تولید موشک در ایران: اخلاقی باید آنچه بمب‌ها آسیب زده‌اند بازسازی کند

Iran missile production drives Akhlaghi appointment

Mehrdad Akhlaghi was appointed defence minister in October 2026 by Iranian President Masoud Pezeshkian. He is an unusual choice, as, unlike most of his predecessors, he does not come from a uniformed military background. And his appointment comes arguably at the most sensitive time in the history of the Islamic Republic. He is a veteran of Iran’s military-industrial complex, with a particular association with missile development and production.

That alone is quite revealing. The survival of Iran’s government is greatly dependent on the quantities and qualities found in its missile arsenal. Akhlaghi got the job at a time when Tehran faces the imminent prospect of another round of war with the US and Israel and at a moment when replenishment of its battered military arsenal is an urgent national priority.

Born in 1958 and native of the city of Rasht, not far from the Caspian Sea in Iran’s north, Akhlaghi is unfamiliar to the Iranian public, but he has been on the radar of Western intelligence services for at least two decades. In March 2007, the UN Security Council placed him under sanctions for his involvement in Iran’s ballistic missile programme. At the time, he headed the Shahid Bagheri Industrial Group, a key component of the country’s missile-manufacturing industry. Washington subsequently imposed its own sanctions, as did the European Union and Britain. In other words, his appointment merely brings a longtime behind-the-scenes figure into the public spotlight.

A career inside the missile complex

He graduated in chemical engineering from Amir Kabir University of Technology before earning a master’s degree in strategic management from Malek-Ashtar University, an institution linked to Iran’s defence establishment. He has stated that he entered the defence industrial sector in 1984, at a time when Iran was four years into a bloody war with Saddam Hussein’s Iraq and when international isolation made domestic military production a top priority. By the mid-2000s, he had risen to a senior position in the country’s missile industry.

class=”ds-markdown-paragraph”>دسترسی محدود ایران به بازارهای جهانی تسلیحاتی با پایان جنگ ایران و عراق در 1988 پایان نیافت. تهران برای جبران نیروی هوایی و نیروی دریایی متعارف ضعیف خود، سرمایه‌گذاری زیادی در موشک‌ها و بعدها در پهپادها انجام داد. سازمان‌هایی مانند گروه صنعتی شهید باقری در این تلاش‌ها نقش مرکزی داشتند. گزارش‌های ایرانی اخلاقی را به حمایت از توسعه موشک‌های سوخت جامد، از جمله خانواده موشک‌های فاتح-110، نسبت می‌دهند و بعدها کار مدیریتی او را با تحولات مربوط به موشک‌های بالستیک سجیل و ذوالفقار مرتبط می‌کنند.

حد دقیق سهم شخصی او در سامانه‌های تسلیحاتی منفرد دشوار است که مشخص شود. آنچه روشن است این است که او در سمت‌های ارشدی در سازمان‌هایی که برای گسترش زرادخانه موشکی ایران مرکزی بودند، قرار داشت.

Political connections

در جمهوری اسلامی، شایستگی فنی و حرفه‌ای سازمانی برای پرتاب یک کارنامه به سطوح بالاتر قدرت کافی نیست. نیاز به پوشش سیاسی است، و مناسبات گذشته وزیر دفاع جدید به نظر می‌رسد که در ارتقای او کمک کرده است. پزشکیان، در دفاع از نامزدی او در برابر مجلس (Majlis)، به طور مشخص حسن تهرانی‌مقدم، محسن فخری‌زاده و امیرعلی حاجی‌زاده را به عنوان همکاران سابق اخلاقی نام برد. این بسیار عمدی بود.

هر سه چهره‌های برجسته‌ای در مجموعه راهبردی نظامی ایران بودند. فخری‌زاده، چهره‌ای ارشد در برنامه هسته‌ای ایران، در 2020 توسط موساد کشته شد؛ حاجی‌زاده، که فرمانده نیروی هوافضای سپاه پاسداران بود، در حمله هوایی در جنگ June 2025 توسط اسرائیل کشته شد؛ و استاد مدعی اخلاقی، تهرانی‌مقدم — «پدر برنامه موشکی ایران» — در 2011 در انفجاری کشته شد که به گفته برخی گزارش‌ها نیز توسط اسرائیل سازماندهی شده بود. در نظام سیاسی ایران، اندکی از مدارک و سوابق می‌تواند مقام کسی را بیش از ارتباط نزدیک با افرادی چون اینان که رسماً از جایگاه نزدیک به قداست برخوردارند ارتقا دهد.

Why does a manager beat a commander

ارتباط گزارش‌شده اخلاقی با این افراد او را در تقاطع دستگاه صنعتی وزارت دفاع و برخی از حساس‌ترین برنامه‌های نظامی جمهوری اسلامی قرار داد. ماهیت دقیق همکاری او با هر کدام نامشخص باقی مانده است، اما پزشک‌زاده آگاهانه این روابط را برجسته کرد. او اخلاقی را به‌عنوان یک عضو بازمانده از نسلی که بازدارندگی راهبردی ایران را ساختند، معرفی کرد.

مهم‌ترین ارتقای او در نوامبر 2014 رخ داد، زمانی که وزیر دفاع حسین دهقان او را به‌عنوان رئیس سازمان صنایع هوافضا منصوب کرد. دهقان اخلاقی را مدیر باتجربه‌ای توصیف کرد که از رده‌های سازمان بالا آمده بود. این انتصاب در دوران ریاست‌جمهوری حسن روحانی انجام شد، زمانی که ایران در حال مذاکره بر سر توافق هسته‌ای با قدرت‌های جهانی بود. این انتصاب ویژگی پایداری از سیاست ایران را نشان داد: هر اختلافی که بین دولت‌های منتخب در موضوع دیپلماسی وجود داشته باشد، توانمندی‌های راهبردی نظامی از تداوم نهادی قابل‌توجهی برخوردار بوده‌اند. این سازوکار مسیر خود را دارد و تنها به دفتر مقام معظم رهبری پاسخ می‌دهد.

اخلاقی بعداً به مدیریت عالی در سازمان صنایع دفاع منتقل شد و بر دامنه وسیع‌تری از تولیدات نظامی نظارت کرد. و همچنان با پروفایل پایین باقی ماند. به‌گزارش رسانه‌های ایرانی، تا پیش از نامزدی او در اکتبر 2026، حتی یافتن یک عکس از او دشوار بود. اولین تصاویر گسترده او مردی عینکی در کت و شلوار غیرنظامی را نشان می‌داد که در برابر کمیته‌های پارلمانی ظاهر شده و توسط افسران لباس‌شخصی احاطه شده بود.

Sensitive times

انتصاب اخلاقی استثنایی بود. جانشین او، عزیز نصیرزاده، در جریان حملات افتتاحیه آمریکایی-اسرائیلی در 28 فوریه 2026 کشته شد. سپس مجید ابن‌رضا به‌طور سرپرست وزارت را برای نزدیک به هشت ماه بر عهده داشت. پزشک‌زاده سرانجام در اوایل اکتبر اخلاقی را نامزد کرد و پارلمان او را در 18 اکتبر با 237 رأی موافق و 15 رأی مخالف تصویب کرد. رأی‌گیری به‌صورت مجازی انجام شد، یادآور احتیاط‌های امنیتی تحمیل‌شده بر نهادهای ایرانی توسط تهدید مستمر حملات نظامی.

جایگاه حمایت سیاسی از اکلاخی کمتر از صلاحیت‌های حرفه‌ای او آشکار است. مدرک متقنی دال بر اینکه او به یک جناح سیاسی مشخص تعلق دارد یا اینکه توسط تندروترین عناصر رژیم بر پزشکیان تحمیل شده باشد وجود ندارد. کارنامه او از چند دولت عبور کرده است و به نظر می‌رسد انتصاب او از حمایت چهره‌های ارشد هم در سپاه پاسداران و هم در نیروی زمینی (ارتش) برخوردار بوده است. احمد وحیدی، فرمانده سپاه، و امیر حاتمی، فرمانده کل ارتش، از انتخاب او استقبال کردند.

اکلاخی گفته است برنامه‌های او برای دفاع در مشورت با رهبری نیروهای مسلح تهیه شده است. این موضوع برای موفقیت او کلیدی است: در ایران، وزیر دفاع باید هم به سپاه و هم به نیروهای مسلحِ رسمی کمک‌رسانی کند، در حالی که رهبری عالی، مجتبی خامنه‌ای، اختیار نهایی بر امور نظامی را حفظ می‌کند. از این منظر، انتخاب اکلاخی تقریباً قطعاً بازتاب یک اجماع نهادی است، هرچند که مشخص نیست چه کسی در ابتدا حامی انتصاب او بوده است.

Iran missile production moves outside the state

آن اجماع به معنای موافقت همگانی نبود. محمدتقی نقدعلی، نماینده تندرو مجلس، کارنامه اکلاخی را زیر سؤال برد و او را به کم‌انگیزگی، مدیریت ضعیف و ناتوانی در تحویل پروژه‌های دفاعی مهم متهم کرد. او از فقدان تجربه رزمی اکلاخی در جنگ ایران و عراق انتقاد کرد و سبک زندگی و عادات کاری او را با روحیه انقلابی مورد نیاز یک وزیر دفاع در زمان جنگ ناسازگار دانست. نماینده دیگری، حامد یزدیان، استدلال کرد برنامه اکلاخی بیش از حد مرسوم است و به تعهد ایدئولوژیک، نوآوری فناورانه و نیازهای گسترده‌تر جنگ هیبریدی وزن کافی نداده است.

این ایرادها روشن‌کننده‌اند، اما فقط تا حدی اهمیت دارند. آنها حاکی از آن‌اند که آسیب‌پذیری عمده اکلاخی ممکن است نه مهارت فنی او بلکه ناتوانی‌اش در مطابقت با تصویر فرمانده نظامی انقلابی مورد علاقه بخش‌هایی از دستگاه تندرو باشد. با این حال پزشکیان از او به شدت دفاع کرد و تخصص علمی، تجربه و مشارکت طولانی‌مدت او در توسعه تسلیحات را دقیقاً همان صلاحیت‌هایی توصیف کرد که ایران اکنون به آنها نیاز دارد.

سوال این است که آیا انتصاب او نمایانگر امتیاز سیاسی از سوی پزشکیان به تندروهاست یا واکنشی عمل‌گرایانه به وضعیت نظامی ایران. شواهد در دست بیشتر به سمت مورد دوم اشاره دارد. اخلاقی به‌طور قاطع بخشی از دستگاه امنیتی جمهوری اسلامی است، اما به‌وضوح نماینده هیچ فراکسیون ایدئولوژیک منفردی نیست. مهم‌ترین دارایی او آشنایی‌اش با ماشین‌آلات صنعتی است که سلاح‌های ایران را تولید می‌کند. پس از ویرانی‌های واردشده در جریان جنگ‌های پیاپی، چالش فوری تهران تنها توسعه موشک‌های جدید نیست بلکه ساخت تعداد کافی از آنها، حفاظت از تاسیسات تولیدی و بازپروری ذخایر کاهش‌یافته است.

بازسازی یا شکست در برابر ضربه بعدی

طرح‌های اخلاقی این فوریت را منعکس می‌کند. او خواستار گسترش گسترده برون‌سپاری شده است، با برنامه‌هایی برای افزایش سهم تولید دفاعی که خارج از وزارتخانه انجام می‌شود به بیش از 85% تا سال 2027. او همچنین طرفدار پراکندن تاسیسات تولیدی، حفاظت از سایت‌های تولید حساس و استفاده بیشتر از دانشگاه‌ها و شرکت‌های فناوری خصوصی است. مقام‌های ایرانی ادعا می‌کنند که تولید سلاح از زمان جنگ به‌طور قابل‌توجهی افزایش یافته است، هرچند آن ارقام هنوز به‌طور مستقل دشوار است که تأیید شوند. اخلاقی همچنین وعده توجه بیشتر به پدافند هوایی را داده است، حوزه‌ای که کمبودهای ایران در آن در حملات آمریکایی و اسرائیلی در 2025 و 2026 فاش شد.

بنابراین آینده سیاسی اخلاقی نهایتاً کمتر بر توانایی او در راضی کردن فراکسیون‌های رقیب تکیه خواهد داشت و بیشتر بر این که آیا می‌تواند آنچه همه آنها نیاز دارند را فراهم کند: صنعتی دفاعی که قادر به بقا در مواجهه با حملات بیشتر باشد و سلاح‌های لازم برای رویارویی‌های محتمل آینده را تامین کند. رهبری ایران ممکن است در مورد نحوه مدیریت تقابل خود با واشنگتن دچار تفرقه باقی بماند. اما در ضرورت بازسازی توانایی‌های نظامی به نظر می‌رسد اختلاف بسیار کمتری وجود داشته باشد.