حملات ایران به العدید و ناوگان پنجم، خطر پایگاههای ثابت و بزرگ را آشکار کرده و نشان میدهد که موضع نظامی آمریکا باید به جای تکیه بر حضور سنگین بر دسترسی، مشاوران تخصصی و دفاع هوایی یکپارچه اولویت دهد و نقش واشینگتن را از ضامن امنیت به یکپارچهساز شرکا تغییر دهد.
چگونه وضعیت نظامی آمریکا باید در خدمت راهبرد باشد
هر بحث جدی درباره حضور نظامی آمریکا در خاورمیانه باید فراتر از بحث درباره اندازه این حضور یا شکل آن برود. ایالات متحده در خاورمیانه با پایگاهی متورم و فزایندهای که از نظر فیزیکی و سیاسی دفاع از آن دشوارتر شده، گیر افتاده است؛ دقیقاً به این دلیل که تصمیمگیرندگان آمریکایی اجازه دادهاند وضعیت نظامی، راهبرد را تعیین کند نه بالعکس.
تا زمانی که واشنگتن صادقانه پاسخ ندهد که آن وضعیت قرار است چه دستاوردهایی داشته باشد و از چه راهبردی پشتیبانی کند، مطرح کردن اینکه آیا نیروهای آمریکایی در منطقه باید افزایش یابند، کاهش یابند یا ناپدید شوند، بیفایده است.
ما مدتها مشکوک بودیم که حضور نظامی آمریکا در خاورمیانه بیش از حد بزرگ و در برابر حملات موشکی و پهپادی ایران آسیبپذیر است. جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران این شک را تأیید کرد. وقتی پرسنل آمریکایی مجبور میشوند در میانه درگیری پایگاههای خود را ترک کرده و در هتلهای خلیج پناه بگیرند، شما با یک مشکل حفاظت از نیرو مواجه هستید. ایران نه تنها موجب کشته و آزار نظامیان آمریکایی شده بلکه گرههای حیاتی زیرساختهای نظامی آمریکا از جمله پایگاه هوایی العدید در قطر و ستاد ناوگان پنجم نیروی دریایی آمریکا در بحرین را هدف قرار داده است. رسیدن ما به این نقطه قابل توجه و محکومکننده کارآیی بازدارندگی آمریکا در منطقه است.
اما واکنش به چنین حملات ایرانی نباید صرفاً کاهش حضور آمریکا، بستن چند پایگاه اینجا و آنجا، پراکنده کردن نیروها و/یا عملیات از خارج منطقه باشد. چنین واکنش شتابزدهای، هرچند در واشینگتن از نظر سیاسی محبوب خواهد بود، به چالش راهبردی گستردهتری که ایالات متحده در خاورمیانه با آن مواجه است پاسخ نمیدهد: چگونه میتوان اهداف پایدار را در آن بخش همچنان از نظر راهبردی حیاتی جهان مؤثرتر به دست آورد بدون اینکه استراتژی جهانی آمریکا را که بر عرصههای اولویتدار دیگری مانند نیمکره غربی و هند-آرام تمرکز دارد تضعیف کند.

راهبردی که بیشترین منطق را دارد، و دستکم از زمان 9/11 معقول بوده است، این است که به شرکای منطقهای اجازه دهیم نقشهای امنیتی مؤثرتر و سازندهتری ایفا کنند. هیچکس در واشینگتن زحمت آزمودن واقعی این رویکرد را به خود نداده است. اجرای آن مستلزم این است که ایالات متحده جدیتر از نقش نگهبان یا تضمینکننده امنیت فاصله بگیرد، نقشی که اخیراً کمتر امیدبخش به نظر میرسد، و به نقش تسهیلکننده و یکپارچهکننده نزدیک شود.
هدف این نیست که ایالات متحده امنیت خاورمیانه را به شرکای منطقهایاش برونسپاری کند، یا آن را به چین بسپارد. اولی غیرواقعی و دومی خطرناک خواهد بود. ایالات متحده منافع بلندمدتی در منطقه دارد، از جمله آزادی تجارت و ناوبری، عدم اشاعه سلاحهای کشتار جمعی، و مبارزه با تروریسم، و باید قادر باشد آنها را مستقل از گرایشها و تواناییهای شرکا دفاع کند. اما مقصود این است که واشینگتن این منافع را همراه با شرکای منطقهایاش تأمین کند، بهگونهای که بار بر دوش ارتش آمریکا کاهش یابد.
پس سؤال این است که چه نوع موضعی از ایالات متحده بهتر برای رسیدن به آن اهداف است در حالی که معماری امنیتیای را ترویج میدهد که مسئولیت بیشتری را در اختیار شرکا میگذارد. پاسخ، موضعی است که قابلیت، دسترسی و تخصص را بر ردپای نظامی، ظرفیت و پراکندگی اولویت میدهد. بیایید هر یک را جداگانه بررسی کنیم.
مواضع ممکن
توانایی پیشاستقرار یافته آمریکا در قدرت هوایی، قدرت دریایی و عملیات ویژه همچنان برای امنیت دریایی، مقابله با اشاعه و مأموریتهای مقابله با تروریسم ضروری خواهد ماند. هرچقدر هم که نیروهای نظامی شرکای منطقهای توانمند شوند، سخت است باور کرد که آنها دستکم در آینده نزدیک بتوانند بهتنهایی گلوگاههای دریایی حیاتی را تأمین کنند و مانع از دستیابی ایران به سلاح هستهای شوند. (نمیتوان احتمال احیای سازمان تروریستی فراملی شبیهِ «دولت اسلامی» را رد کرد. اما در آینده قابل پیشبینی کمتر محتمل است، به لطف قابلیتهای بسیار بهبود یافته مقابله با تروریسم در کشورهای منطقه و درسهای آموخته شده از آن تجربه هولناک.)
آن مأموریتها نیازمند ظرفیت قابل توجهی برای نبرد هستند، و تنها ایالات متحده آن را در اختیار دارد. شرکای منطقهای آمریکا میتوانند با نیروی هوایی مدرن خود ضربهای وارد کنند، اما آنها از هوش و تواناییهای هوایی لازم برای ضربهزدن شدید، دور، مکرر و دقیق بیبهرهاند.
بههمیندلیل دسترسی برای ایالات متحده در منطقه همچنان حیاتی خواهد ماند. بدون آن، نیروهای نظامی آمریکا مجبور خواهند بود از خارج از قلمرو شرکا عمل کنند که این موضوع لجستیک را پیچیده میکند، کارآیی را کاهش میدهد و اثربخشی را تضعیف میکند. برخی کشورها، مانند بحرین و قطر، در اجازهدادن به نیروهای نظامی آمریکا برای انجام عملیات از خاک خود سخاوتمندتر از دیگران هستند. اما با اکثر شرکای دیگر، کسب دسترسی نبردی مداوم است.

نگرانیهای شرکا درباره دسترسی آمریکا عمدتاً موجه است. اعطای دسترسی نامحدود به واشنگتن میتواند ایران را تحریک کند و حملاتی علیه خاک آنها را بهدنبال داشته باشد، که دقیقاً همان اتفاقی است که در طول جنگ رخ داده است. پیام ایران به اردن و کشورهای عرب خلیج ناصادقانه اما قدرتمند است: اگر به نیروهای آمریکایی مستقر در خاک خود اجازه دهید به ما حمله کنند، ما علیه شما تلافی خواهیم کرد.
این پیام قدرتمند است زیرا ایران به تهدیدهای خود عمل کرده است، بهامید آنکه اردن و کشورهای عرب خلیج را به محدودتر یا ممنوعکردن دسترسی نظامی آمریکا سوق دهد. این پیام ناصادقانه است زیرا ایران حتی اگر ایالات متحده یک پایگاه هم در منطقه نداشت، آن کشورها را هدف قرار میداد. چنین حملاتی بخشی ضروری از راهبرد نامتوازن تهران هستند و مؤثرترین پاسخ آن به یک حمله آمریکا باقی میمانند.
راهنمايان متخصص با جدولزماني روشن
منظورم از تخصصیسازی، دادن تخصص و تجربه مناسب به پرسنل آمریکایی برای انجام مأموریت ارزشمند همکاریهای امنیتی با شرکا است. زمان آن رسیده است که واشنگتن متعهد شود به منطقه نه تنها نیروهای رزمی، بلکه نوع مناسبی از پرسنل را بفرستد تا به شرکا در توسعه توانایی نظامی مؤثر و پایدار کمک کنند. درخواست از سربازان آمریکایی که آموزش مناسب در همکاریهای امنیتی ندارند برای مشاوره و یاریرسانی به شرکا در حالی که آنها در حال اصلاح و حتی تحول نیروهای مسلحشان هستند، مانند این است که از یک مهندس بخواهید سینک شما را تعمیر کند. برای آن کار به یک لولهکش نیاز دارید، نه یک مهندس.
و در موارد نادری که شرکای منطقهای خوششانساند و میتوانند با پرسنل واجد شرایط آمریکایی در همکاریهای امنیتی کار کنند، آن پرسنل بهزودی به ماموریت بعدی خود منتقل میشوند.
زمانبندیهای مبتنی بر هدف
همکاری امنیتی کاری مبتنی بر افراد و مبتنی بر اعتماد است، بهویژه در جهان عرب. همان لحظه که افسران آمریکایی با میزبانان خود رابطهای برقرار میکنند، باید چمدانهایشان را بسته و از نو در جایی دیگر آغاز کنند. به همین دلیل است که من بر طولانیمدت بودن این مأموریت تأکید دارم: پرورش این روابط زمان میبرد و توسعه و برنامهریزی برای توانمندی زمان بیشتری میطلبد. البته، مشاوران آمریکایی نمیتوانند بهطور نامحدود بمانند و نوعی فرایند چرخشی لازم است. اما مدت هر مأموریت باید به اهداف و شاخصهای مشخص و تعریفشده مرتبط باشد.
با توجه به تهدید هوایی ایران، مهمترین حوزهای که همکاریهای امنیتی میتواند سودبرداری استراتژیک به بار آورد دفاع هوایی و موشکی است. مشاوران آمریکایی باید نه تنها برای مشاوره به کشورهای شریک درباره اینکه از آمریکا کدام سلاحها را خریداری کنند حاضر باشند، بلکه برای به اشتراک گذاشتن تخصص در نحوه ارتقاء همکاری و هماهنگی منطقهای نیز حضور داشته باشند. میوههای همکاری بهتر را در طول جنگ با ایران دیدهایم. کشورهای خلیج اکثریت موشکها و پهپادهای ایرانی را با بهدستآوردن مخازن رهگیر بیشتر و به همان اندازه مهم با متصل کردن حسگرها، مراکز فرماندهی و تسلیحات فراتر از مرزهای ملی، مقابله کردهاند.
فرماندهی مرکزی ایالات متحده نقش حمایتی حیاتی ایفا کرده است. این فرماندهی امکان اشتراک هشدارهای تهدید، برنامهریزی مانورهای چندملیتی و هماهنگی وظایف دفاعی را برای پرسنل آمریکایی و منطقهای فراهم کرده است. همچنین از شرکای خلیجی خود خواسته است تا با بهبود نحوه تبادل دادههای هشدار و هماهنگی میان مراکز عملیات ملی، تصویر هوایی مشترک و کاملتری بسازند.
البته همهچیز کامل نیست. قابلیت همکاری و اراده سیاسی برای تعمیق همکاری همچنان موانعی هستند، اما در مقایسه با وضعیت همکاریهای دفاع هوایی و موشکی در منطقه پیش از جنگ، وضعیت بهطور بینهایت بهتر شده است.

بازآرایی موضع نظامی آمریکا برای حصول نتایج
درس جنگ با ایران این نیست که ایالات متحده باید بماند یا برود. این است که موضعگیری وسیلهای است، نه هدف، و اینکه واشینگتن مدتزمان بسیار طولانیای را صرف رفتار با آن بهعنوان هدف کرده است. ساختار نیرو مبتنی بر عادت، اینرسی و سیاست حضور نشان داده که حفظ آن پرهزینه و در برابر حمله آسیبپذیر است. شروع از سوال دربارهٔ اینکه چند نظامی و پایگاه برای حفظ کردن لازم است، منطق را واژگون میکند. نقطهٔ مناسب برای شروع تعریف روشن و خالی از ابهام از آنچه ایالات متحده باید در خاورمیانه محقق کند و اینکه کدام یک از این اهداف تنها توسط خود آن قابل تأمین است، میباشد.
هنگامی که آن پرسش صادقانه پاسخ داده شود، شکلبندی یک موضعگیری منطقی روشن میشود. این موضع، قابلیت را بر حضور فیزیکی ترجیح میدهد، دسترسی را بر ظرفیت، و تخصص را بر پراکندگی. این تواناییهای هوایی، دریایی و عملیات ویژه مورد نیاز برای حفاظت از گلوگاههای دریایی، جلوگیری از دستیابی ایران به بمب و مبارزه با تروریسم را حفظ میکند. در مردم و پایداریای سرمایهگذاری میکند که همکاری امنیتی مؤثر نیاز دارد. و ایالات متحده را از نقش تضمینکننده به نقش تسهیلکننده و یکپارچهکننده منتقل میکند، بهطوری که شرکا بخش بیشتری از بار را بر دوش میکشند. دفاع هوایی و تسلیحاتی-موشکی قبلاً نشان دادهاند که این در عمل چگونه است. وقتی شرکا حسگرها، مراکز فرماندهی و تسلیحات خود را به هم متصل میکنند، تعداد زیادی از موشکها و پهپادهایی را متوقف میکنند که یک پدافند تنها قادر به مقابله با آنها نیست.
هیچیک از اینها آسان نیست، و هیچیک برای کسانی که تعهد آمریکایی را با تعداد پرچمهایی که بر فراز پایگاهها برافراشته شدهاند برابر میدانند، محبوب نخواهد بود. اما گزینههای جایگزین بدترند. کوتاهکردن نیروها بدون یک استراتژی، عقبنشینی در لباس دیگری است، و نگهداشتن آنها در مکان بدون استراتژی، سهلانگاریای است که ایران قبلاً نشان داده میتواند به آن مجازات کند. واشنگتن میتواند به شمارش سربازان ادامه دهد، یا میتواند شروع به شمارش نتایج کند. موضعی که قابل ربطکردن به یک استراتژی نباشد، قدرت نیست. بلکه هدفی است.

