با جهش ۲۰درصدی مشارکت رأیدهندگان متاثر از جنگ غزه، جرم سازمانیافته و خشونت شهرکنشینان، فهرست مشترک و رعم مجموعاً ۱۹ کرسی کنست را بهدست آوردند؛ این وضع، اپوزیسیون صهیونیستی ۴۸ کرسیای گادی آیزنکوت را وابسته به حمایت عربها برای رسیدن به ۶۱ کرسی و پایان حکومت افراطی بنیامین نتانیاهو کرده است.
حسابِ پارلمانی به احزاب عربِ اسرائیلی قدرت میدهد
در حالی که رهبر اپوزیسیون اسرائیل، گادی ایزنگوت، در تلاش است پس از انتخابات ماه گذشته ائتلاف حاکم را گرد هم آورد، اسرائیل خود را در وضعیت سیاسی آشنایی مییابد. احزابی که با نخستوزیر بنیامین نتانیاهو و ائتلاف افراطی او مخالفاند، اکثریت روشنی در کنست دارند و 67 از 120 کرسی را در اختیار دارند. با این حال، چهار حزب تحت رهبری یهودیان در اردوگاه ایزنگوت تنها 48 کرسی را دارا هستند و بنابراین قادر به تشکیل دولت بهتنهایی نیستند. این بنبست یادآور بنبست سیاسی طولانی بین سالهای 2019 و 2021 است، زمانی که طرفداران نتانیاهو و مخالفان او در بلوکهای پارلمانی رقیب بهصورت درازمدت قفل شده بودند و چهار انتخابات متوالی نتوانست اکثریت ثابتی برای تشکیل دولت ایجاد کند.
اما یک چیز این بار متفاوت است. احزاب عربمحور اسرائیل، ائتلاف مشترک و راعم، قویتر از همیشهاند. با مشارکت فوقالعاده شهروندان عرب اسرائیل، آنها رکورد 19 کرسی در کنست بهدست آوردند: 11 کرسی برای ائتلاف مشترک و هشت کرسی برای راعم.
این بسیج سیاسی به خودی خود مهم است و نشاندهنده تمایل قاطع رأیدهندگان عرب به تغییر و نیز درک آنها از اهمیت مشارکت در انتخابات است. اما اهمیت آن فراتر از تعداد کرسیهایی است که بهدست آوردهاند. احزاب عرب اکنون پتانسیل آن را دارند که نیروی تعیینکنندهای در یک ائتلاف ضد نتانیاهو باشند و پشتوانه پارلمانی لازم برای تشکیل دولت را فراهم کنند.
نمونهای از این قدرت پیشتر هم نشان داده شده است: در 17 نوامبر، حمایت عربها در رأی برای جایگزینی رئیس کنست از حزب لیکود با رئیس از حزب ایزنگوت حیاتی بود. اکنون آنها فرصت تاریخی برای قرار دادن کشور در مسیر متفاوتی دارند.

درسهایی از تجربیات ائتلافی گذشته
بهعنوان نخستین و سابق رهبر ائتلاف مشترک، میدانم چه مقدار در معرض خطر است. در 2019، من در رهبری تلاشی پیشگامانه برای دادن صدای مستقیم به احزاب تحت رهبری عرب در نظام سیاسی اسرائیل مشارکت داشتم. ما با پشتیبانی از بنی گانتس، که آن زمان رئیس سابق ستاد ارتش اسرائیل و رقیب اصلی نتانیاهو بود، بهعنوان نامزد تشکیل دولت، ریسک سیاسی بزرگی را پذیرفتیم.
ما این کار را علیرغم اختلافات عمیق سیاسی و ایدئولوژیکمان با او انجام دادیم. اگرچه آن تلاش در نهایت ناکام ماند و گانتس ترجیح داد بهجای آن «دولت وحدت» را با نتانیاهو دنبال کند، اما یک سابقه مهم ایجاد کرد: با نشاندادن تمایل به کار با نیروهای سیاسی یهودی که با آنها اختلافات عمیق داشتند، احزابی که نماینده جامعه عربی بودند شانس واقعی برای جلوگیری از بهقدرترسیدن دولتی افراطی تحت رهبری نتانیاهو پیدا کردند.
امروز، پس از نزدیک به چهار سال رهبری فاجعهبار توسط نتانیاهو و متحدانش در راست افراطی، آن امکان بسیار اضطراریتر شده است. این امر به شجاعت سیاسی در هر دو طرف نیاز دارد. آیزنکوت باید بتواند چیزی به احزاب تحت رهبری اعراب پیشنهاد دهد، و احزاب تحت رهبری اعراب نیز باید با دادن حمایت از دولتی که ممکن است در بسیاری از مسائل با آن موافق نباشند، راحت باشند.
اما حضور چشمگیر عربها در انتخابات و اکثریت قابلتوجه اسرائیلی که اکنون علیه نتانیاهو قرار دارد، راهی به جلو را نشان دادهاند. نه تنها آینده اسرائیل بلکه جایگاه آن در منطقه و جهان ممکن است به تمایل رهبرانش برای تعامل با اقلیت فلسطینی کشور بستگی داشته باشد. در نهایت، چنین شراکتی برای ساختن اعتماد بین یهودیان و اعراب که پیششرط هر پیشرفت واقعی به سوی صلح قابل دوام اسرائیل و فلسطین است، ضروری خواهد بود. این است انتخاب واقعی که اکنون اسرائیل با آن مواجه است: آیا اسرائیلیها آمادهاند تا سیاست برتریجویی و تبعیض را با سیاست برابری جایگزین کنند یا نه.
همکاری سرسختانه
عواملی که شمار بیسابقه شهروندان فلسطینی اسرائیل را در اکتبر به پای صندوقهای رای کشاند، طی سالها شکل گرفتهاند. اگرچه شهروندان عرب کشور بیش از 20 درصد واجدان شرایط رای در اسرائیل را تشکیل میدهند و مدتهاست بهعنوان پزشک، وکیل، مهندس، متخصصان حوزه فناوری پیشرفته و در بسیاری از زمینههای دیگر به جامعه اسرائیل کمکهای حیاتی کردهاند، راست اسرائیل دهههاست آنها را بهعنوان دشمنان شیطانی کرده است: ستون پنجم و تهدیدی برای کشور. در سالهای اخیر، این دشمنی بیشازپیش در قالب آزار و نژادپرستی آشکار در دانشگاهها و محلهای کار، در رسانهها، در پارلمان و در زندگی روزمره بروز کرده است.
با این حال، اشتباه خواهد بود اگر گمان شود که طرد عربها تنها توسط نتانیاهو و راست رادیکال هدایت شده است. احزاب صهیونیستی مرکز و چپ نیز با فاصلهگرفتن از رایدهندگان عرب یا صرفاً نادیدهگرفتن آنها سهم داشتهاند.
عقیدهای که شهروندان یهودی باید در نهایت جهتگیری سیاسی کشور را تعیین کنند در حالی که شهروندان عرب باید در چارچوب هر محدودیتی که برای آنها تعیین شده باقی بمانند، در سیاست اسرائیل عمیقاً ریشه دارد. نتانیاهو زود فهمید چگونه این تضاد را به یک استراتژی سیاسی تبدیل کند. از دهه 1990، او بارها از همان فرمول استفاده کرده است: تحریک حامیانش علیه شهروندان عرب، مشروعیتزدایی از نمایندگان عرب در پارلمان، و قانع کردن یهودیان اسرائیلی که دولتی که متکی به حمایت سیاسی عربی باشد به نحوی نامشروع خواهد بود.
این تاکتیکها از مؤثرترین ابزارهای سیاسی نتانیاهو ثابت شدند، خصوصاً با توجه به اینکه احزاب تحت رهبری عربها مدتها از بزرگترین حریفان او بودهاند. او نیازی نداشت همه را متقاعد کند که از حزب لیکود یا شرکای مختلف ائتلاف او حمایت کنند. او فقط باید تعداد کافی از افراد را، از جمله یهودیانی که مخالف او بودند، قانع میکرد که همکاری با احزاب تحت رهبری عرب خطرناک و غیرقابل قبول است. استراتژی نتانیاهو همچنین به سرکوب مشارکت رأیدهندگان عرب کمک کرد. از آنجا که احزاب تحت رهبری عرب شانس کمی برای تغییر وضعیت موجود داشتند، رأیدهندگان عرب انگیزه کمی برای رأی دادن داشتند: برای سالهای متمادی نسبت چشمگیری از شهروندان عرب کمتر از همتایان یهودی خود به پای صندوقهای رأی رفتند.

شکستن تابوها از 2015 تا 2022
این وضعیت در 2015 با تشکیل فهرست واحد تغییر کرد، که برای اولین بار چهار حزب نماینده جامعه عرب را در یک گزینه انتخاباتی گرد آورد و که تبدیل به سومین فراکسیون بزرگ در کنست شد. با پذیرش چشماندازی گستردهتر برای جامعه ما، مبتنی بر همبستگی یهودی-عربی و مخالفت با نژادپرستی راست، فهرست واحد نشان داد شهروندان فلسطینیِ اسرائیل میتوانند نقش جدید و مؤثرتری در نظام سیاسی کشور ایفا کنند.
سپس، تحت رهبری من در 2019، فهرست واحد تصمیم گرفت از تلاش گانتس برای برکناری نتانیاهو حمایت کند. این تصمیم هم در میان رأیدهندگان عرب و هم در سراسر جامعه اسرائیل بسیار بحثبرانگیز بود. بسیاری از رأیدهندگان عرب درباره حمایت از احتمالی از دولتی به رهبری یک رئیس سابق ارتش که مواضع سیاسیاش، بهویژه درباره وضعیت شهروندان فلسطینی اسرائیل و اشغال، به طور قابل توجهی با دیدگاههای آنها متفاوت بود عمیقاً دچار تردید بودند. با این حال، ما آماده بودیم آن ریسک سیاسی را بپذیریم چون درک کرده بودیم که شکست دادن نتانیاهو مهمتر است.
در عمل، تمایل ما برای همکاری با اپوزیسیون صهیونیستی در واقع متقابل نبود. احزاب اپوزیسیون یهودی به دنبال رأیهای ما بودند اما نمیتوانستند خود را به پذیرش ما بهعنوان شرکای سیاسی برابر وادار کنند. و، در نهایت، گانتس تصمیم گرفت به جای آن با نتانیاهو دولتی تشکیل دهد. با این حال، این تجربه نشان داد که همکاری سیاسی یهودی-عرب میتواند افقهای جدیدی را برای بخش بزرگی از جامعه بگشاید. از آن زمان، هر بار که احزاب تحت رهبری عربی توصیه یا حمایت خود را از تلاش یک نامزد یهودی برای تشکیل دولت اعلام کردهاند، یا هر زمان که مرکز-چپ اسرائیل به حمایت آنها نیاز داشته است، بخشهای بیشتری از جامعه اسرائیل نسبت به این نوع همکاری بازتر شدهاند.
در 2021–22، یک حزب عربی، رعم، به دولت کوتاهمدت به رهبری نفتالی بنت و یئیر لاپید پیوست. من نسبت به مدل شراکتی که پدید آمد تردیدهای جدی داشتم، مدلی که به نظر میرسید بر انتظار این استوار است که نمایندگان سیاسی عربی مشارکت خود را به امور مدنی و داخلی محدود کنند و از پرداختن به مسائل سیاسی و ملی، بهویژه اشغال و مسئله فلسطین، خودداری ورزند. من این تمایز را رد میکنم. ما بخشی از ملت فلسطین هستیم و هویت و دغدغههای سیاسی ما را نمیتوان از شهروندیمان در اسرائیل جدا کرد.
اما اینگونه گامهای کند و دردناک اغلب راهی است که تغییر سیاسی در مبارزات ملی رخ میدهد. همیشه با بیداری اخلاقی یا دموکراتیک آغاز نمیشود. گاهی با ضرورت عملگرایانه آغاز میشود. وقتی گزینه دیگری وجود ندارد، مردم شروع به بازاندیشی در مورد آنچه یکبار غیرممکن تلقی میشد میکنند. در این انتخابات کنونی، آن پویش اهمیت بیشتری یافته است. پس از بحران بیپایان چهار سال گذشته، بسیاری از رأیدهندگان اسرائیلی، از جمله هم اعراب و هم یهودیان و همچنین رهبران بیشتر احزاب اپوزیسیون صهیونیستی، به این نتیجه رسیدهاند که کنار گذاشتن دولت نتانیاهو از همیشه ضروریتر است.
چارهٔ مشارکت در رأیگیری
در انتخاباتهای گذشته، میزان مشارکت رأیدهندگان میان شهروندان فلسطینی اسرائیل معمولاً بین 50 تا 60 درصد باقی مانده است. چه چیزی توضیحدهندهٔ افزایش بیسابقهٔ 20 درصدی مشارکت در انتخابات اکتبر است؟
سه تحول برجستهاند: جنگ نابودی در غزه و کشتن دهها هزار فلسطینی؛ نژادپرستی و خصومتی که اکنون شهروندان عرب روزانه در خیابانها، فضاهای عمومی و عملاً در هر زمینهای از زندگی با آن مواجهاند؛ و جنایاتی که در جوامع عرب تحت وزارت امور امنیت ملی، ایتامار بنگیور، از کنترل خارج شده و سیاستهای او به رشد آنها کمک کرده است، و خشونت مستمر شهرکنشینان علیه فلسطینیها در کرانه باختری که توسط وزیر دارایی بزالال سموتریش تسهیل میشود. تمام غم و سرخوردگیهای انباشتهشده طی این سالها به صندوق رأی آورده شد.
اما یک عامل تعیینکننده دیگر هم وجود داشت. در آستانه انتخابات، شهروندان عرب، پس از نظرسنجیهای تقریباً برابر بین آیزنکوت و نتانیاهو، میتوانستند با وضوح ببینند که تا چه حد نتیجه به آنها وابسته خواهد بود. رأی دادن این بار بیش از یک انتخاب سیاسی بود. برای بسیاری مسئولیتی شخصی و راهی برای بهدستگرفتن کنترل آینده خود بود. به همین دلیل صدها هزار شهروند فلسطینی اسرائیل به پای صندوقهای رأی رفتند و تلاشهای سالها برای خاموشکردن آنها و تضعیف کنش سیاسیشان را نادیده گرفتند. بسیاری درک کردند که جهتگیری آینده کشور ممکن است عملاً در دستان آنها باشد.
من افراد سالخوردهای را دیدم، مانند دوست جوانم جُمعة از جسر الزرقا، که به خیابانها آمدند و برای فهرست مشترک کمپین کردند. بسیاری از آنها شاهد ناکبای 1948 بودهاند، یا «فاجعه»، که همراه با تأسیس اسرائیل رخ داد و شامل کشتارهای هولناک، ویرانی صدها روستا و شهر فلسطینی و آوارگی حدود 750,000 فلسطینی بود.
من جوانانی را دیدم که در کافهها و رستورانهای حایفای عزیزم درباره سیاست بحث میکردند و دوستانشان را قانع میکردند که رأی دهند. زنها و مردانی را از ناصره، امّ الفحم، سخنین، رهط، عکا، کفر یاسف، مجدالكرم و شمار بیشماری شهرها و روستاهای دیگر دیدم که با حس هدف مشترک متحد شده بودند. دیدم که هشیاری سیاسی به نیرویی زنده و جمعی تبدیل شد.برای لحظهای مرزهای میان نسلها و جوامع به نظر میآمد ناپدید شدهاند.
این نتیجه پیشرفتی چشمگیر در فرایند مشارکت عربها در نظام سیاسی اسرائیل را نشان میدهد که از 2019 آغاز شده است. در این انتخابات، شهروندان عرب اسرائیل با رکوردی بیسابقه پای صندوقهای رأی آمدند و شکاف تاریخی مشارکت با رأیدهندگان یهودی را بهطور چشمگیری کاهش دادند. و این واقعیت سیاسی را بیش از پیش روشن کرده است: اردوگاه لیبرال و میانهروی اسرائیل بدون احزابی که نماینده جامعه عربی هستند، قادر به تشکیل دولت نیست. اگر آنها را—همچنین خاخامهای ارتدکس تندرو و جناح راست افراطی را—مستثنی کند، به 61 کرسی مورد نیاز نخواهد رسید. این واقعیت جمعیتی است. یهودیان اسرائیلی که با نتانیاهو مخالفاند باید تصمیم بگیرند با چه کسانی حاضرند آینده سیاسی خود را بسازند.
دموکراسی یا انکار
بحث درباره اینکه آیزنکوت باید چه کند و آیا باید از حمایت عربها درخواست کند یا نه، اکنون فراتر از کنست در خانهها، کافهها، دانشگاهها و در خیابان جریان دارد. این پرسشی عمیقاً بحثبرانگیز است و بسیاری از اسرائیلیها قویاً درباره آن اختلاف نظر دارند. با این حال برای احزاب تحت رهبری عرب، آنکه به میزان کافی اهمیت بیابند تا قادر به برانگیختن این گفتوگوها باشند، خود دستاوردی است. اینکه حتی این بحث در جریان است نشان میدهد فرایند سیاسی باعث شده اسرائیلیها به امکاناتی فکر کنند که تا همین اواخر غیرقابل تصور به نظر میرسیدند.
در نهایت، اگر آیزنکوت بخواهد، همانطور که وعده داده، نتانیاهو را جایگزین کند، ممکن است گزینههای کمی داشته باشد. در اکثر موارد، احزاب سیاسی برای پیشبرد تغییرات مثبت و دستیابی به اهداف ملموس از ائتلافها حمایت میکنند. اما گاهی لحظاتی پیش میآید که همکاری سیاسی به دلیلی دیگر لازم است: برای جلوگیری از چیزی بسیار بدتر. فوریترین و برتر از همه اهداف امروز پایان دادن به دولت راستگرای نتانیاهو است. این اولویتی است که هم اپوزیسیون صهیونیستی و هم احزاب تحت رهبری عرب میتوانند بر آن توافق کنند.
فراتر از این هدف بنیادی مشترک، احزاب تحت رهبری عرب باید از نفوذ سیاسی خود در دو سطح استفاده کنند. نخست، آنها باید در پی بهبودهای عینی در زندگی موکلان خود باشند: مبارزه با جرم سازمانیافته در جوامع عرب، تأمین بودجهها، رسیدگی به بحران مسکن، پایان دادن به رفتار خشونتآمیز با فلسطینیان تحت اشغال در کرانه باختری، و فشار برای آتشبس دائمی و بازسازی غزه. اینها مسائلی بنیادین درباره کرامت انسانی و زندگی غیرنظامی هستند. در سطحی گستردهتر، آنها باید به فشار برای پیشرفت واقعی در مسیر صلح اسرائیل و فلسطین ادامه دهند که در نهایت مبتنی بر همزیستی دو کشور در کنار یکدیگر باشد.
من انتظار ندارم نهاد سیاسی فعلی اسرائیل این مواضع را بپذیرد، اما این به آن معنا نیست که احزاب عربی نباید این مطالب را در هر فرصت مطرح کنند. در عین حال، احزاب عربی میتوانند از نفوذ سیاسی تازهٔ خود برای ساختن ائتلافهایی میان یهودیان و اعراب حول اهداف سیاسی و راهبردی مشترک استفاده کنند. شراکتهای حاصل باید فراتر از ترتیبات پارلمانی باشد؛ باید پایههایی برای آیندهای متفاوت فراهم کند. این امر مستلزم آن است که شهروندان یهودی و عرب اسرائیل بر مبنای برابری، نه صرفاً مصلحت سیاسی، با یکدیگر تعامل کنند.

آیا آیزنکوت احزاب عربی اسرائیل را خواهد پذیرفت؟
تا کنون، آیزنکوت نشانههای کمی از آمادگی برای پیمودن این مسیر نشان داده است. از زمان انتخابات، دیدن این که او نتانیاهو را به خاطر دامن زدن به آنچه وی آن را «کمپین نژادپرستانه و خشونتآمیز» علیه شهروندان عرب اسرائیل خواند محکوم کرده است، دلگرمکننده بوده است.
با این حال بسیاری از احزاب صهیونیستی جریان اصلی در کمپ آیزنکوت سوگند خوردهاند که با احزاب عرب همکاری نکنند. با این وجود، آیزنکوت باید در نظر بگیرد که این به چه معنا خواهد بود. سی سال دیگر، مردم خواهند پرسید چگونه برتری یهودی تا این حد طبیعی شد که حتی سیاستمدارانی که خود را دموکرات میخواندند، کنار گذاشتن یکپنجم هموطنانشان را پذیرفتند. آنها خواهند پرسید چرا اپوزیسیون اسرائیل توانست خطر ناشی از دولت نتانیاهو را بشناسد اما با فرضهایی که سیاستهای او را ممکن ساخت مواجه نشد.
طنزی وجود دارد در این که در کشوری که میکوشد هژمونی سیاسی را منحصراً در دست یهودیان نگه دارد، اقلیت فلسطینی پس از دههها مبارزه برای شناسایی سیاسی و حقوق برابر، به یکی از مهمترین نیروهایی تبدیل شده است که آینده سیاسی کشور را شکل میدهند. ما دریافتهایم که باید شجاع باشیم و با احزاب صهیونیستی مرکز و چپ همکاری کنیم تا نتانیاهو، بنگویان و اسموتریچ را برکنار کنیم. سوال اکنون این است: آیا این احزاب که خود را دموکرات و لیبرال مینامند، همان شجاعت را دارند؟

