تانکرهای شاتل هرمز پس از حمله مرگبار ایرانی به حرکت خود ادامه می‌دهند

یک شبکه انعطاف‌پذیر از انتقالات کشتی به کشتی به عنوان یک راه‌حل حیاتی برای حفظ جریان نفت در حالی که تنگه هرمز همچنان یک مسیر پرخطر است، ظهور کرده است و تانکرهای شاتل هرمز اکنون در مرکز این سازگاری در زمان جنگ قرار دارند. در تاریخ ۱۶ سپتامبر، تانکر با پرچم هنگ کنگ به نام Cospearl Lake در حال اتمام سفر خود به دالیان، چین بود و دو میلیون بشکه نفت را که از یک تانکر دیگر در منطقه بارگیری فجیره جمع‌آوری شده بود، حمل می‌کرد و نه به‌طور مستقیم در خلیج فارس بارگیری شده بود.

امارات متحده عربی رهبری این فرآیند را بر عهده داشته است، به طوری که ADNOC کشتی‌هایی مانند Mombasa B را اجاره کرده است که حتی پس از حمله موشکی کروز ایران در ماه ژوئیه که یک عضو خدمه را کشت و هشت نفر دیگر را مجروح کرد، به انجام پروازهای شاتل ادامه داد. بارگیری‌ها از خلیج فارس و خلیج عمان در سپتامبر به حدود ۸ میلیون بشکه در روز رسید که نسبت به ۵.۸ میلیون بشکه در ماه اوت افزایش یافته است، زیرا نفت خام عراقی به طور فزاینده‌ای از طریق انتقالات STS حرکت می‌کند.

با این حال، تانکرهای شاتل هرمز همچنان آسیب‌پذیر هستند: سازمان تنگه خلیج فارس ایران بیش از ۷۰ کشتی را در فهرست سیاه قرار داده و اعلام کرده است که نظارت ادامه خواهد داشت. این راه‌حل به تانکرهای بیشتری نیاز دارد، از کارایی پایانه‌ای برخوردار نیست و نمی‌تواند حجم‌های پیش از جنگ ۲۰ میلیون بشکه در روز را بازگرداند. درک نحوه عملکرد این تجارت شاتل برای ارزیابی هم تاب‌آوری و هم محدودیت‌های آن ضروری است.

تانکرهای شاتل هرمز نفت را در حرکت نگه می‌دارند

در تاریخ ۱۶ سپتامبر، تانکر نفت خام با پرچم هنگ کنگ به نام Cospearl Lake (IMO 9337171) در حال اتمام آخرین مرحله سفر خود به دالیان، چین بود و محموله نفت خامی را که ماه گذشته در منطقه بارگیری فجیره در خلیج عمان بارگیری شده بود، حمل می‌کرد. دو میلیون بشکه موجود در این کشتی بسیار بزرگ نفت خام (VLCC) متعلق به دولت چین از یک تانکر دیگر جمع‌آوری شده بود و نه به‌طور مستقیم در خلیج فارس بارگیری شده بود، بر اساس داده‌های حمل و نقل.

Cospearl Lake یکی از بسیاری از مواردی است که نشان می‌دهد چگونه برخی از مالکان و اجاره‌دهندگان ترجیح می‌دهند محموله‌های نفتی را از طریق انتقالات کشتی به کشتی (STS) در خلیج عمان جمع‌آوری کنند به جای اینکه از تنگه هرمز عبور کنند که همچنان یک مسیر پرخطر و پرهزینه است. در همین حال، کشتی‌هایی که نفت را از داخل خلیج منتقل کرده‌اند شامل تانکرهایی هستند که متعلق به صادرکنندگان منطقه‌ای نفت و گاز هستند، همچنین تانکرهایی که به مالکان منتخب کشتی در بازار تعلق دارند و مایل به پذیرش خطرات مرتبط با عبور از تنگه هستند.

این عملیات شاتل برای صادرکنندگان منطقه‌ای، به‌ویژه امارات متحده عربی که در خط مقدم این فرآیند قرار دارد، و همچنین بازارهای جهانی نفت، حیاتی بوده است. این عملیات مکمل ترانزیت‌های غیر شاتل هستند؛ یعنی نفتکش‌هایی که به‌طور مستقیم به مقاصد نهایی خود ادامه می‌دهند به جای اینکه محموله‌ها را به کشتی‌های دیگر منتقل کنند.

با این حال، تجارت شاتل، که یک شبکه انعطاف‌پذیر برای حفظ حرکت نفت در میان اختلالات در تنگه هرمز است، احتمالاً هدف حملات بیشتر ایران خواهد بود. سازمان تنگه خلیج فارس ایران (PGSA) در حال ارسال سیگنال‌هایی است مبنی بر اینکه نفتکش‌های نظارتی خود را که در انتقالات STS درگیر هستند، تحت نظر دارد و دیگران را از “همکاری” با این کشتی‌ها هشدار می‌دهد. PGSA تا کنون بیش از 70 کشتی (نفتکش و غیرنفتکش) را به فهرست سیاه به‌اصطلاح خود از کشتی‌های “غیرقابل انطباق” که “ترتیبات ایرانی” را در این آبراه دنبال نمی‌کنند، اضافه کرده است.

داستان دو نفتکش روندها را نشان می‌دهد

نفتکش Cospearl Lake، که به شرکت Cosco Shipping Corp مرتبط است، یکی از نخستین نفتکش‌های مرتبط با چین بود که در آوریل در میان آتش‌بس کوتاه‌مدت موفق به خروج از تنگه هرمز شد، پس از هفته‌ها گرفتار شدن در منطقه خلیج فارس به دلیل جنگ ایران.

در تاریخ 11 آوریل، این نفتکش که محموله‌ای از نفت خام متوسط ​​بصره را که در اوایل مارس بارگیری شده بود، حمل می‌کرد، با استفاده از یک مسیر تحت کنترل ایران از منطقه خارج شد. از آن زمان، داده‌های حمل‌ونقل موجود از Kpler و MarineTraffic نشان می‌دهد که این نفتکش دوباره در حال عبور از این آبراه مشاهده نشده است. در عوض، داده‌ها نشان می‌دهد که این نفتکش حداقل دو بار بین ژوئن و اوت در خلیج عمان نفت خام خاورمیانه بارگیری کرده است. در اواخر اوت، این نفتکش در یک انتقال محموله نفت خام از کشتی به کشتی شرکت کرد. تأیید هر نفتکش در فرآیند STS همیشه ساده نیست و گاهی اوقات کشتی‌هایی که محموله‌ها را از طریق STS جابجا و منتقل می‌کنند، تأیید نشده باقی می‌مانند.

شاتل‌های مومباسا B با وجود حمله ایرانی

در میان چندین نفتکش که نفت را از منطقه خلیج فارس به خلیج عمان منتقل می‌کنند، نفتکش Mombasa B (IMO 9739501) قرار دارد که نویسنده این مقاله آن را برای نشان دادن نحوه عملکرد تجارت شاتل انتخاب کرده است. بررسی ورود Mombasa B به عملیات شاتل نه تنها نشان می‌دهد که چگونه نفت برای انتقال‌ها در خلیج عمان جابجا می‌شود.

این همچنین نشان می‌دهد که چگونه برخی از شرکت‌های دولتی منطقه‌ای، مانند شرکت ADNOC Logistics & Services امارات متحده عربی (جزئیات بیشتر در زیر)، از نفتکش‌های تحت کنترل خود برای حفظ تجارت شاتل و حتی گسترش آن استفاده می‌کنند. علاوه بر این، مورد Mombasa B نشان می‌دهد که با وجود حمله‌ای که در ماه ژوئیه از سوی ایران به آن صورت گرفت، این نفتکش از عبور دوباره از تنگه هرمز بازنایستاد.

Mombasa B، یک نفتکش VLCC، توسط شرکت ADNOC امارات از مالک نفتکش‌های VLCC، Sinokor Maritime، اجاره شده است که به گزارش بلومبرگ، از “حداقل اواسط آوریل” شروع به اجاره نفتکش‌ها به امارات برای سفرهای شاتل کرده است.

این کشتی در تاریخ 11 آوریل در حالیکه بار نداشت، از طریق مسیری تحت کنترل ایران در اطراف جزیره لارک وارد منطقه خلیج فارس شد، که داده‌های Kpler و MarineTraffic این موضوع را نشان می‌دهند. از آن زمان، این نفتکش بین منطقه خلیج فارس، جایی که در ترمینال‌ها بارگیری می‌کند، و خلیج عمان، جایی که بارها را به نفتکش‌های منتظر منتقل می‌کند، در حال حرکت بوده است. از ماه ژوئن، Mombasa B در سفرهای شاتل مشغول بوده است که بیشتر آنها به صورت عبورهای تاریک انجام شده‌اند، یعنی بدون ارسال داده‌های AIS، به ویژه در حین عبور از تنگه.

در تاریخ 13 ژوئیه، نیروهای ایرانی به Mombasa B در حین عبور از این آبراه حمله کردند. وزارت دفاع امارات اعلام کرد که این نفتکش هدف موشک‌های کروز قرار گرفته است. یک عضو خدمه هندی در این نفتکش در این حمله کشته شد و هشت دریانورد دیگر زخمی شدند. با این حال، این حمله نفتکش را از سرویس خارج نکرد، هرچند که کشتی به دلیل آتش‌سوزی در داخل آن آسیب مادی دید که تحت کنترل درآمد.

اکنون Mombasa B در فهرست 77 کشتی “غیرقانونی” ایران قرار دارد.

گسترش و انعطاف‌پذیری با وجود محدودیت‌ها و خطرات

امارات متحده عربی در حال رهبری تجارت شاتل VLCC است در حالی که ظرفیت حمل و نقل خود را گسترش می‌دهد. در تاریخ ۷ اوت، ADNOC Logistics & Services (L&S) از خرید شش فروند VLCC در بازار ثانویه خبر داد که تحویل آن‌ها برای سه‌ماهه سوم سال ۲۰۲۶ برنامه‌ریزی شده است. سایر کشورهای منطقه که همچنین از تانکرهای خود برای سفرهای شاتل استفاده کرده‌اند شامل کویت می‌باشند.

VLCCهای متعلق به ADNOC تنها نفت خام اماراتی حمل نمی‌کنند. داده‌ها تأیید می‌کنند که برخی از تانکرهای ADNOC در حال بارگیری نفت خام باسر عراقی و عبور از تنگه هرمز از طریق کریدور عمانی تسهیل‌شده توسط ایالات متحده هستند، که نشانه‌ای از یک شبکه منطقه‌ای است که در تلاش است تا جریان نفت را با وجود خطرات جاری ایرانی حفظ کند که احتمالاً با گسترش این شبکه نیز تحول خواهد یافت.

به عنوان مثال، در ماه اوت، تانکر VLCC با پرچم لیبریا به نام Al Maqam (IMO 9732577)، که از اوت ۲۰۲۶ متعلق به ADNOC است – همان‌طور که در یک پایگاه داده حمل و نقل نشان داده شده – حدود ۲ میلیون بشکه نفت خام باسر متوسط را در عراق بارگیری کرد، بر اساس ارقام منتشرشده توسط سازمان بازاریابی نفت دولتی عراق (SOMO).

کریدور عمان نفت خام عراقی را مدیریت می‌کند

بارگیری‌های نفت خام و میعانات گازی از خلیج فارس در ماه اوت به حدود ۵.۸ میلیون بشکه در روز (mbpd) رسید، از جمله بارگیری‌ها در خلیج عمان از طریق انتقال STS، داده‌های Kpler نشان می‌دهد. این ارقام تا کنون در سپتامبر به طور قابل توجهی افزایش یافته و به حدود ۸ mbpd رسیده است. افزایش قابل توجهی در بارگیری‌های عراقی در عمق خلیج مشاهده شده است که تا کنون این ماه به حدود ۲.۶ mbpd رسیده است، در مقایسه با ۱.۶ mbpd در اوت و حدود ۹۸۴,۰۰۰ بشکه در روز در ژوئیه. بشکه‌های اضافی عراقی نیز ممکن است در تاریکی (بدون داده AIS) یا از طریق تانکرهای شاتل در حال خروج باشند و هنوز در این ارقام ثبت نشده‌اند.

خریداران نفت خام عراقی اکنون به‌طور گزارش‌شده گزینه‌ای برای بارگیری محموله‌ها از طریق انتقال STS در خلیج عمان به جای بارگیری آن‌ها در داخل خلیج دارند، بلومبرگ در تاریخ ۲۷ اوت گزارش داد.

تجارت شاتل می‌تواند به‌عنوان امری به همان اندازه مهم به خطوط لوله نفتی موجود در منطقه دیده شود، که کشورهایی مانند امارات متحده عربی و عربستان سعودی به آن‌ها برای تغییر مسیر برخی از حجم‌ها به دور از تنگه هرمز به دلیل تهدیدات ایرانی وابسته بوده‌اند. در مورد عربستان سعودی به‌طور خاص، این کشور ممکن است به ارائه محموله‌های بیشتری از طریق انتقال کشتی به کشتی در خلیج عمان به دلیل حمله اخیر به خط لوله شرق-غرب خود نگاه کند، که منجر به تعطیلی آن و تأثیر بر صادرات از ترمینال‌های دریای سرخ عربستان شد.

تانکرهای شاتل هرمز با تهدید ایران مواجه هستند

با وجود موفقیت در حفظ جریان نفت، پروازهای فعلی شاتل به معنای بازگشت به میانگین بارگیری پیش از جنگ در منطقه خلیج فارس که حدود ۲۰ میلیون بشکه در روز نفت خام غیرایرانی، میعانات و محصولات نفتی است، نمی‌باشد. این شیوه تجارت، با وجود انعطاف‌پذیری‌اش، همچنان یک راه‌حل موقتی در میان جنگ است. این روش نیاز به تانکرهای بیشتری دارد تا حجم‌های نفتی را افزایش دهد و از کارایی بارگیری‌های متعارف در ترمینال‌ها که سپس به طور مستقیم به واردکنندگان منتقل می‌شوند، بی‌بهره است. همچنین این روش در برابر حملات ایرانی مصون نیست، زیرا داده‌ها نشان می‌دهد که برخی از تانکرهای درگیر در پروازهای شاتل هدف قرار گرفته‌اند.

اگر بارگیری‌های نفت خام ایران، که طبق گزارش Vortexa در اوت به کمتر از ۵۰۰,۰۰۰ بشکه در روز از حدود ۲ میلیون بشکه در روز در اوایل سال ۲۰۲۶ کاهش یافته است، به مدت طولانی‌تری به دلیل محاصره دریایی ایالات متحده محدود بماند، این احتمال وجود دارد که ایران به دنبال مختل کردن بیشتر پروازهای شاتل باشد. علاوه بر این، انتظار می‌رود تهران در این صورت خطرات را در کریدور عمان و همچنین در داخل خلیج فارس بالا نگه دارد – جایی که نیروهای ایرانی ممکن است دید بیشتری به برخی مناطق، مانند آب‌های عراق، داشته باشند. در تاریخ ۹ سپتامبر، یک تانکر ذخیره‌سازی برای نفت کوره در آب‌های عراق توسط یک پروژه ناشناس مورد اصابت قرار گرفت.