نظم پس از اسرائیل وارد مرحله عملیاتی می‌شود
در تاریخ ۵ اکتبر، کمیته سیاسی و دفاعی استراتژیک پیمان مکه در ریاض جلسه اضطراری برگزار کرد. این کمیته تنها چند هفته پیش جلسه inaugural خود را برگزار کرده بود. اکنون سه دولت در حال اجرای تعهد دفاعی بودند که در کاخ صفا در مکه امضا کرده بودند.
وزیر دفاع عربستان، شاهزاده خالد بن سلمان، در شبکه اجتماعی X نوشت که سه کشور توافق کرده‌اند تا بازدارندگی جمعی را در برابر حملات به پادشاهی و مسئولان آن فعال کنند.
بیانیه مشترک که توسط وزارت امور خارجه پاکستان منتشر شد، اعلام کرد که کمیته تصمیم گرفته است “بلافاصله به اجرای عملی تعهدات دفاع جمعی بپردازد.” سه دولت اقداماتی برای تأمین نیروها و قابلیت‌های نظامی توافق شده و اطمینان از استقرار سریع آنها در عربستان سعودی، با توجه به ترتیبات تأیید شده و قوانین هر کشور، انجام خواهند داد.
این بیانیه نامی از دشمن نبرد، اما پس از هفته‌ها حملات تلافی‌جویانه نیروهای مسلح وابسته به انصارالله یمن (YAF) به فرودگاه‌ها و تأسیسات حیاتی عربستان صادر شد. اشاره به “مسئولان” این امکان را برای تفسیر وسیع‌تر فراهم کرد.
پیمانی که به کار افتاد
توافق مکه از پیمان دفاع متقابل استراتژیک سعودی-پاکستانی که در تاریخ ۱۷ سپتامبر ۲۰۲۵ امضا شد، ناشی شد، چند روز پس از حمله اسرائیل به دوحه. در تاریخ ۷ اوت ۲۰۲۶، ولیعهد محمد بن سلمان (MbS)، رئیس‌جمهور ترکیه رجب طیب اردوغان و نخست‌وزیر پاکستان شهباز شریف توافق سه‌جانبه را در کاخ صفا امضا کردند. حمله مسلحانه به یک عضو به عنوان حمله به هر سه عضو تلقی خواهد شد.
متن این توافق منتشر نشده است. تحلیلگران مرکز عرب واشنگتن دی‌سی اشاره کردند که این پیمان هیچ فرماندهی مشترک، نیروی دائمی یا مکانیزم محرک مشخصی را تأسیس نکرده است. از آن زمان، یک دبیرخانه به ریاست ژنرال بازنشسته پاکستانی نعمان محمود تأسیس شده است، به گفته وزارت امور خارجه پاکستان. کمیته خود برای اولین بار در تاریخ ۳۱ اوت در استانبول ملاقات کرد.
اسلام‌آباد به دقت سهم خود را تعریف کرده است. وزیر دفاع خواجه محمد آصف در تاریخ ۵ اکتبر به شبکه جیو تی‌وی گفت که نیروهای پاکستانی و ترکیه‌ای در حال انجام وظایف پشتیبانی، از جمله شناسایی، هستند در حالی که نیروهای سعودی در حال انجام عملیات جنگی هستند. سه روز پیش، اسحاق دار، معاون نخست‌وزیر و وزیر امور خارجه، گفت که توافقنامه دفاعی است و هیچ دستور کار تهاجمی ندارد.
وزارت اطلاعات پاکستان در تاریخ ۶ اکتبر اعلام کرد که جزئیات عملیاتی بازدارندگی جمعی محرمانه خواهد ماند. دو روز بعد، ارتش پاکستان تأیید کرد که نیروهای پاکستانی در پادشاهی حضور دارند بدون اینکه تعداد یا مأموریت‌های آنها را مشخص کند.
این وزارتخانه همچنین گزارشی از نیویورک تایمز (NYT) را که ادعا کرده بود جنگنده‌های پاکستانی به نیروهای یمنی حمله کرده‌اند، رد کرد و آن را “جعلی و ساختگی” خواند.
آنکارا با محدودیت‌های جداگانه‌ای مواجه است. ماده ۹۲ قانون اساسی ترکیه نیاز به تأیید پارلمانی برای اعزام نیرو به خارج از کشور دارد و این پیمان هنوز به تصویب نرسیده است. وزیر امور خارجه ترکیه، هاكان فیدان، در تاریخ ۸ اکتبر گفت که آنکارا در حال بررسی کمک به عربستان سعودی است اما اعزام نیرو برای حمله به یمن را رد کرد.
پاکستان و ترکیه به درخواست ریاض پاسخ داده‌اند، در حالی که بر عدم شرکت در جنگ یمن تأکید می‌کنند. نیروهای آنها می‌توانند از شهرها و تأسیسات سعودی محافظت کنند و نظارت انجام دهند در حالی که پادشاهی حمله خود را در مرز ادامه می‌دهد. ریاض از حمایت نظامی بهره‌مند می‌شود بدون اینکه از هر یک از شرکا بخواهد به طور علنی در حمله شرکت کند.
جنگی که ریاض انتخاب کرد تا مهار کند
تصمیم ریاض منعکس‌کننده برداشت آن از تهدید از زمان آغاز جنگ ایالات متحده و اسرائیل علیه ایران در تاریخ ۲۸ فوریه است. پادشاهی از بسته شدن تنگه هرمز، فشار ایران بر حمل و نقل دریایی خلیج فارس و حملات موشکی در سراسر منطقه عبور کرده است. این کشور این رویارویی را به عنوان یک بحران برای بقا و مدیریت تلقی کرده است، بدون اینکه به جبهه جدیدی در کنار اسرائیل بپیوندد.
تنظیم دیپلماتیک وسیع‌تر این محاسبه را تقویت می‌کند. در ۸ اکتبر، رئیس‌جمهور ایالات متحده، دونالد ترامپ، در شبکه اجتماعی Truth Social گفت که واشنگتن قبل از انتخابات میان‌دوره‌ای ۳ نوامبر به ایران حمله نخواهد کرد، در حالی که محاصره بنادر ایرانی را حفظ می‌کند. تهران همان روز اعلام کرد که در حال بررسی پاسخ واشنگتن به آخرین پیشنهاد خود است. هرمز همچنان قوی‌ترین کارت ایران باقی مانده است – در ۴ اکتبر، اعلام کرد که تنگه تا زمانی که ایالات متحده شرایطش را برآورده نکند، بسته خواهد ماند.
برای ریاض، وظیفه فوری مقاومت در برابر جنگ فرسایشی است. فعال‌سازی پیمان مکه در برابر حملات از یمن، به جای حمله به تهران، واضح‌ترین بیان از جایی است که ریاض خط خود را کشیده است.
یمن شرایط را تعیین می‌کند
فشار از سمت جنوب وارد شد. یگان هوایی یمن (YAF) در ۱۰ سپتامبر بندر دریای سرخ موخا را تصرف کرد و به نزدیکی باب المندب حرکت کرد. صنعا به خطوط هوایی هشدار داد که فضای هوایی سعودی در حوزه عملیات آن قرار دارد، در حالی که آسمان‌های مکه و مدینه را مستثنی کرد.
حملات افزایش یافت. صنعا در اوایل اکتبر از حمله به یک تأسیسات انرژی سعودی خبر داد و حملات به فرودگاه‌های جازان و نجران حداقل سه نفر را مجروح کرد. در ۸ اکتبر، سه نفر، از جمله یک خلبان، در حملات به فرودگاه بین‌المللی ملک خالد ریاض کشته شدند، به گفته مقامات هوانوردی سعودی. یگان هوایی یمن اعلام کرد که یکی از موشک‌های بالستیکش به هدف خود اصابت کرده است.
در ۱۰ اکتبر، حمله دیگری به فرودگاه ریاض ۱۲ نفر را کشته و بیش از ۳۰۰ نفر را مجروح کرد، به گفته مقامات سعودی. حمله‌ای دیگر در ۱۱ اکتبر یک تبعه پاکستانی را کشته و ۱۱ نفر را مجروح کرد، به گفته مقامات سعودی. افزایش تلفات غیرنظامی فشار را بر ریاض و شرکای جدیدش تشدید کرد.
بیانیه مشترک ائتلاف به تلاش‌های ادعایی برای هدف قرار دادن مکه و مدینه اعتراض کرد، هرچند صنعا هدف قرار دادن هیچ یک از این شهرهای مقدس را انکار می‌کند. ادعاهای متضاد در مرکز بحث بر سر این است که آیا فعال‌سازی پیمان محدود به دفاع از سرزمین سعودی است یا راه را برای جنگی وسیع‌تر باز می‌کند.
نیروهای تحت حمایت سعودی ادعا کردند که موخا را دوباره تصرف کرده‌اند، اما صنعا ادعای از دست دادن بندر را رد کرد. به نظر می‌رسد حمله ریاض در اطراف ذباب پیشرفت‌هایی داشته باشد، در حالی که موخا همچنان هدف مرکزی باقی مانده است. ائتلاف همچنین اعلام کرد که سه پرتابگر موشک را منهدم کرده است.
واشنگتن از این کمپین حمایت کرد بدون اینکه به طور مستقیم در آن وارد شود. در ۵ اکتبر، وزیر امور خارجه مارکو روبیو گفت عربستان “حق دفاع از خود” را در برابر حملات “حوثی‌ها” دارد. الجزیره گزارش داد که حدود ۲۰۰ مشاور آمریکایی در مراکز عملیاتی عربستان مشغول به کار هستند.
خط قرمز تهران
ایران با افزایش خصومت به فعال‌سازی این توافق نگاه کرد که بخش عمده‌ای از آن به اسلام‌آباد معطوف بود. یک روز قبل از نشست ریاض، وزارت امور خارجه ایران ابراز امیدواری کرد که گزارش‌ها درباره استقرار پاکستانی‌ها برای جنگ در یمن نادرست باشد. این وزارتخانه هشدار داد که هرگونه مداخله بیشتر تنها باعث پیچیده‌تر شدن درگیری خواهد شد.
پس از این تصمیم، لحن سخنان تندتر شد. تسنیم فعال‌سازی این توافق را به عنوان ترکیه و پاکستان در جنگ عربستان علیه مردم یمن توصیف کرد. نور نیوز، نزدیک به شورای عالی امنیت ملی ایران، پرسید که آیا این اتحاد مکه است یا اتحادی علیه مردم ستمدیده یمن.
خط قرمز عملی تهران به نظر می‌رسد باریک‌تر از آن بلاغت باشد. جavad Heirannia، پژوهشگر ایرانی، به الجزیره گفت که ایران می‌تواند استقرار پاکستانی‌ها را به طور صرفاً دفاعی برای حفاظت از تأسیسات عربستان تحمل کند، اما مشارکت در حملات به یمن را عبور از خط قرمز تلقی خواهد کرد. او گفت که میانجی‌گری اسلام‌آباد بین تهران و واشنگتن از حالت بی‌طرفی به مدیریت منافع متضاد تغییر کرده است.
یک حصار دفاعی در اطراف شهرهای عربستان می‌تواند کانال پاکستان به تهران و مسیر خود عربستان به سمت کاهش تنش را حفظ کند. حملات هوایی پاکستان در یمن هر دو طرف را در معرض خطر قرار می‌دهد. بنابراین، انکار اسلام‌آباد درباره حملات هوایی گزارش شده اهمیت بیشتری از سوال اینکه کدام هواپیما کجا پرواز کرده دارد.
بازگشت ابوظبی
شش روز قبل از برگزاری کمیته، ولیعهد عربستان، شیخ منصور بن زاید آل نهیان، معاون رئیس‌جمهور امارات را در ریاض پذیرایی کرد. خبرگزاری عربستان اعلام کرد که آنها درباره روابط و تحولات منطقه‌ای در حضور شاهزاده خالد بن سلمان گفتگو کردند. این اولین بازدید یک مقام ارشد اماراتی از زمان اختلافات مربوط به یمن در سال گذشته بین دو پایتخت بود.
این بازدید در حالی انجام شد که درگیری‌ها در مسیرهای جنوبی عربستان شدت گرفته بود. ریاض به نظر می‌رسید که به دنبال هماهنگی مجدد با ابوظبی در مورد یمن است در حالی که فرماندهی کمپین خود را حفظ می‌کند. گزارش رسمی این نشست هیچ برنامه مشترکی را اعلام نکرد.
امارات متحده عربی همچنین رابطه دشواری با خود پیمان مکه دارد. پژوهشگران مرکز عرب واشنگتن دی‌سی می‌گویند این توافق به‌طور گسترده‌ای به‌عنوان چالشی برای توافقات ابراهیم دیده می‌شود و ممکن است با مثلث استراتژیک مورد نظر ابوظبی شامل هند، اسرائیل و امارات در تضاد باشد.
هیچ واکنش عمومی از سوی اماراتی‌ها به فعال‌سازی این پیمان قبل از محکومیت حملات بعدی به فرودگاه ریاض ثبت نشده است. در حال حاضر، به نظر می‌رسد ریاض خواهان کمک ابوظبی در یمن است بدون اینکه آن را به اتحاد سه‌جانبه وارد کند.
فرود در تبوک
در تاریخ ۳۰ سپتامبر، پرواز FZ1073 فلای دبی از دبی به تل‌آویو در حال حرکت بود که کمک‌خلبان به کاپیتان حمله کرد. این هواپیما به تبوک در عربستان سعودی منحرف شد. یافته‌های اولیه وزارت کشور عربستان حمله را تأیید کرد، در حالی که دادستان کل امارات آن را عمل تروریستی نامید. تقریباً تمام ۱۷۲ نفر حاضر در پرواز اسرائیلی بودند.
این حادثه به سرعت معانی سیاسی متضادی به خود گرفت. روزنامه جروزالم پست کمک عربستان و پرواز بازگشت اماراتی را به‌عنوان نشانه‌هایی از این که روابط منطقه‌ای اسرائیل می‌تواند کمک عملی ارائه دهد، توصیف کرد و به علاقه بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر اسرائیل، به تأکید بر این همکاری اشاره کرد. ال‌عربی الجدید استفاده او از این حادثه قبل از انتخابات را توصیف کرد. در عین حال، رقبای او مقایسه‌هایی با ناکامی‌های امنیتی عملیات سیل الاقصی انجام دادند، همان‌طور که تایمز اسرائیل گزارش داد.
ریاض به‌عنوان مقام مسئول برای هواپیما پس از فرود عمل کرد. همچنین یک تحقیق در مورد ایمنی هوانوردی به همراه تحقیقات جنایی امارات آغاز کرد. عربستان سعودی درخواست اسرائیل برای ارسال هواپیماهایی به‌منظور بازگرداندن مسافران را رد کرد، طبق منابع امنیتی که رویترز به آنها استناد کرده است. فرود اضطراری همکاری عملی را به همراه داشت، اما هیچ گشایش سیاسی سعودی به تل‌آویو ایجاد نکرد.
فلسطین قیمت است
مانع عمیق‌تر برای جایگاه اسرائیل در برنامه‌های امنیتی ریاض، فلسطین است. در سپتامبر ۲۰۲۴، محمد بن سلمان به شورای شوری گفت که عربستان سعودی بدون یک دولت مستقل فلسطینی با قدس شرقی به‌عنوان پایتخت، روابط دیپلماتیک با اسرائیل برقرار نخواهد کرد. یک مطالعه از موسسه اسرائیلی مطالعات امنیت ملی، درخواست ریاض برای تشکیل دولت بر اساس مرزهای ۱۹۶۷ را به‌عنوان غیرقابل‌تردید و غیرقابل‌مذاکره توصیف می‌کند.
این وضعیت از روزهایی که شناسایی می‌توانست بخشی از یک معامله بزرگتر با واشنگتن باشد، سخت‌تر شده است. کمپین انتخاباتی اسرائیل فاصله بین دو دولت را نمایان کرده است.
پوسترهای انتخاباتی لیکود به رأی‌دهندگان گزینه‌ای بین “راست یا فلسطین” ارائه می‌دهند. دولتی که علیه تشکیل دولت فلسطینی کمپین می‌کند، در شرایطی که ریاض به‌طور علنی تعیین کرده، چیز زیادی برای ارائه ندارد.
آزمون‌های نظم پس از اسرائیل برای انتخاب‌های سعودی
پیمان مکه بخشی از برنامه منطقه‌ای عربستان سعودی است. سوریه به بخشی دیگر تبدیل شده است. در تحلیلی که در ۲۸ سپتامبر منتشر شد، مؤسسه خاورمیانه توضیح داد که جنگ علیه ایران و تهدید هرمز دولت‌ها را وادار کرده است تا به دنبال مسیرهای تجاری از طریق خاک سوریه باشند.
این فهرست شامل یک راه‌آهن سریع‌السیر پیشنهادی سعودی از عرعر از طریق اردن به سواحل سوریه؛ یک کمیته اردنی-ترکی-سوری که یک کریدور زمینی را هماهنگ می‌کند؛ برنامه‌هایی برای احیای راه‌آهن حجاز بین عقبه و اروپا؛ و کار سعودی-ترکی برای اتصال این شبکه به بنادر خلیج عربستان است.
این همچنین شامل توافق ۸۰۰ میلیون دلاری DP World برای بندر طرطوس و پروژه ارتباطات Silk Link است که مرحله اول آن بیش از ۱ میلیارد دلار سرمایه‌گذاری سعودی را جذب کرده است. ادعا می‌شود که Silk Link می‌تواند تأخیر اینترنت خلیج را تا ۴۰ میلی‌ثانیه کاهش دهد.
دمشق در سال ۲۰۲۵ حداقل ۲۸ میلیارد دلار سرمایه‌گذاری جذب کرد و سوریه در ژوئیه ۲۰۲۶ بیش از یک چهارم صادرات نفتی غرب آسیا را به خود اختصاص داد. سرمایه و تجارت سریع‌تر از خطوط ریلی که قرار است آنها را حمل کنند، در حال حرکت است.
اسرائیل به ریاض نگاه می‌کند
اسرائیل در ۲۷ اکتبر رأی‌گیری می‌کند، در حالی که خلیج قبلاً بخشی از این بحث است. نظرسنجی‌هایی که این هفته توسط Jerusalem Post منتشر شد، رقابت نزدیکی بین لیکود و یاشار را نشان داد، اگرچه توازن پیش‌بینی‌شده بلوک‌های رقیب بین نظرسنجی‌ها متفاوت بود.
ایران بر این کمپین سایه افکنده است. وعده ترامپ برای جلوگیری از حملات قبل از انتخابات میان‌دوره‌ای ایالات متحده، رأی‌گیری اسرائیل را در فضای فعلی توقف واشنگتن با تهران قرار می‌دهد. این همچنین فضای دیپلماتیکی است که ریاض از فوریه سعی کرده است حفظ کند.
پیمان مکه عمدتاً از طریق نظرات وارد بحث اسرائیلی شده است. هیچ واکنش رسمی اسرائیلی به فعال‌سازی آن ثبت نشده است. تمیر مورگ از کانال ۱۴ در ۶ اکتبر نوشت که این استقرار باید زنگ خطر را در اسرائیل به صدا درآورد و هشدار داد که ممکن است یک پیش‌زمینه برای مداخله پاکستانی در کنار ترکیه باشد.
در ماه اوت، ینت به نقل از یک مقام ارشد اسرائیلی ناشناس اعلام کرد که این توافق به سمت اسرائیل هدایت شده است. تحلیل INSS به جای آن، از اسرائیل خواسته است که به جستجوی روابط نزدیک‌تر با ریاض ادامه دهد در حالی که کانال‌های ارتباطی با آنکارا را باز نگه دارد.
وعده‌های انتخاباتی نتانیاهو “یک خاورمیانه جدید” را بر اساس شراکت‌های خلیجی نوید می‌دهد. عربستان سعودی، بزرگ‌ترین جایزه خلیجی آن، در همین حال روابط دفاعی خود را با ترکیه رسمی کرده است که به طور فزاینده‌ای در سیاست‌های اسرائیلی به عنوان رقیب استراتژیک توصیف می‌شود. فاصله بین این وعده انتخاباتی و تصمیمات ریاض در حال افزایش است.
چقدر سپر دور می‌شود
این توافق هنوز از یک ناتو اسلامی فاصله دارد. اعضای آن تهدیدات اصلی متفاوتی را می‌بینند: ترکیه به سمت سوریه و مدیترانه شرقی، پاکستان به سمت هند و عربستان سعودی به سمت تأسیسات حیاتی و مرز جنوبی خود نگاه می‌کند.
تأیید پارلمانی ترکیه هنوز در انتظار است، پاکستان جزئیات استقرار خود را مخفی نگه می‌دارد و عملیات عربستان هنوز به حمایت ایالات متحده وابسته است.
توافق مکه قرار بود گزینه‌های ریاض را گسترش دهد. اولین آزمون آن نشان داده است که عربستان سعودی کدام گزینه‌ها را انتخاب کرده است. در زمان حمله، از آنکارا و اسلام‌آباد درخواست کمک کرد، به حمایت ایالات متحده متکی شد و به هشدار ایران توجه کرد. تل آویو جایی در این میز نداشت.
این توافق اکنون یک کمیته، یک دبیرکل و دستورات استقرار دارد. هر کس که در انتخابات ۲۷ اکتبر اسرائیل پیروز شود، با یک ترتیبات امنیتی عربستان سعودی که در حال حاضر در حال حرکت است، مواجه خواهد شد.