود که یک رئیس‌جمهور مستقر آمریکا به این شکل به غیر از پاپ، رهبر خارجی را ملاقات می‌کرد. اقدامات حسن‌نیت متقابل دیگری نیز دنبال شد؛ رئیس‌جمهور Trump رابطه دو‌جانبه را «دوستی واقعاً بزرگ» خواند و Xi شعار «Make America Great Again» ترامپ را با پروژه خود برای «Rejuvenation of the Chinese Nation» مقایسه کرد. در مقایسه‌ای عجیب بین دو کشور، ترامپ تواضع غیرمعمولی نشان داد و گفت تاریخ آمریکا «250 سال است، که عالی است. ما به آن افتخار می‌کنیم، اما تاریخ [چین] 6,000 سال است.»

در 11 ماه گذشته، Trump و Xi سه‌بار دیدار کرده‌اند و احتمالاً در اجلاس APEC در چین در نوامبر 2026 دوباره دیدار خواهند کرد، و پس از آن سفر Xi به آمریکا برای اجلاس G20 در میامی دنبال می‌شود. در پس این دیدارها و تبادل احوال‌پرسی‌ها، درکی ضمنی میان پکن و واشینگتن نهفته است: مدیریت رقابت استراتژیک و اجتناب از تقابل. Xi دیدگاه خود درباره روابط دوجانبه را «ثبات استراتژیک سازنده» خلاصه کرد.

Managing Competition Carefully

برای دستیابی به این هدف، شی پیشنهاد کرد که از طریق دیالوگ‌های منظم بین مقامات نظامی، دیپلماتیک و رهبران سیاسی دو کشور ارتباطات تقویت شود. او همچنین هم‌زیستی مسالمت‌آمیز و همکاری برای پرداختن به چالش‌های مشترک، مانند خطرات هوش مصنوعی، را توصیه کرد. افزون بر این، شی بر نیاز به تماس مردم‌با-مردم و تبادلات آموزشی گسترده بین پکن و واشنگتن تأکید کرد.

با این حال، دیدار پرمخاطب شی بدون بیانیه مشترک یا حتی یک کمیونیکه پایان یافت، چه رسد به توافقات ملموس بین دو کشور. دو طرف عمداً از موضوعات حساس مانند تایوان و ایران اجتناب کردند. مذاکرات همچنین نتوانست اختلافات بر سر کنترل صادرات نیمه‌هادی‌ها، زیرساخت‌های محاسباتی و تقطیر مدل را حل کند. علاوه بر این، تفاوت‌های ساختاری در مورد هوش مصنوعی پابرجاست: ترامپ، که از پیشی گرفتن چین در رقابت هوش مصنوعی می‌ترسد، نظارت مقرراتی را رد می‌کند تا برتری ایالات متحده را حفظ کند، برخلاف شی که کنترل سخت انسانی و حاکمیت ریسک مشارکتی را برای جلوگیری از سوءاستفاده و تهدیدات ناخواسته از مدل‌های پیشرو هوش مصنوعی ترجیح می‌دهد.

Limited Outcomes From Diplomacy

تنها نتیجه ملموس این بود که ایالات متحده آتش‌بس تعرفه‌ای را تا 10 ژانویه 2027 تمدید کرد، که دلالت دارد چین در آینده نزدیک تحت قانون Lindsey Graham با تحمیل تعرفه‌های عمده به‌خاطر خرید نفت روسیه و ایران مواجه نخواهد شد. در زمینه هوش مصنوعی، هر دو طرف با برگزاری یک گفت‌وگوی فوق‌العاده درباره هوش مصنوعی بین ایالات متحده و چین موافقت کردند که برای نوامبر 2026 برنامه‌ریزی شده است، و یک کانال ارتباطی برای پرداختن به تهدیدات مرتبط با هوش مصنوعی برقرار شد.

چندین مفسر هندی، از جمله دانشگاهیان و دیپلمات‌های باتجربه، استدلال می‌کنند که رقابت استراتژیک آمریکا و چین بازی برد-باخت است و هیچ افقی برای آشتی وجود ندارد، چه رسد به هم‌زیستی مسالمت‌آمیز بلندمدت. آنها بیش‌تر می‌گویند که از آن‌جا که کنفرانس سپتامبر هیچ امتیاز ملموسی از چین به‌دنبال نداشت و شکاف‌های اساسی در موضوعاتی مانند تایوان، ایران و اقیانوسیه هند-آرام دست‌نخورده ماند، هرگونه حسن نیت حداکثر کوتاه‌مدت خواهد بود. در تحلیل نهایی، هر دو ابرقدرت ناگزیر به سوی یک درگیری قاطع و فراگیر در چندین صحنه جغرافیایی و حوزه‌ها پیش می‌روند.

India’s Strategic Anxiety

با این حال، این ارزیابی‌ها سزاوار تردید هستند. تا حدی، این نگرانی‌ها ناشی از ترس هند است که اگر ایالات متحده تصمیم بگیرد با چین به‌طور دوجانبه وارد تعامل شود تا از رویارویی جلوگیری کند، ممکن است دیگر برای مقابله با چین در هند-آرام به هند نیازی نداشته باشد که این امر خبر بدی برای دهلی خواهد بود. نگرانی‌های هند کاملاً بی‌اساس نیست. کریستوفر لاندائو، معاون دستیار وزیر امور خارجه آمریکا، در سخنرانی خود در رایسینا دیالوگ گفت که ایالات متحده اشتباهات خود با چین را در مورد هند تکرار نخواهد کرد (یعنی اجازه نخواهد داد هند از طریق روابط تجاری نامتقارن از آمریکا پیشی بگیرد و ظهور یک رقیب ژئو استراتژیک جدید را تسهیل کند).

چنین اظهاراتی دلالت بر انگیزه‌های ریشه‌دار و پنهانی دارد. هند که از قبل نسبت به غرب و ذهنیت‌های استعماری و جنگ سردی آن بدبین است، از چنین زبانی آزرده می‌شود.

چین رقیب راهبردی هند است. روابط هند و چین پس از بحران گلووان 2020 به‌شدت تنزل یافت، و همکاری‌های نظامی و فناورانه آمریکا برای هند برای مقابله با بلندپروازی‌های چین در هیمالیا و اقیانوس هند حیاتی است. در 2024، هند و چین بر سر کاهش تنش و بازخنثی‌سازی تجمع نیروهایشان در امتداد خط کنترل فعلی (LAC)، مرز منفعل و نظامی‌شده بین هند و چین، توافق کردند. با این حال، هند نسبت به طرح‌های چین به‌شدت محتاط و محافظه‌کار باقی می‌ماند، زیرا چین در جنگ چهار روزه هند و پاکستان در ماه مه 2025 به پاکستان در زمینه اطلاعات، تجهیزات و لجستیک کمک کرد. در هر تشدید احتمالی آینده میان هند و پاکستان، بعید نیست که چین از پاکستان حمایت کند و بتواند جبهه‌ای جدید در مرز هند-چین باز کند تا بر هند فشار وارد کند.

US-China Rapprochement Faces Limits

علاوه بر این، چین با تقویت حضور اطلاعاتی، اقتصادی و دفاعی خود در همسایگی نزدیک هند به ساختن و حفظ فشار بر هند ادامه می‌دهد. هند همچنین درک می‌کند که در صورت تشدید در آینده با پاکستان و چین، نمی‌تواند روی روسیه حساب کند، زیرا مسکو دارای یک شراکت استراتژیک قوی با پکن است.

تنش مداوم بین هند و ایالات متحده نیز ترس‌های دهلی نو را تشدید می‌کند. وضعیت دوجانبه کنونی بین این دو کشور به دلایل مختلفی از حالت دوستانه فاصله زیادی دارد. هند ادعاهای ترامپ مبنی بر اینکه در ماه مه 2025 آتش‌بس بین هند و پاکستان را ترتیب داده است، رد کرد. ایالات متحده به‌دلیل جنگ ایران، عرضه موتور به مدل‌های بومی جنگنده تِجاس هند را به تعویق انداخته است. هند در مورد تلاش‌های دیپلماتیک آمریکا برای ارتباط با جریان‌های اسلام‌گرا طرفدار پاکستان در بنگلادش مانند Jamaat-e-Islami دچار نگرانی است. سپس، مسأله معاملات رمزنگاری و قراردادهای دفاعی مرتبط با خانواده ترامپ و نزدیکانش با پاکستان وجود دارد.

بنابراین، با وجود امضای چهار توافق پایه‌ای در زمینه دفاع، اطلاعات و لجستیک، معادله دوجانبه بین دهلی نو و واشینگتن، دی سی، همچنان رنگ و بویی از بی‌اعتمادی دارد.

A Tactical Pause, Not Change

با این حال، جدا از شک و تردید هند نسبت به ایالات متحده، دلایل قانع‌کننده‌تری برای تردید در مورد آینده نزدیکی ایالات متحده و چین وجود دارد. اختلافات و منازعات بنیادی بین این دو ابرقدرت احتمالاً باعث خواهد شد تا فضای گرمای دو‌جانبه دوباره سرد شود. در بهترین حالت، نشست سپتامبر باید به‌عنوان یک مکث تاکتیکی در نظر گرفته شود که ناشی از محدودیت‌های هر دو قدرت است تا یک پیشرفت راهبردی. این بدان معنا نیست که جنگ اجتناب‌ناپذیر است، اما به این معناست که در درازمدت، مشارکت ایالات متحده و هند برای متوازن‌سازی چین همچنان ضروری خواهد ماند.