با تغییر جهت به سمت نقشی میانجی، قاهره میتواند خود را به عنوان یک متحد صادق کشورهای شورای همکاری خلیج فارس (GCC) معرفی کند، بدون اینکه به طور مستقیم وارد درگیری شود که توانایی تحمل آن را ندارد.
از زمان آغاز جنگ منطقهای در فوریه، تا فروپاشی اولیه مذاکرات تحت رهبری پاکستان بین ایالات متحده و ایران در این ماه، مصر به گونهای متفاوت از آنچه کشورهای خلیج فارس انتظار داشتند، عمل کرده است.
در حالی که وزارت امور خارجه مصر به سرعت حملات ایران به کشورهای خلیج فارس و اردن را در روز اول جنگ محکوم کرد و نشانهای از همراستایی رسمی با شورای همکاری خلیج فارس (GCC) بود، این اقدام با تغییر دیپلماتیک به سمت بیطرفی همراه شد – تغییری که با ترکیه و پاکستان همزمان بود.
در حالی که برخی تحلیلگران این را به عنوان یک گام پیشرفته در سیاست خارجی مصر ارزیابی کردند، دیگران آن را یک تغییر دراماتیک و ماجراجویانه نامیدند.
به نظر من، قاهره به عنوان “کناری در معدن زغالسنگ” وارد میدان دیپلماتیک شده است. اگر آتشسوزی منطقهای گسترش یابد یا ادامه یابد، بحران اقتصادی سیستماتیک مصر عمیقتر خواهد شد و کشور را به آشوب خواهد کشاند.
بنابراین، تلاش مصر برای ایفای نقش میانجی به عنوان یک ضرورت استراتژیک عمل میکند، زیرا هدف آن اجتناب از کشیده شدن به درگیریای است که نیازهای لجستیکی و مالی آن را نمیتواند برآورده کند.
هماهنگی سهجانبه بین مصر، پاکستان و ترکیه بر اساس همراستایی مشترک با ساختار امنیتی غربی استوار است، زیرا هر سه به عنوان متحدان کلیدی ایالات متحده، به ویژه در حوزه نظامی باقی میمانند.
ترکیه به عنوان یک عضو ناتو، لنگر استراتژیک خود را حفظ میکند، در حالی که رهبری نظامی پاکستان همچنان پذیرش سطح بالایی در کاخ سفید دارد. موضع دفاعی مصر به طور بنیادی به واشنگتن از طریق کمک نظامی سالانه ۱.۳ میلیارد دلاری آن مرتبط است.
این محور نوظهور همچنین روابط عملی و واقعگرایانهای با تهران حفظ میکند. در حالی که پاکستان و ترکیه مرزها و تاریخ دیپلماسی established با ایران را دارند، مصر محتاطترین بازیگر است که در سال ۱۹۷۹، سال انقلاب ایران و پیمان صلح مصر و اسرائیل، روابط دیپلماتیک خود را با تهران قطع کرد.
پر کردن شکاف
در روزهای اخیر، قاهره نشانههایی از آشتی را نشان داده است، بهویژه تلاش برای پل زدن به شکاف بین ایران و آژانس بینالمللی انرژی اتمی از طریق توافق قاهره که پس از جنگ ۱۲ روزه در ژوئن گذشته بهوجود آمد.
علاوه بر این، هم مصر و هم ترکیه از اهرم منحصر به فرد روابط عادیشده – هرچند تحت فشار – با اسرائیل برخوردارند که بهعنوان کانالهای حیاتی برای آتشبس غزه که در اکتبر گذشته بهاجرا درآمد، عمل میکنند.
با توجه به شراکتهای قوی اقتصادی و امنیتی این سه کشور با کشورهای شورای همکاری خلیج فارس و عایق بودن نسبی آنها از حملات مستقیم ایرانی در طول جنگ کنونی، این کشورها دارای سرمایه دیپلماتیک لازم برای عمل بهعنوان یک بلوک میانجی مؤثر هستند.
برای مصر، این درگیری در حالی آغاز شد که کشور در حال حاضر در حال عبور از یک چشمانداز مالی ناپایدار بود: بدهی خارجی آن به رقم شگفتانگیز ۱۶۹ میلیارد دلار رسیده است که حدود ۴۰ درصد از تولید ناخالص داخلی را تشکیل میدهد و ۲۷ میلیارد دلار از این بدهی در سال ۲۰۲۶ سررسید خواهد شد. پرداختهای بهره به بیش از ۵۰ درصد از کل هزینههای دولت افزایش یافته است.
تأثیر مستقیم درگیریهای منطقهای بر بازارهای داخلی مصر بهوضوح با کاهش ۷۷ درصدی حجم صادرات نشان داده میشود. این فلج تجاری با خروج سرمایه تا ۸ میلیارد دلار تشدید شده است، زیرا سرمایهگذاران از عدم قطعیت منطقهای فرار میکنند.
تعادل مالی قاهره بهطور حاد به تعامل سه متغیر اصلی حساس است: قیمتهای نفت، درآمدهای گردشگری و حوالههای کارگران (که دومی در سال ۲۰۲۵ به ۴۱.۵ میلیارد دلار رسید).
این ناپایداری با کاهش پیشبینیشده کمکهای مالی و سرمایهگذاری مستقیم شورای همکاری خلیج فارس، در کنار بار سنگین جنگ بر اقتصادهای محلی، و همچنین ارزیابی استراتژیک شرکای خلیج فارس – بهویژه امارات متحده عربی و عربستان سعودی – از رژیم مصری، بهدلیل عدم تمایل قاهره به ارائه کمکهای نظامی قوی در برابر حملات ایرانی، تشدید میشود.
قاهره تلاش کرد تا عواقب این وضعیت را بهطور دیپلماتیک از طریق یک سری سفرهای دولتی – که خود رئیسجمهور آن را رهبری کرد – به کشورهای مختلف خلیج فارس کنترل کند، که نشانهای از همبستگی است.
انتخاب استراتژیک
آسیبپذیریهای اقتصادی حاد مصر، که در افزایش شدید قیمت سوخت و قطعهای سیستماتیک برق بهویژه بهدلیل توقف موقت تأمین گاز طبیعی اسرائیل بهدلیل جنگ نمایان شده است، دلیل استراتژیک پشت درگیریهای فشرده قاهره در میانجیگری بههمراه پاکستان و ترکیه را برجسته میکند.
پس از کودتای نظامی ۲۰۱۳، نفوذ منطقهای مصر کاهش یافت، زیرا ناپایداری ساختاری داخلی و بحران مالی ابتکار ژئوپلیتیکی را به قدرتهای در حال صعودی مانند عربستان سعودی واگذار کرد.
این دوره از عقبنشینی استراتژیک با تضعیف اهرمهای سنتی قاهره در عرصههای حیاتی مشخص شد، همانطور که در مذاکرات ناموفق درباره سد بزرگ اتیوپی، جنگ داخلی لیبی و درگیری سودان مشاهده میشود.
در این زمینه، میانجیگری دیپلماتیک بهعنوان یک انتخاب استراتژیک برای جبران فقدان اشکال قویتر قدرت تبدیل شد. این تغییر در طول جنگ غزه در سال ۲۰۱۴ آغاز شد و به نقش مؤثر قاهره در تأمین آتشبس اکتبر ۲۰۲۵، بههمراه قطر و ترکیه، منجر شد.
این موفقیت در غزه بهطور قابلتوجهی عزم رژیم را تقویت کرده است و فرضیهای را تأیید میکند که موقعیت جغرافیایی منحصر به فرد مصر، همچنان ارزشی مقاوم برای آن بهحساب میآید – هم بهعنوان یک بار لجستیکی و هم بهعنوان دارایی استراتژیک اصلی آن.
مصر در نتیجه، میانجیگری را بهعنوان یک انتخاب اساسی در سیاست خارجی خود نهادینه کرده است، انتخابی که بهمنظور تثبیت موقعیت خود با حامیان جهانی مانند ایالات متحده و قدرتهای منطقهای طراحی شده است. بنابراین، میتواند خود را بهعنوان یک متحد صادق معرفی کند، در حالی که بهطور همزمان از درگیر شدن در درگیریهای کینتیک که هزینههای مالی و سیاسی غیرقابل تحملی دارد، اجتناب کند.
مذاکرات در حال انجام در پاکستان منعکسکننده این عملگرایی استراتژیک است. در نهایت، محاسبات قاهره برای رسیدن به توافق و پایان دادن به این جنگ بر اساس چندین ضرورت حیاتی است، از جمله مهار گسترشطلبی و هژمونی منطقهای اسرائیل – که اگر بدون کنترل رها شود، بهطور حتم حوزه نفوذ خود مصر را محدود خواهد کرد – و جلوگیری از یک درگیری طولانیمدت، در میان تهدید وجودی که برای ثبات اقتصادی داخلی بههمراه دارد.
مصر میداند که فروپاشی ایران بهعنوان یک قدرت منطقهای، تسلط بیچون و چرای اسرائیل بر کل خاورمیانه را ممکن میسازد. اما همچنین با خطر شدید بیگانه کردن متحدان سنتی خود بهدلیل عدم برآورده کردن انتظارات نظامی و استراتژیک آنها در درگیری کنونی مواجه است.