فرار بمب‌افکن‌های B-1 از پایگاه هوایی فرفورد در پی آزمایش پهپادهای ایران بر دفاع‌های آمریکا

دستور تخلیه ناگهانی

از ماه مارس، ایالات متحده دوازده بمب‌افکن B-1 Lancer با برد بلند را در پایگاه هوایی فیرفورد در جنوب انگلستان مستقر کرده بود تا از جنگ هوایی خود علیه ایران حمایت کند. این هواپیماها به‌ویژه ارزشمند هستند زیرا می‌توانند با سرعت‌های مافوق صوت پرواز کنند و بارهای سنگینی از سلاح‌های هدایت‌شده و غیرهدایت‌شده را حمل کنند. بمب‌افکن‌هایی که در فیرفورد مستقر شده بودند، به ارزش تقریبی ۳.۸ میلیارد دلار بوده و یک‌چهارم از زرادخانه B-1 واشنگتن را تشکیل می‌دهند.

در آخر هفته ۳ اکتبر، فرماندهان نظامی به‌طور ناگهانی کل ناوگان B-1 را از فیرفورد تخلیه کردند به دلیل نگرانی از حمله قریب‌الوقوع ایران. دستور تخلیه به‌قدری ناگهانی بود که گزارش‌ها حاکی از آن است که پنتاگون حتی در حین پرواز بمب‌افکن‌ها، هواپیماهای سوخت‌گیری هوایی نداشت. یکی از خبرنگاران این وضعیت را این‌گونه توصیف کرد: “فقط باید آن‌ها را از فیرفورد خارج کنیم و بعداً خواهیم فهمید که چگونه آن‌ها را سوخت‌گیری کنیم تا دوباره بر فراز اقیانوس اطلس و به ایالات متحده برگردند.”

چه چیزی پنتاگون را ترسانده بود؟ اطلاعات حساس نشان می‌داد که سپاه پاسداران انقلاب اسلامی ایران (IRGC) در حال برنامه‌ریزی یک حمله پیچیده چندمرحله‌ای با استفاده از پهپادها علیه این پایگاه است. گزارش‌ها حاکی از آن است که آن‌ها قصد داشتند از ون‌های بدون علامت که در فاصله یک‌چهارم مایلی از خط حصار فیرفورد پارک شده بودند، برای پرتاب پهپادهای مسلح به سمت B-1ها که در فضای باز نشسته بودند، استفاده کنند و همچنین به هدف قرار دادن چند صد پرسنل نظامی ایالات متحده مستقر در آنجا بپردازند.

کتابچه راهنمای جدید پهپادها

عملیات ایران شباهت زیادی به تلاشی مشابه به نام عملیات تار عنکبوت داشت که سال گذشته توسط اوکراین علیه روسیه انجام شد. عوامل اوکراینی قطعات پهپاد را به دو عامل در شهر صنعتی چلیابینس، که تقریباً ۹۰۰ مایل شرق مسکو واقع شده است، منتقل کردند.

این عوامل قطعات را به ۱۵۰ پهپاد مونتاژ کردند و رانندگان کامیون بی‌خبر را استخدام کردند تا این هواپیماها را به مکان‌هایی نزدیک به پنج پایگاه هوایی مختلف روسیه که هزاران مایل دورتر بودند، منتقل کنند. در زمان توافق شده، اپراتورهای از راه دور به‌طور همزمان پهپادها را به سمت اهدافشان رها کردند.

نتایج ویرانگر بود. گزارش شده است که چهل و یک هواپیمای روسی مورد اصابت قرار گرفت و دوازده مورد به‌طور کامل نابود شد، از جمله هفت بمب‌افکن سنگین استراتژیک Tu-95 که قادر به حمل سلاح‌های هسته‌ای بودند. به‌طور کلی، اوکراین ۲۰ درصد از ناوگان بمب‌افکن‌های دوربرد عملیاتی روسیه را که ارزش آن میلیاردها دلار است، با استفاده از پهپادهای اوسا که هزینه هر کدام کمتر از ۱۰۰۰ دلار بود، نابود کرد.

اوکراین تنها کشوری نبود که چنین عملیاتی را انجام می‌داد. تنها چند هفته پس از عملیات تار عنکبوت، اسرائیل عملیات شیر در حال ظهور را در ایران آغاز کرد. برای ماه‌ها، موساد به‌طور مخفیانه پهپادهای مسلح و مواد منفجره را در وسایل نقلیه عادی برای هدف قرار دادن افسران نظامی، دانشمندان هسته‌ای و مقامات ارشد سپاه پاسداران انقلاب اسلامی مستقر کرده بود. در سیگنال تعیین شده، اسرائیل سلاح‌ها را فعال کرد و آن‌ها را علیه اهدافی که “هنوز در رختخواب و در خانه‌هایشان بودند” رها کرد، یک مقام اسرائیلی به واشنگتن پست گفت. این مأموریت یک موفقیت تاکتیکی بزرگ بود و منجر به کشته شدن سپهبد محمد باقری، بالاترین مقام نظامی در ایران؛ سپهبد حسین سلامی، فرمانده سپاه پاسداران؛ و محمد مهدی تهرانی، یکی از دانشمندان هسته‌ای برجسته ایران شد.

با توجه به این تحولات، پنتاگون احساس کرد که نمی‌تواند خطر یک حمله مشابه ایرانی علیه بمب‌افکن‌های B-1 خود را به جان بخرد. مقامات آمریکایی به این موضوع اذعان دارند، اما به‌طور عمومی نمی‌خواهند بپذیرند که آمریکا با آسیب‌پذیری‌های فزاینده‌ای از سوی دشمنان کوچک‌تر و چابک‌تر مواجه است. چه عواملی باعث این تغییر شده و پیامدهای آن چیست؟

توضیح ساده است: نوآوری‌های نظامی سریع‌تر از همیشه در حال گسترش هستند. سازمان‌ها اکنون می‌توانند به‌سرعت به دانش و تخصص دسترسی پیدا کنند. آن‌ها می‌توانند طرح‌های پهپاد را از وب دانلود کنند یا از یک مدل هوش مصنوعی برای تولید نقشه‌های سفارشی استفاده کنند و سپس این طرح‌ها را به یک چاپگر سه‌بعدی بدهند تا سلاح‌های سفارشی تولید کنند. نتیجه این است که طیف وسیعی از بازیگران به‌طور فزاینده‌ای توانایی چالش‌کشیدن برتری قدرت‌های بزرگ را دارند.

گسترش نوآوری‌های نظامی جدید نیست، اما شرایط در حال تغییر است

انتشار نظامی یک مفهوم جدید نیست. همان‌طور که در کتابم، “بایت‌ها و گلوله‌ها” توضیح می‌دهم، این مفهوم ریشه در تاریخ دارد و نحوه‌ی ظهور یا سقوط ملت‌ها را در طول قرن‌ها شکل داده است. از استفاده‌ی پادشاه هنری پنجم از کمان بلند انگلیسی برای شکست نجبای فرانسوی در نبرد آژینکورت در سال 1415 تا استقرار نیروی دریایی ژاپن در سال 1905 از ناوهای جنگی سریع مجهز به توپ‌های سنگین که ناوگان بالتیک روسیه را شکست دادند، امپراتوری‌ها و دولت-ملت‌ها از فناوری‌های جدید مزایای کوتاه‌مدتی کسب می‌کنند، تنها برای اینکه این برتری‌ها به تدریج از بین برود زیرا رقبای آن‌ها تکنیک‌هایشان را مطالعه کرده و فاصله‌ها را کاهش می‌دهند.

از نظر عملی، انتشار یک فرآیند نوآوری، تقلید و سازگاری است که زمانی آغاز می‌شود که یک نوآوری عمده، مانند پهپادها، به مرحله‌ی بحرانی می‌رسد و در میان یک جامعه‌ی وسیع‌تر شناخته می‌شود. این فرآیند یک چرخه‌ی سه‌گانه را آغاز می‌کند. انتشار به تدریج آغاز می‌شود زیرا پذیرندگان اولیه نوآوری را به کار می‌گیرند. در سال 2010، تنها چند کشور، از جمله بریتانیا، ایالات متحده و اسرائیل، به طور منظم از پهپادهای مسلح در عملیات‌های نظامی خود استفاده می‌کردند.

با گذشت زمان، پذیرش گسترش می‌یابد و به حجم بحرانی می‌رسد زیرا بازیگران بیشتری نوآوری را به کار می‌گیرند. تا سال 2019، کشورهایی مانند ایران و ترکیه فرآیند تولید پهپاد را به تسلط درآورده و مدل‌های ارزان‌قیمتی را تولید می‌کردند، از TB2های ترکیه‌ای که توسط آذربایجان علیه نیروهای ارمنی استفاده می‌شدند تا شهاب‌های ایرانی که توسط شورشیان حوثی علیه تأسیسات نفتی سعودی آرامکو به کار گرفته می‌شدند. در مرحله‌ی سوم، بازیگران عقب‌مانده یا پذیرندگان دیرهنگام نیز نوآوری را به کار می‌گیرند. با گسترش نوآوری، پذیرندگان آن را برای تطبیق با نیازها و شرایط خود تغییر می‌دهند. سازگاری‌های ناشی از جنگ روسیه و اوکراین نمونه‌ای از مرحله‌ی سوم را نشان می‌دهد.

زمانی که نیروهای روسی در سال 2022 به اوکراین حمله کردند، اوکراین به سختی یک صنعت پهپاد داشت. در ماه‌های اول، این کشور عمدتاً به واردات نظامی از ایالات متحده، ترکیه و سایر کشورها برای ادامه‌ی مبارزه با نیروهای مسکو وابسته بود. به زودی، این کشور شروع به توسعه‌ی یک پایگاه تولید پهپاد کرد. مهندسان اوکراینی کوادکوپترهای مصرفی را تغییر دادند و طراحی‌های جدیدی را آزمایش کردند، مانند پهپادهای دید اول شخص، هواپیماهای بدون سرنشین فیبر نوری و حتی هواپیماهای ضربتی با برد بلند. با گذشت زمان، سازگاری‌های آن‌ها نه تنها به آن‌ها اجازه داد تا در برابر حملات روسیه مقاومت کنند، بلکه الهام‌بخش تقلید در سراسر جهان، از میانمار تا مالی، نیز شد.

B-1 Bombers Face New Risks

امروز، فرآیند نوآوری و سازگاری تسریع یافته است، به طوری که بسیاری از بازیگران قادرند توانایی‌های فناوری قدرتمند را در یک بازه زمانی فشرده به کار گیرند. آن‌ها می‌توانند از چاپ سه‌بعدی برای ایجاد “زنجیره‌های تأمین آنی” برای تولید قطعات الکترونیکی، پهپادها و حتی مهمات استفاده کنند. (گزارش شده است که ارتش ایالات متحده از چاپ سه‌بعدی برای تولید سر جنگی جدید خود به نام BRAKER، بمب‌های نفوذی که به یک پهپاد حمله یک‌طرفه متصل است، استفاده کرده است.) مدل‌های پیشرفته هوش مصنوعی یکی دیگر از کاتالیزورهای گسترش هستند. گزارش اطلاعات تهدید سپتامبر ۲۰۲۶ آنتروپیک، به عنوان مثال، نشان داد که چگونه یک گروه مهندسی حوثی‌ها از Claude Code برای توسعه موشک‌های بالستیک چند مرحله‌ای و راکت‌های هدایت‌شونده استفاده کرده و در نهایت یک موشک دقیق را آزمایش کرده است.

(به نظر می‌رسد آزمایش ناموفق بوده و این گروه دوباره به Claude Code مراجعه کرده تا بفهمد چرا.) در همین حال در مالی، یک فرد واحد که برای نهاد امنیت ملی کار می‌کرد، از Claude برای ساخت یک “پلتفرم شنود انبوه” استفاده کرد که می‌توانست ارتباطات تمامی اپراتورهای موبایل کشور را زیر نظر بگیرد و فهرستی از اهداف تولید کند. آنچه که قبلاً نیاز به یک تیم مهندسان برای طراحی و ساخت داشت (که اغلب تنها با کمک کشورهایی مانند چین انجام می‌شد) اکنون می‌تواند توسط یک مشاور تنها که با یک مدل هوش مصنوعی آزمایش می‌کند، پیاده‌سازی شود.

گسترش به طور فزاینده‌ای تحت منطق غیرمتمرکز عمل می‌کند. به طور تاریخی، کارشناسان فرض می‌کردند که نوآوری‌های فناوری از یک پیشرفت از بالا به پایین پیروی می‌کنند: نوآوری‌ها ابتدا در اقتصادهای پیشرفته توسعه می‌یافتند و سپس به حاشیه‌ها گسترش می‌یافتند.

گفته می‌شد که کشورهای کمتر توسعه‌یافته از تأخیر در ورود به این عرصه بهره‌مند می‌شوند، که به آن‌ها اجازه می‌دهد از نوآوری‌های پیشرفته بهره‌برداری کنند. با این حال، یک مجموعه جدید از تحقیقات ادعای اینکه نوآوری‌ها عمدتاً از رهبران فناوری به دیگران سرازیر می‌شوند را به چالش می‌کشد. برعکس، کشورهای کمتر پیشرفته و حتی بازیگران غیر دولتی اکوسیستم‌های نوآوری را توسعه داده‌اند که به برخی گروه‌ها، مانند حزب‌الله یا حوثی‌ها، اجازه داده است به “نقاط عطف قابلیت” دست یابند، جایی که به گفته تحلیل‌گر پیتر سالزبری، “دانش داخلی، شبکه‌ها و دسترسی به زنجیره تأمین” آن‌ها به سیستم‌هایی تبدیل می‌شود که به این سازمان‌ها قدرت ماندگاری بیشتری می‌دهد و وسایل لازم برای مقابله با قدرت‌های بزرگ‌تر را فراهم می‌کند.

این وضعیت چه معنایی برای حادثه بمب‌افکن B-1 دارد؟ این حادثه نشان‌دهنده کاهش نفوذ آمریکا و افزایش عدم قطعیت در عرصه بین‌المللی است، جایی که چالش‌گران مانند ایران یا حوثی‌ها بیشتر تشویق خواهند شد تا به اهداف غیرنظامی و نظامی حمله کنند. کن مک‌کالوم، مدیر کل نهاد اطلاعات داخلی بریتانیا MI5، هشدار می‌دهد که “شدت و مقیاس و شکل” این تهدیدات در حال “تغییر در حال حاضر” است.

در عصر جدید گسترش فناوری، دیگر غیرعادی نیست که شبه‌نظامیان حوثی از Claude برای طراحی پهپادها و راکت‌ها استفاده کنند، یا اینکه ایران بمب‌افکن‌های B-1 آمریکایی را که در عمق روستاهای انگلیس مستقر هستند، تهدید کند، یا اینکه جنگجویان حزب‌الله در جنوب لبنان از پهپادهای فیبر نوری، که در میدان‌های نبرد اوکراین ساخته شده‌اند، برای حمله به سربازان اسرائیلی استفاده کنند. جهان می‌تواند انتظار بیشتری از درگیری‌ها، رقابت‌های فزاینده و هزینه‌های رو به افزایش داشته باشد که به طور فزاینده‌ای از کنترل ایالات متحده و متحدانش خارج است.

آیا واشنگتن می‌تواند به موقع سازگار شود؟

برای سیاستگذاران آمریکایی، این دینامیک‌ها نیاز به گفتگوهای جدی دارند. با تغییر چشم‌انداز استراتژیک، آیا ایالات متحده می‌تواند سازگار شود؟ تا کنون، پاسخ ناامیدکننده است. ایالات متحده همچنان به پلتفرم‌های گران‌قیمت و پیچیده‌ای وابسته است که در عصر جدید گسترش، کارایی کمتری دارند. پیشنهاد رئیس‌جمهور دونالد ترامپ برای یک سیستم دفاع موشکی گلدن دُم، که هزینه‌های آن می‌تواند بیش از ۵۰۰ میلیارد دلار باشد، و تلاش او برای یک ناو جنگی هسته‌ای “ترامپ-کلاس”، که پلتفرمی چند میلیارد دلاری و به‌عنوان منسوخ شناخته می‌شود، گیج‌کننده است.

پنتاگون بهتر است منابع خود را در تبدیل شدن به یک سازمان سازگارتر و آزمایشی سرمایه‌گذاری کند که قادر به مقابله با تهدیدات ناشی از قدرت‌های نوظهور و گروه‌های نیابتی غیرمتمرکز باشد. سایر کشورها به‌طور متناسب تغییر مسیر می‌دهند؛ یکی از درس‌های اصلی از جنگ ایران این بود که سیستم‌های ضد-drone با هزینه پایین و قابل حذف، مانند آن‌هایی که در اوکراین توسعه یافته‌اند، به‌مراتب بهتر از سیستم‌های گران‌قیمت ایالات متحده در بازداشتن حملات پهپادی ایران و حفاظت از زیرساخت‌های حیاتی عمل کردند. محیط جهانی در حال undergoing یک تحول عمده است و ایالات متحده بهای سنگینی خواهد پرداخت اگر در پاسخ تغییر نکند.