پیشرویهای حوثیها به سمت بابالمندب و فشار در نزدیکی هرمز نفت عربستان، دیزل اروپا و واردات آسیایی را مختل کرده است. تغییر مسیرها، افزایش بیمه و کمبود نیروی دریایی، تجارت جهانی را در معرض جنگ یمن قرار میدهد.
حملونقل دریای سرخ به یک بحران جهانی تبدیل میشود
در عرض 12 سال، حوثیها (که همچنین به عنوان انصارالله، «پشتیبانان خدا» شناخته میشوند) از شورشیان استانی به نیرویی تبدیل شدهاند که قادر به مختل کردن تجارت جهانی است. هر دور تازه از جنگ داخلی یمن گویا آنها را خشنتر و تقویتشدهتر کرده است.
در سپتامبر، انصارالله از خطوط دفاعی دشمنانش عبور کرد، به بابالمندب رسید و مسدودسازی حملونقل سعودی در دریای سرخ را بار دیگر تأیید کرد. در سوی دیگر شبهجزیره عربی، این بحران در حال حاضر ترافیک از تنگه هرمز را محدود میکند. بیثباتی همزمان در دو شریان مهم دریایی، جنگ جدید در یمن را از یک منازعه منطقهای به مشکلی برای تجارت جهانی تبدیل میکند. حوثیها تا کجا میتوانند پیش بروند و این برای اقتصاد جهانی چه هزینهای خواهد داشت؟

یمنی که با جنگ داخلی تقسیم شده است
تصرف صنعا توسط حوثیها در سپتامبر 2014 یکی از نقاط عطف جنگ داخلی یمن بود. امروز کشور میان چند مرکز قدرت تقسیم شده است و قویترین آنها در شمال قرار دارد. انصارالله پایتخت و بیشتر شمالغرب پرجمعیت را در کنترل دارد، جایی که حدود 70 درصد جمعیت زندگی میکنند. این حرکت بنادر کلیدی و سهم بزرگی از جریانهای تجاری شمال یمن را در اختیار دارد.
جبهه ضدحوثی به مراتب پیچیدهتر است. شورای رهبری ریاستجمهوری که از سوی جامعه بینالمللی به رسمیت شناخته شده است (PLC)، به ریاست رشاد العلیمی، با حمایت سعودیها از عدن اداره میشود. با این حال، PLC نیروهایی را گرد هم میآورد که دیدگاههای متفاوتی درباره آینده کشور دارند، از جمله ژنرال طارق صالح، برادرزاده رئیسجمهور سابق علی عبدالله صالح، که در ساحل غربی پایگاه قدرت مستقلی دارد. شورای انتقالی جنوب (STC) که از سوی امارات متحده عربی حمایت میشود، جلوتر رفته و خواستار بازگرداندن یمن جنوبی مستقل است. در دسامبر 2025، رهبر آن، عیدروس الزبیدی، تلاش کرد کنترل حضرموت و المهره در شرق را به دست بگیرد که شکاف جدیدی در درون ائتلاف ایجاد کرد. در ژانویه 2026، PLC الزبیدی را اخراج کرد و امارات شروع به عقبنشینی از یمن نمود.
تهاجم سپتامبر بهای این تشتت را نشان داد. سخنگوی نیروهای مقاومت ملی به رهبری طارق صالح گفت که بین 9 اوت و 9 سپتامبر، انصارالله بیش از 76,000 جنگجو را در ساحل غربی بسیج کرد. در 10 سپتامبر، حوثیها نیروهای همسو با دولت را از شهر بندری راهبردی موخا بیرون راندند. در 11 سپتامبر، آنها جزیره پریم را که در بابالمندب قرار دارد تصرف کردند. جزیره پریم به حوثیها کنترل کامل بابالمندب را نمیدهد، اما موقعیت آنها را بهطور قابلتوجهی بهبود میبخشد. با عبور 12 درصد تا 15 درصد تجارت جهانی از دریای سرخ پیش از بحران، این تشدید فراتر از خاورمیانه گسترده میشود.
آزمایش آتش حوثیها
جهان این جنبش را به نام حوثیها میشناسد، اگرچه اعضای آن خود را انصارالله میخوانند. نام «حوثیها» از خانواده الحوثی میآید که اعضای آن جنبش را بنیان گذاشتند و هنوز هسته رهبری آن را تشکیل میدهند.
انصارالله در دهه 1990 در استان صعده شکل گرفت. بنیاد دینی آن زیدیگری است، شاخهای محلی از اسلام شیعه. رهبر فعلی، عبدالملک الحوثی، پس از کشته شدن برادرش حسین در 2004 رهبری را بر عهده گرفت. بین 2004 و 2010، او جنبش را از خلال شش کارزار نظامی علیه رژیم علی عبدالله صالح هدایت کرد و هر کارزار قابلیتهای نظامی حوثیها را سختتر کرد. توانایی او در پیروزی در برابر حریفی قویتر، الحوثی را به نمادی از مقاومت تبدیل کرد. طی بهار عربی، حوثیها از ضعف دولت انتقالی استفاده کردند و در 2014 صنعاء را تسخیر کردند.
مداخله سعودی در 2015 به نفع الحوثی تمام شد. دخالت خارجی به او امکان داد تا فراتر از تصویر یک رهبر شمالی برود و خود را مدافع یمن در برابر تهاجم خارجی معرفی کند.
ایران نقش مهمی در تقویت این جنبش ایفا کرد. تهران به حوثیها در تقویت سریع توانمندیهای نظامی و فنیشان کمک کرد. هم صنعا و هم تهران سعودی را بهعنوان رقیب میبینند. برای ایران، عربستان سعودی یکی از رقبای اصلی منطقهایاش باقی میماند. برای حوثیها، این همان دولتی است که بیش از یک دهه علیه آنها کارزار نظامی را رهبری کرده است. با این حال، توصیف انصارالله بهعنوان نیابتی ایران سادهسازی بیش از حد است. برخلاف حزبالله لبنان، حوثیها استقلال قابلتوجهی حفظ کرده و تحت کنترل خدمات امنیتی ایران نیستند.

دام هوشهای انصارالله برای عربستان
زمانبندی برای عربستان کمتر از این نمیتوانست نامناسب باشد. پس از بسته شدن تنگه هرمز، این پادشاهی حجمهای زیادی نفت خام را به سمت پایانههای خود در دریای سرخ هدایت کرد. برای مدتی، این مسیر بهعنوان خط حیاتی صادرات سعودی عمل میکرد. اکنون سمت غربی شبهجزیره عربی نیز ناامن شده است. اوایل سپتامبر، هوشها به مجموعهای از تاسیسات آرامکو سعودی حمله کردند. حوالی 10 و 11 سپتامبر، پهپادهای ناشناس شلیکشده از خاک عراق خط لوله شرقی-غربی را از کار انداختند که پیش از آن روزانه 4 تا 5 میلیون بشکه نفت منتقل میکرد. تا 22 سپتامبر، پمپاژ تا حدی بازگشته بود، اما بازگشت به ظرفیت کامل ممکن است شش تا هشت هفته طول بکشد.
ولیعهد محمد بن سلمان از مدافعان اصلی مداخله 2015 در یمن بود. ریاض هوشها را بهعنوان نیروی نیابتی ایران میدید و ائتلافی را گرد هم آورد تا انتظار میرفت هوشها را از پایتخت بیرون براند و دولت متحد هادی را بازگرداند. یازده سال بعد، انصارالله کنترل شمال را حفظ کرده و در حال وارد آوردن خسارتهای جدی اقتصادی و سیاسی به پادشاهی است.
پس از شروع تهاجم، ولیعهد بن سلمان دو بار در یک روز با رئیسجمهور ترامپ تماس گرفت تا خواستار حملات هوایی آمریکا به یمن شود. کاخ سفید از ورود به جنگ خودداری و در عوض پشتیبانی اطلاعاتی ارائه کرد. این موضوع بازتاب تمایل واشنگتن به باز نکردن جبهه دوم در خاورمیانه است. در جریان گفتوگوهای اخیر در عمان، هوشها نیز اعلام کردند قصد حمله به کشتیهای آمریکایی را ندارند. به موازات این، ریاض برای پشتیبانی پدافند هوایی به فرانسه، بریتانیا، پاکستان و مصر رجوع کرد.
تردید متحدان در حالی که ریاض دچار مشکل شده است
عهدنامه مکه که عربستان، ترکیه و پاکستان در 7 اوت امضا کردند، با آزمون فشار جدی روبهرو است. این پیمان اصل دفاع جمعی را اعلام کرد. با این حال، پس از حملات هوشها، توافق بهسرعت با واقعیت سیاسی روبهرو شد. وزیر دفاع پاکستان پیشنهاد کرد که ممکن است این پیمان فعال شود، اما یک روز بعد وزارت امور خارجه گفت که هنوز اقدامی نظامی مورد بحث نیست. آنکارا خود را به محکومیت حملات و حمایت از حاکمیت پادشاهی محدود کرد. در 5 اکتبر، سه قدرت موافقت کردند «اقدامات بازدارندگی جمعی» را برای کمک به دفاع از عربستان فعال کنند، اما هنوز روشن نیست این اقدامات چه شکلی خواهد داشت.
موضع ریاض بیش از پیش شبیه یک zugzwang ژئوپلیتیکی شده است، وضعیتی در شطرنج که در آن بازیکن گزینههای خوبی ندارد. در شرق، ایران تنگه هرمز را بسته است. در غرب، انصارالله بهطور منظم به شناورهای سعودی در دریای سرخ حمله میکند، در حالی که متحدان این پادشاهی عجلهای برای کمک نشان نمیدهند. اینکه محمد بن سلمان راه خروجی پیدا خواهد کرد یا نه دشوار است بگوییم. فعلاً هر حرکت جدید در صفحه شطرنج خاورمیانه برای ریاض هزینه بیشتری دارد و ریسک بیشتری به همراه میآورد.
حملونقل دریای سرخ امنیت جهانی را به آزمون میگذارد
سپتامبر بهطور قابلتوجهی توازن قدرت در منطقه را تغییر داد. با رسیدن به بابالمندب، انصارالله خود را در یکی از شریانهای اصلی تجارت بین آسیا و اروپا مستقر کرده است. این جنبش نیازی به بستن کامل تنگه ندارد. کافی است مسیر را آنقدر پرخطر کند که مالکان کشتی و بیمهگران به دنبال جایگزینها بگردند. پس از اعلام محاصره دریایی عربستان توسط حوثیها، برخی حاملها از عبور از تنگه خودداری کرده و شناورها را از اطراف آفریقا فرستادند.
کره جنوبی مثال روشنی ارائه میدهد. تغییر مسیر نفت خام سعودی به اطراف دماغه امید نیک سه تا چهار هفته به سفر تا پالایشگاههای کره اضافه میکند. در 15 سپتامبر، سئول و آستانه یک توافق چارچوبی درباره همکاری نفتی امضا کردند که شامل تأمین نفت قزاقستان و پاسخهای مشترک به اختلالات در بازار جهانی بود.
در سوی دیگر قاره، کشورهای اروپایی آثار را احساس میکنند. پس از اختلال در عرضههای سعودی، ORLEN، بزرگترین شرکت انرژی در اروپای مرکزی و شرقی، بهصورت فوری 16 محموله نفت خام اضافی از تأمینکنندگانی از جمله الجزایر، آذربایجان و قزاقستان خریداری کرد. وضعیت دیزل نیز وخیمتر شده است. قیمتهای دیزل اروپایی بین اواخر فوریه و نیمه سپتامبر بیش از دو برابر شد و به بالاترین سطح خود از سال 2007 رسید. در نیمه اول 2025، خاورمیانه 43 درصد از واردات دیزل اروپا را تأمین کرد و در سپتامبر بارگیریها از این منطقه به کمترین میزان در 6 سال گذشته کاهش یافت.

دامنه جهانی حوثیها
وضعیت در هرمز بحران را تشدید میکند. پیش از جنگ، حدود 125 کشتی تجاری روزانه از تنگه عبور میکردند. در 19 و 20 سپتامبر، تنها 17 کشتی از آن عبور کردند. در 9 سپتامبر، بَرنت برای نخستین بار از اواخر ژوئیه بالای 100 دلار در هر بشکه صعود کرد و چند روز بعد نزدیک به 104 دلار ثابت ماند.
در همین حال، هزینه حفاظت از خطوط دریایی در حال افزایش است. کایا کالاس، مسئول سیاست خارجی اتحادیه اروپا، گفت که عملیات Aspides که از سال 2024 از کشتیرانی تجاری در دریای سرخ محافظت کرده است، به بیش از 10 کشتی نیاز دارد و نه شش کشتی فعلی، و از کشورهای عضو خواست مشارکت بیشتری داشته باشند. در همین حال، درگیریها ادامه دارد. تا 5 اکتبر، نیروهای دولت العلِیمی ادعا کردند که موخا، ذباب و مواضع اطراف بابالمندب را بازپس گرفتهاند، اگرچه این ادعاها بهطور مستقل تأیید نشدهاند. انصارالله تهاجم خود را در اطراف تعز ادامه میدهد، بنابراین نتیجه مبارزه برای یمن جنوبغربی همچنان باز است.
در طول جنگ، مخالفان حوثیها بارها از نظر منابع و تسلیحات بر آنها برتری داشتهاند، اما هرگز آنها را شکست ندادهاند. امروز، خود انصارالله قوانین بازی را تعیین میکند. تا زمانی که حوثیها بتوانند از جغرافیا بهعنوان اهرم فشار بر منطقه و تجارت جهانی استفاده کنند، انگیزه کمی برای کمکردن میزان ریسک دارند.

