نشست آمریکا و چین: آیا شی آنچه را که می‌خواست به دست آورد؟

نشست اخیر آمریکا و چین در واشنگتن تلاشی حساب‌شده از سوی هر دو قدرت برای ساخت تعادلی قابل مدیریت در یک رقابت ساختاری پایدار است. پس از ماه‌ها تنش اقتصادی و مانورهای دیپلماتیک، رهبری چین ثبات دوجانبه و شناسایی رسمی دیپلماتیک را بر concessions فوری سیاستی اولویت داد. با تأمین وضعیت سفر دولتی و جلوه‌های مراسمی برجسته، پکن تلاش کرد تا قدرت داخلی خود را به نمایش بگذارد و مدل حکمرانی قابل پیش‌بینی برای مدیریت منازعات ژئوپولیتیکی با ریسک بالا را تحکیم کند.

به جای پیگیری یک توافق دوجانبه جامع، استراتژی چین بر تقویت حفاظ‌هایی متمرکز بود که ابهام استراتژیک را در زمینه تعرفه‌های تجاری، رقابت فناوری و موضع دفاعی منطقه‌ای به حداقل برساند. پذیرش رسمی اصولی که بر احترام متقابل و متقابلیت تأکید دارد، به پکن استاندارد تحلیلی برای به چالش کشیدن اقدامات آینده محدودکننده می‌دهد. به‌ویژه، نشست آمریکا و چین فضای تنفسی تاکتیکی را به وجود آورد، آتش‌بس‌های تجاری را تمدید کرد و کانال‌های ارتباطی اولیه‌ای را در مورد ریسک‌های امنیتی هوش مصنوعی برقرار ساخت. در حالی که رقابت‌های بنیادی بر سر میکروچیپ‌های پیشرفته، موضع نظامی و حاکمیت تایوان همچنان حل‌نشده باقی مانده است، این تعامل به‌طور موفقیت‌آمیزی پارامترهای عملیاتی را برای جلوگیری از تشدید غیرقابل کنترل برقرار کرد. در نتیجه، سیاست خارجی چین به‌طور موفقیت‌آمیزی روابط کوتاه‌مدت را بدون به خطر انداختن منافع ملی اصلی یا خودکفایی فناوری درازمدت تثبیت کرد.

ارزیابی دستاوردها از نشست آمریکا و چین

در طول سفرش به واشنگتن در هفته گذشته، رهبر چین، شی جین‌پینگ، تلاش کرد تا از سبک دیپلماتیک معمول خود خارج شود و لحن شخصی‌تری به رابطه‌اش با رئیس‌جمهور آمریکا، دونالد ترامپ، که به خاطر اولویت دادن به تصویر و جلوه‌های سیاسی شناخته شده است، بیاورد. در پکن، رهبران نیز از نمادگرایی و پروتکل استفاده می‌کنند و به ظاهرها و پیام‌هایی که منتقل می‌کنند، وزن زیادی می‌دهند، بنابراین این منطق آشنا به نظر می‌رسید.

با وجود رفتار رسمی‌اش، شی با ترامپ لبخند و خنده رد و بدل کرد و در یک لحظه، او را بر شانه‌اش زد. او به همراه ترامپ از هلیکوپتر مارین وان در باند فرود جدید کاخ سفید بازدید کرد، در حالی که همسر اول چین، پنگ لی‌وان، در طول این بازدید نقش برجسته‌ای داشت که در تضاد با احتیاطی است که به‌طور سنتی مشخصه حضور عمومی همسران رهبران چینی بوده است.

پیشتر، رئیس‌جمهور ایالات متحده با شکستن پروتکل، شخصاً از شی در باند فرودگاه در پایگاه مشترک اندروز استقبال کرد، حرکتی نادر که از دهه ۱۹۶۰ دیده نشده بود. بدین ترتیب، شی به اولین رئیس‌جمهور چین تبدیل شد که در فرودگاه توسط همتای آمریکایی خود مورد استقبال قرار گرفت. با این حال، پکن پیش از این یک دستاورد نمادین قابل توجه را پس از مذاکرات طولانی به دست آورده بود تا اطمینان حاصل کند که سفر شی به‌طور رسمی به‌عنوان یک سفر دولتی شناخته می‌شود، با تمام وضعیت و تأکیدی که این امر به همراه دارد، صرف‌نظر از نتایج عملی دیدار آنها.

آیا پروتکل تشریفاتی دستاوردهای عملی به همراه داشت؟

چیدمان دقیق کمک می‌کند تا توضیح دهد چرا دو تا از مهم‌ترین نتایج عملی اجلاس از پیش اعلام شد. دو روز قبل از ورود شی، وزیر خزانه‌داری ایالات متحده، اسکات بسنت، اعلام کرد که آتش‌بس تجاری ایالات متحده و چین تا ژانویه تمدید خواهد شد، پس از مذاکراتی در نیویورک با معاون نخست‌وزیر چین، هه لیفنگ. آنها همچنین توافق کردند که یک مکانیزم ارتباطی برای رسیدگی به حوادث هوش مصنوعی (AI) که می‌تواند بر امنیت ملی تأثیر بگذارد، ایجاد کنند.

مدیریت آتش‌بس‌های اقتصادی پس از اجلاس آمریکا و چین

اگرچه پکن امیدوار بود که آتش‌بس تجاری برای مدت طولانی‌تری تمدید شود، اما نشان داده است که می‌تواند شوک تعرفه‌ها و محدودیت‌های صادرات را جذب کند و در عین حال با اقدامات متقابل پاسخ دهد، نه‌تنها با استفاده از نفوذ خود بر عناصر نادر مورد نیاز شرکت‌های فناوری. ژائو گفت که واشنگتن تمدید طولانی‌تر را رد کرده است زیرا می‌خواهد بر پکن فشار آورد تا کالاهای بیشتری از آمریکا خریداری کند و بازار خود را به روی شرکت‌های آمریکایی بیشتر باز کند.

این بازه دو ماهه شامل انتخابات میان‌دوره‌ای، اجلاس APEC و نشست G20 است، قبل از اینکه ترامپ تصمیم بگیرد آیا تمدید دیگری را تأیید کند یا به دنبال یک توافق جامع باشد. برای پکن، ادامه آتش‌بس (صرف‌نظر از مدت زمان) یک دستاورد است زیرا از هزینه‌های اضافی جلوگیری می‌کند و به چین اجازه می‌دهد تا اقتصاد خود را متحول کند، خودکفایی را تقویت کند و وابستگی به فناوری خارجی را کاهش دهد.

چین و ایالات متحده همچنین توافق کردند که به کالاهای غیرحساس به ارزش ۳۰ میلیارد دلار در هر سمت، تعرفه ترجیحی اعطا کنند و کمیته‌های کاری تخصصی برای رسیدگی به موانع سرمایه‌گذاری و دسترسی به بازارهای کشاورزی تشکیل دهند. آنها همچنین اصل “گسترش فهرست حوزه‌های همکاری و کاهش فهرست اختلافات” را به گفته وزارت بازرگانی چین اضافه کردند.

هدایت سیاست تایوان و فروش تسلیحات

همان‌طور که انتظار می‌رفت، طرف چینی موضوع تایوان را مطرح کرد (اگرچه این موضوع در نتایج اجلاس منعکس نشد و از برگه اطلاعات ایالات متحده غایب بود). شی ترامپ را به حفظ “موضع صحیح در مخالفت با استقلال تایوان” ترغیب کرد. موضع سنتی ایالات متحده این است که واشنگتن از استقلال تایوان حمایت نمی‌کند و اظهارات شی بحث‌هایی را برانگیخت که آیا این موضع همچنان برقرار است یا اینکه شی می‌خواست او یک قدم جلوتر برود.

ترامپ پیش‌تر تایوان را به عنوان یک اهرم قوی در مذاکره با پکن توصیف کرده و گفته بود که این جزیره نمی‌تواند به‌طور نظامی دفاع شود. روز بعد از خروج شی، ترامپ گفت که رئیس‌جمهور چین به‌طور کامل موضع او در مورد تایوان را درک کرده است، بدون اینکه جزئیاتی ارائه دهد. بعداً، دیوید پرودو، سفیر ایالات متحده در چین تأیید کرد که هیچ تغییری در سیاست واشنگتن نسبت به این جزیره وجود نداشته است، اما ناظران اشاره می‌کنند که ترامپ همچنان بسته فروش تسلیحات ۱۴ میلیارد دلاری به تایوان را معلق نگه داشته و هیچ تصمیم نهایی از سوی کاخ سفید در این مورد قبل از ملاقات‌های پیش‌بینی‌شده ترامپ با شی در شنژن و فلوریدا انتظار نمی‌رود.

پرداختن به دیپلماسی ایران و امنیت آبراه‌ها

برخلاف تایوان، ایران در نتایج این اجلاس مورد توجه قرار گرفت. دو رئیس‌جمهور از ایران خواستند که به تعهد خود برای عدم توسعه سلاح‌های هسته‌ای پایبند باشد و بر رد هزینه‌های ترانزیت از طریق آبراه‌های بین‌المللی مانند تنگه هرمز تأکید کردند. پکن که در ابتدا نسبت به تهران بی‌طرف بود، ممکن است به آرامی موضع خود را با مطرح کردن خواسته‌های خاص تغییر دهد. در کاخ سفید، شی از آمریکا و ایران خواست که به یادداشت تفاهم اسلام‌آباد بازگردند.

پس از اجلاس، گزارش‌هایی منتشر شد مبنی بر اینکه دیپلمات‌های چینی ایده‌هایی را به هر دو طرف ارائه کردند تا برخی از مفاد مورد اختلاف یادداشت تفاهم را روشن کنند. اگرچه موضع پکن کاملاً با واشنگتن هم‌راستا نیست، تحلیلگران بر این باورند که ترامپ احتمالاً فشار بیشتری بر چین در مورد ایران وارد نخواهد کرد. این می‌تواند به عنوان یک دستاورد تاکتیکی برای پکن در نظر گرفته شود که همچنان به خطوط قرمز خود در بحران پایبند است، که از جمله آن‌ها مخالفت با استفاده از زور، نقض حاکمیت و تحریم‌های یک‌جانبه است.

تأمین رقابت هوش مصنوعی و خودکفایی فناوری

همان‌طور که انتظار می‌رفت، هوش مصنوعی (AI) نیز مورد بحث قرار گرفت، اما علاقه به همکاری محدود است، با توجه به اینکه ترامپ “برنده شدن در مسابقه هوش مصنوعی” را یکی از بالاترین اولویت‌های دولت خود قرار داده است. در کنار توافق آمریکا و چین برای ایجاد یک کانال ارتباطی برای مدیریت حوادث هوش مصنوعی، به “گفت‌وگو” درباره خطرات و مزایای این فناوری نیز اشاره شد. پس از ترک شی، ترامپ گفت که نمی‌خواهد تلاش‌های آمریکا و چین در زمینه هوش مصنوعی را ادغام کند و استدلال کرد که شرکت‌های آمریکایی در جلو هستند و به دنبال حفظ مزیت خود خواهند بود. “وقتی در پیش هستید، به طرف مقابل فرصتی نمی‌دهید”، او گفت.

با انتشار اخبار بعدی مبنی بر اینکه OpenAI راه‌اندازی آخرین مدل هوش مصنوعی خود را به دلیل نگرانی‌های ایمنی به تأخیر انداخته است، پکن خود را بخشی از بحث بین ترامپ و جامعه فناوری آمریکا در مورد کند کردن توسعه هوش مصنوعی (برای اجازه دادن به تدابیر امنیتی برای همگام شدن) نمی‌بیند. چین به مدیریت این فناوری‌ها اطمینان دارد و دارای چارچوب‌ها و قوانین برای توسعه و استفاده ایمن از آن‌ها است. تمرکز آن بیشتر بر استفاده از هوش مصنوعی برای تحول اقتصاد خود است تا رقابت با آمریکا.

در حالی که می‌توان به طور محتاطانه گفت که سفر شی به ایالات متحده منافع تاکتیکی برای چین به همراه داشته است، اما این سفر دستاورد بزرگی در روابط بین دو کشور ایجاد نکرد. همان‌طور که ژائو اشاره کرد، این سفر هیچ توافق تجاری بلندمدت، هیچ تسهیلی در محدودیت‌های صادرات تراشه و هیچ تغییری در سیاست governing arms sales to Taiwan به همراه نداشت.

با این حال، ژائو تأکید کرد که پکن در حال اولویت دادن به مسیر و سرعت رابطه است و ابتدا ‘ثبات استراتژیک سازنده’ را برقرار می‌کند و سپس بر اساس آن بنا می‌سازد. اجلاس‌های شنژن و میامی این رویکرد را آزمایش خواهند کرد. اینکه آیا این رویکرد راه را برای توافق‌ها هموار می‌کند یا به عنوان یک چارچوب مدیریت اختلاف باقی می‌ماند، هنوز مشخص نیست.