پروژه‌های دُمی در سه قاره گسترش می‌یابند
سیستم دفاع هوایی اسرائیل در سطح جهانی توجه و تقلید را جلب کرده است. در اوایل اکتبر، حزب اصلی اپوزیسیون بریتانیا، محافظه‌کاران، متعهد شد که ۱۳ میلیارد دلار در یک سیستم دفاع هوایی جدید به نام “سپر بریتانیا” سرمایه‌گذاری کند. این موضوع بحث‌هایی را درباره اینکه یک سیستم چندلایه، مشابه “گنبد آهنین” معروف اسرائیل، چه معنایی برای دفاع هوایی بریتانیا دارد، به راه انداخته است. کشورهای متعددی نیز در حال بررسی پذیرش سیستم‌های دفاعی مشابه هستند، که اغلب نام اصلی را به نوعی تغییر می‌دهند. این شامل “گنبد طلایی” پیشنهادی ایالات متحده، “گنبد فولادی” ترکیه، “گنبد میکل‌آنژ” ایتالیا و “سپر آشیل” یونان می‌شود.
اگرچه گنبد آهنین پایین‌ترین سطح از سیستم چندلایه دفاع هوایی اسرائیل است، اما تحلیلگران دفاعی گاهی اوقات به اشتباه از آن برای اشاره به کل دفاع هوایی اسرائیل استفاده می‌کنند. اسرائیل گنبد آهنین را برای مقابله با تهدیدات کوتاه‌بردی که از همسایگانش با آن مواجه بود، توسعه داد و این سیستم با سایر لایه‌های دفاع هوایی همکاری می‌کند. با این حال، اسرائیل درس‌های حیاتی و عملی درباره تهدیدات هوایی نوظهور و چگونگی مقابله با آنها ارائه می‌دهد.
تقلیدکنندگان گنبد آهنین در خطر کپی‌برداری بدون سازگاری
جنگ در اوکراین همچنین فرصت‌ها و خطرات تاکتیکی پهپادها و مهمات معلق را نشان داده است. تهدیدات پهپادی روسی در آلمان و سراسر شرق اروپا ظاهر شده‌اند. رشد نمایی سیستم‌های هوایی بدون سرنشین و مهمات معلق، که ویژگی‌های پهپاد و موشک کروز را ترکیب می‌کنند، به این معنی است که رویکردهای سنتی دفاع هوایی دیگر کافی نیستند.
اسرائیل به مدت پنج دهه با ایالات متحده برای توسعه دفاع‌های هوایی میان‌برد و بلندبرد همکاری کرده است. سیستم آررو ابتدا برای مقابله با موشک‌های بالستیک، مانند موشک‌های اسکاد عراقی که اسرائیل در جنگ خلیج فارس ۱۹۹۱ با آن مواجه شد، طراحی شده بود. آررو سیستم‌هایی مانند سیستم موشکی پاتریوت را تکمیل کرد. اسرائیل و ایالات متحده در اوایل دهه ۲۰۰۰ شروع به توسعه “سلاحت دیوید”، یک مقابله‌کننده میان‌برد کردند. آررو از سال ۲۰۱۷ در حال استفاده عملی بوده و به‌ویژه از سال ۲۰۲۳ به کار گرفته شده است.
چه چیزی باعث موفقیت سیستم اسرائیل شد
گنبد آهنین در پاسخ به جنگ لبنان در سال 2006 توسعه یافت، زمانی که حزب‌الله بارش‌های بزرگی از موشک‌ها را به سمت شمال اسرائیل شلیک کرد. در حالی که اسرائیل از اواخر دهه 1970 با حملات موشکی مواجه بوده است، مقیاس تهدید از سوی حزب‌الله و حماس باعث ایجاد یک سیستم منحصر به فرد با برد کوتاه شد. گنبد آهنین در سال 2011 اولین رهگیری خود را انجام داد و در طول سال‌ها نتایج قابل توجهی را حفظ کرده است، با نرخ‌های گزارش شده رهگیری حدود 90 درصد در برابر تهدیداتی که با آنها درگیر می‌شود.
رویکرد چندلایه اسرائیل به دفاع هوایی تا زمان جنگی که با حمله حماس به اسرائیل در 7 اکتبر 2023 آغاز شد، به طور کامل در برابر دامنه تهدیداتی که برای مقابله با آن طراحی شده بود، آزمایش نشده بود. قبل از آن حمله، تهدید اصلی که اسرائیل با آن مواجه بود، موشک‌های حماس در غزه بود. اگرچه برخی از این موشک‌ها برد بلند داشتند، گنبد آهنین بیشتر آنها را که مناطق مسکونی را تهدید می‌کردند، مدیریت کرد.
اسرائیل تا سال‌های 2023 و 2024 از سیستم‌های داوید اسلینگ و آررو به نسبت کم استفاده کرد. رهگیری بارش‌های عظیم موشک‌های بالستیک و پهپادهای ایرانی در سال 2024 نشان داد که سیستم‌های اسرائیل به طور مورد انتظار عمل کردند. اسرائیل به تنهایی موفق نشد. دهه‌ها همکاری با ایالات متحده این امکان را فراهم کرد. علاوه بر این، اسرائیل از حمایت فرماندهی مرکزی ایالات متحده و سایر شرکای خود در اروپا و منطقه در طول حملات ایرانی در سال 2024 بهره‌مند شد. درگیری‌های بعدی با ایران در ژوئن 2025 و آغاز در فوریه 2026 به اسرائیل این امکان را داد تا دفاع هوایی خود را تنظیم و به‌روزرسانی کند.
اوکراین مقیاس حملات پهپادی را افشا می‌کند
در حالی که کشورها به دنبال مفهوم “گنبد” دفاع هوایی از اسرائیل هستند، آنها همچنین به موفقیت اوکراین در برابر حملات پهپادی و موشکی روسیه نگاه می‌کنند. اوکراین از سیستم‌های متنوعی برای مقابله با این تهدیدات استفاده کرده و نتایج قابل توجهی را علی‌رغم مواجهه با چالش‌های فراوان نشان داده است. اوکراین همچنین نشان داده است که می‌تواند پایگاه صنعتی دفاعی خود را تحت فشار جنگی توسعه دهد و مقادیر انبوهی از پهپادها را برای حملات عمیق‌تر در داخل روسیه به کار گیرد.
ایران مدل پهپاد شاهد-۱۳۶ را به روسیه تأمین می‌کند و روسیه از هزاران این پهپادها برای ایجاد هرج و مرج در اوکراین استفاده کرده است. بسیاری از سیستم‌های دفاع هوایی که برای مقابله با تهدیدات هواپیما و موشک طراحی شده‌اند، در سال‌های اخیر برای مقابله با تهدیدات نوظهور پهپادها و مهمات معلق به کار گرفته شده‌اند. این وضعیت تنها در اوکراین نیست، بلکه در سرتاسر خاورمیانه نیز صدق می‌کند. به عنوان مثال، عربستان سعودی با تهدیدات موشکی و پهپادی از سوی حوثی‌های مورد حمایت ایران در یمن مواجه است.
چرا معماری بیشتر از موجودی اهمیت دارد
این موضوع زنگ خطری برای بسیاری از شرکت‌های تولیدکننده سیستم‌های دفاع هوایی بوده است. آنها اکنون درک می‌کنند که تهدیدات به سرعت در حال تحول و به طور تصاعدی در حال افزایش هستند. حملات روزانه پهپادها در جنگ اوکراین به صدها و هزاران حمله در روز رسیده است. تعداد بالای حملات نگرانی‌هایی را در مورد کمبود رهگیرهای سنتی، مانند پاتریوت‌ها و تاد ایجاد کرده است.
این درک، استراتژی دفاع هوایی را تغییر داده و تمایل به تأمین تعداد زیادی از سیستم‌ها را تقویت کرده است. همچنین کشورها را به سمت اسرائیل و اوکراین به عنوان نمونه‌هایی از آنچه در آینده در انتظار است، سوق داده است. بحث‌ها در مورد خرید یک دفاع “گنبدی” در بسیاری از کشورها به طور فزاینده‌ای رایج شده است.
سؤال اول برای بسیاری از کشورها در آینده این است که کجا باید در خرید یا توسعه انواع مناسب دفاع هوایی سرمایه‌گذاری کنند.
سؤال دوم این است که چگونه می‌توان همه آنها را در یک رویکرد چندلایه به هم متصل کرد. این بدان معناست که بحث بریتانیا در مورد سرمایه‌گذاری در یک “گنبد” حفاظتی جدید باید بر روی اینکه چنین سیستمی چه شکلی خواهد داشت، متمرکز شود.
خط مانژو یک داستان هشداردهنده ارائه می‌دهد
اسرائیل این موضوع را درک می‌کند. این کشور به طور مداوم گنبد آهنین و سایر سیستم‌ها را برای مقابله با تهدیدات جدید به‌روز کرده و تطبیق داده است، از جمله توسعه سیستم‌های لیزری که از دفاع‌های موجود در برابر اهداف با برد کوتاه پشتیبانی می‌کنند. زمانی که تهدیدات پهپادهای نمای اول (FPV) از لبنان ظهور کرد، اسرائیل به سرعت به حل این مشکل پرداخت.
ظهور لیزرها، سلاح‌های میکروویو و سیستم‌های مختلف مقابله با پهپادها نشان می‌دهد که دفاع هوایی چندلایه به‌طور روزانه در حال تحول است. این فناوری‌ها شامل اختلال‌گرها، سیستم‌های الکترو-اپتیکی و پهپادهای رهگیر هستند که برای سرنگون کردن یا برخورد با تهدیدات ورودی طراحی شده‌اند. چندین مورد از این سیستم‌های جدید در نمایشگاه دفاعی AUSA در واشنگتن در اواسط اکتبر به نمایش گذاشته شدند.
تلاش‌های اروپایی برای سازگاری دفاع هوایی با این واقعیت در حال تغییر بسیار حیاتی است. چالش کلیدی طراحی یک معماری است که درس‌های اسرائیل و اوکراین را جذب کرده و در عین حال برای آنچه در آینده می‌آید آماده شود. به‌طور تاریخی، برخی کشورها با برنامه‌ریزی برای “جنگ آخر” به جای جنگ بعدی شکست خورده‌اند. فرانسه خط ماژینو را بر اساس فرضیاتی که جنگ جهانی اول را هدایت کرده بود، ساخت و این خط در برابر حمله آلمان در سال 1940 ناکارآمد بود. به‌طور مشابه، ناوهای جنگی بزرگ که بر اساس دکترین‌های دریایی قبلی ساخته شده بودند، به دلیل نقش گسترش‌یافته نیروی هوایی در جنگ جهانی دوم، نقش کمتری ایفا کردند.
تقلیدکنندگان گنبد آهنین باید یاد بگیرند که تکامل یابند
این چه چیزی به ما درباره دفاع‌های هوایی چندلایه و یادگیری از اسرائیل و اوکراین برای توسعه “گنبدها” برای کشورهای دیگر می‌گوید؟ یک وظیفه حیاتی آماده‌سازی برای چگونگی تکامل میدان نبرد در دهه‌های آینده است. دفاع‌های هوایی موجود مانند پاتریوت یا آررو دهه‌ها زمان برای توسعه نیاز داشتند. تکامل سریع پهپادهای حمله یک‌طرفه، دسته‌های پهپاد و افزایش نمایی پهپادهای ارزان، پیش‌بینی آنچه در آینده می‌آید را دشوار می‌کند.
این بدان معناست که باید برای حملات پهپادی با برد بلند و همچنین عملیات‌های پهپادی با برد کوتاه که از داخل یک کشور آغاز می‌شوند، آماده شد. پهپادها می‌توانند از طریق کانتینرهای حمل و نقل یا روش‌های مشابه قاچاق شوند و سپس در نزدیکی اهداف خود پرتاب شوند، همانطور که در عملیات تارعنکبوت اوکراین اتفاق افتاد. کشورها همچنین باید برای مقابله با تعداد فزاینده مهمات معلق و موشک‌های کروز ارزان که از جهات مختلف می‌رسند، آماده شوند.
با افزایش حجم مهمات مستقر شده، سیستم‌های گران‌قیمت و طلاکاری شده که بر روی موشک‌های بالستیک متمرکز هستند، باید به‌طور مؤثرتری از نظر هزینه عمل کنند. کشورهایی که رویکردهای گنبدی خود را می‌سازند باید این گلوگاه عملیاتی را هر چه سریع‌تر حل کنند. بحث در بریتانیا و کشورهای دیگر مرتبط است و نیاز به یک رویکرد جدی دارد.