ایران مسابقه هرمز را با تحمیل هزینه بر بازارهای جهانی انرژی سریعتر از توان آمریکا برای جلوگیری از آن برد. اکنون متحدان خلیج نشان میدهند که آماده پرداخت عوارضاند و عربستان سعودی در ماه مه حق عبور هوایی برای عملیات آمریکایی را رد کرد.
رقابت هرمز قدرت آمریکا را میآزماید
آیا ایالات متحده جنگ با ایران را باخته است؟ رژیم ایران قطعا اینگونه فکر میکند. افسردگی بزرگ ایرانی که پس از جنگ 12 روزه در ژوئن رخ داد و اوج تهاجم چندجبههای اسرائیل بود که به دنبال فجایع 7 اکتبر آمد، فرونشسته است. از دور، نخبگان حاکم ایران، بهویژه فرماندهان ارشد سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، خود را مطمئن، خوشبین و تقریباً سرمست نشان میدهند.
آیا ایالات متحده جنگ با ایران را باخته است؟ رژیم ایران قطعا اینگونه فکر میکند. افسردگی بزرگ ایرانی که پس از جنگ 12 روزه در ژوئن رخ داد و اوج تهاجم چندجبههای اسرائیل بود که به دنبال فجایع 7 اکتبر آمد، فرونشسته است. از دور، نخبگان حاکم ایران، بهویژه فرماندهان ارشد سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، خود را مطمئن، خوشبین و تقریباً سرمست نشان میدهند.
آنها اعلام میکنند که پس از سرکوب کسانی که در ژانویه در یک شورش «با الهام خارجی» مشارکت داشتند، در برابر هجوم آمریکاییها و صهیونیستها تاب آوردهاند تا سلطه صحیح خود بر تنگه هرمز را بازپس گیرند و کنترل منابع هیدروکربنی خلیج فارس را در دست بگیرند. برخی اعضای رهبری، بهویژه رئیسجمهور، Masoud Pezeshkian، بهطور جدی نگران سلامت اقتصادی کشور بهنظر میرسند و دستگاه امنیتی آشکارا نگران این است که بحران اقتصادی بار دیگر اعتراضات سراسری را برانگیزد. اما اینکه رژیم، بهجز تمایلش به دیدن نارضایتیهای داخلی ایران بهعنوان محصول یک توطئه غربی، در مورد اصول بنیادین اشتباه میکند — اینکه در این منازعه پیروز شده است — آیا اشتباه است؟
ایران نقشه راهبردی را خواند
پس از تلاش برای یک کارزار هوایی 39 روزه با اسرائیل که در ابتدا امیدوار بود جمهوری اسلامی را سرنگون کند یا ایران را به نسخهای خاورمیانهای از ونزوئلای پسامادورو تبدیل سازد، رئیسجمهور جنگ دوم با ایران را بهصورت بلاغی بیشتر بهعنوان عملیاتی برای پاکسازی و تضعیف بیشتر هم سلاحهای اتمی و هم سلاحهای متعارف بازتعریف کرد. از آن پس، بمباران متناوب، همراه با تهدید به بمباران شدیدتر، ابزاری شد برای وادار کردن تهران به آمدن پشت میز مذاکره.
در ابتدا، دیپلماسی معطوف به بازیابی اورانیوم غنیشده و مدفونشده در زیر آوار بود و پس از آن که ایران عبور آزاد از تنگه هرمز را مسدود کرد و به زیرساختهای انرژی کشورهای عرب خلیج حمله نمود، هدف آن فقط رسیدن به آتشبس پایدار و بازگشایی مسیر آبی بود. تهدید هستهای، مانند تهدید موشکهای بالستیک که زمانی رئیسجمهور را مجذوب خود کرده بود، به پسزمینه بازگشت.
اکنون باید کاملاً روشن باشد که ترامپ تمایلی به نبرد برای هرمز ندارد، نبردی که میتواند به از دست رفتن ناوشکنهای آمریکایی و استقرار نیروی زمینی بر جزایر و ساحل اصلی منجر شود. باور به اینکه این نبرد میتواند تنها از دریا و هوا انجام شود، اکنون بسیار کمتر بیان میشود. مشخص نیست که آیا نیروی دریایی آمریکا پیش از آنکه عمق و تابآوری تولید و ذخایر موشکها و پهپادهای ایران مشخص شود، به رئیسجمهور گفته بود که بدون نیروهای زمینی میتواند پیروز شود یا اینکه رئیسجمهور صرفاً از چنین مشاورهای صرفنظر کرد. در هر صورت، ترامپ هرمز را جبهه اصلی این درگیری نمیدید؛ رژیم ایران اینگونه میدید.

تهران پاشنه آشیل آمریکا را هدف قرار داد
تهران بهسرعت درک کرد که تنگه، که جمهوری اسلامی تقریباً از بدو شکلگیری خود رؤیای کنترل آن را در سر داشته است، و زیرساخت انرژی خلیجفارس، پاشنه آشیل آمریکا هستند، زیرا آشکار شد که دفاع هوایی هرچند خوب است، برای بیاثر کردن حملات ایرانی کافی نیست.
با آزاردهی کشتیها و وارد کردن خسارت به این زیرساختها تهران میتوانست وحشت را در بازارهای مالی گسترش دهد. این نگرانی تأثیر قویای بر ترامپ داشت و بیتردید همراه با کمبود موشکهای حیاتی به او در تصمیم به توقف بمباران مداوم کمک کرد. نگرانی فزاینده از اینکه ایرانیها احتمالاً با کمک روسها و چینیها دفاعهای زمین‑به‑هوا خود را بهبود بخشیدهاند، که میتواند جنگنده‑بمبافکنهای قدیمیتر مانند F-15 و F-16 و تحویل بمبهای سقوطکن هدایتشونده دقیق توسط آمریکا را در معرض خطر قرار دهد، نیز به نظر میرسد که در کاخ سفید احتیاط بیشتری ایجاد کرده است.
همپیمانان خلیج ریسکهای خود را پوشش میدهند
از نظر نظامی، ایران تاکنون در رقابت هرمز پیروز شده است—گرچه این موضوع هنوز بهطور قاطعانه توسط کاخ سفید مورد مناقشه قرار میگیرد. هم رئیسجمهور و هم وزیر دفاع پیت هگستِث ادعا میکنند که آمریکا کنترل آبراه را در دست دارد و میتواند «برای مدت نامحدود» آن را حفظ کند. به نظر میرسد نفت بیشتری از مسیر جنوبی نزدیک عمان عبور میکند، با اسکورت و دفاع کمسر و صدایی که توسط نیروی دریایی آمریکا فراهم میشود
اگر مقدار نفتی که از راه گذر میکند، بهعلاوه نفتی که از طریق خط لوله شرق-غرب، که نفت سعودی را در دریای سرخ تخلیه میکند، عبور میکند، نزدیک به 70 درصد ترافیک قبل از جنگ هرمز باقی بماند—رقمی که شرکت ردیابی Kpler معتقد است میتواند قابلباور باشد—آنگاه ادعای دولت مبنی بر اینکه میتواند از مبارزه برای کنترل تنگه هرمز اجتناب کند، حداقل از منظر اقتصادی، ممکن است قابل قبول باشد، به شرط آنکه ایالات متحده بتواند نسبت به ایران که بهنظر میرسد محمولههای نفتی منتقل شده از طریق نفتکشها را متوقف کرده است، صبوری پیشه کند.
با این حال این دیدگاه بهنظر نمیرسد توسط متحدان عرب خلیجی ما مشترک باشد، که بهطور فزایندهای این برداشت را میدهند—با احتمال استثنای امارات متحده عربی—که اکنون حاضرند به ایران عوارض بپردازند تا حملونقل بدون مزاحمت و توقف پرتابهها به تأسیسات و شهرهایشان را تضمین کنند. ولیعهد سعودی محمد بن سلمان در ماه مه با امتناع، در آخرین لحظات، از اعطای اجازه عبور هوایی و استفاده از پایگاهها، تلاش نسبتاً جدی آمریکا برای آزادسازی تنگه را متوقف کرد.
این پادشاهی اکنون درگیر جنگی دو جبههای است: ایرانیها در خلیج و حوثیهای شیعه یمن که بهطور گاهبهگاه نفتکشها را در دریای سرخ هدف قرار میدهند و کارایی خط لوله آن را کاهش میدهند. حوثیها مطیعترین نیابتی ایران نیستند، اما به مهمترین متحد آن تبدیل شدهاند. ولیعهد زمانی در میان سرسختترین حکام عرب ضدایرانی بود—فقط رهبر امارات، محمد بن زاید آل نهیان، و ملک عبدالله اردن در همان سطح بودند. اعتماد او به ترامپ و آمریکا بهشدت کاهش یافته است.

تحریمها جایگزین فشار نظامی میشوند
با کنار گذاشتن راهحل نظامی در خلیج، دولت ترامپ اکنون ادعا میکند که از طریق محاصره و تحریمهای «روز D» یک استراتژی جایگزین قابلاعتماد دارد که رئیسجمهور امیدوار است اقتصاد ایران را هرچه زودتر خفه کند.
قطع شدن کامل منابع، رژیم را یا ساقط خواهد کرد یا سرانجام وادار خواهد شد که تسلیم فرامین واشنگتن شود. این امید بیاساس نیست: اقتصاد ایران که همواره در وضعیت نامناسبی قرار داشته (انقلاب کسانی فسادپیشه، مذهبیتحصیلکرده و جنگطلب را به قدرت رساند که به اقتصاد هدایتشده علاقه داشتند)، اکنون با حکمرانی حتی بدتر، تورم سرسامآور، خسارتهای جنگی و محاصره و تحریمها مواجه است. دور از ذهن نیست که با افزایش فشار، یا همانطور که وزیر خزانهداری Scott Bessent گفت، «ما اقداماتی اعمال خواهیم کرد که هرگز در تاریخ انزوای اقتصادی یک کشور دیده نشده است»، که جمهوری اسلامی از کار بازایستد.
این الزاماً به این معنا نیست که رژیم فرو میریزد یا تهران نتواند منابع کافی برای تولید موشک و پهپاد را جدا کند. ایران پیچیدهترین شبکه دورزدن تحریم در جهان را دارد. یکی از دلایلی که رژیم روحانی تمرکز خود را بر این پرتابگرها قرار داد این است که آنها بازده بسیار بالایی نسبت به هزینه دارند. بدیهی است تحریمهای نسبتاً سخت ایالات متحده نتوانستند مانع تأمین هر قطعه خارجی لازم برای این تسلیحات شوند. اگر اکنون مسکو یا پکن در کمک به تهران در تولید چنین پرتابگرهایی نقش دارند، تلاشهای آمریکا عملاً مات خواهد شد.
نزاع هرمز محدودیتهای آمریکا را نمایان میکند
برای سقوط رژیم، مردان مسلح—عمدتاً سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، اشرار شبهنظامی خیابانی، بسیج و ارتش ایران—باید از هم بپاشند یا علیه یکدیگر بشورند (و نیروهای بهتر پیروز شوند)، یا یک قیام عظیم سراسری رخ دهد که نیروهای امنیتی را فرو بپوشاند. ترامپ قطعاً از هنجار فعلی که رژیم تسلیم فرمان او شود راضی خواهد بود که احتمالاً دستکم یعنی تهران از هرمز، بمباران همسایگان و نگهداری «گرد و غبار» هستهای (اورانیوم غنیشده) دست بکشد. ممکن است همچنین به معنی کنار گذاشتن موشکهای بالستیک و پهپادها، تأسیسات هستهای زیرزمینی، Pickaxe Mountain و قطع بودجه نیابتیها باشد.
هیچیک از اینها به نظر محتمل نمیرسد. اولاً، سپاه پاسداران انقلاب اسلامی قرار نیست آرام آرام نابود شود. همه موارد فوق مبتنی بر ظرفیت نظامی آمریکا برای مهار مناسب حملات ایران به زیرساختهای انرژی خلیج و حملونقل دریایی است. پیش از فروپاشی، سپاه هر آنچه دارد رها خواهد کرد. زیرساختهای انرژی کشورهای خلیج عربی احتمالاً دوباره هدف اصلی خواهد بود. بعضی از آن زیرساختها شکنندهاند (LNG) و بازسازیشان سالها طول خواهد کشید.
تا کنون نظامیهای آمریکا نتوانستهاند حفاظت لازم را فراهم کنند. ممکن است در یک درگیری بزرگ دیگر ایران سرانجام از موشکها و پهپادها خالی شود. هدفگیریهای آمریکا و اسرائیل علیه تولید و انبارسازی سلاح شاید نهایتاً تهاجم تهران را محدود کند. اگر چنین شود، رژیم ایران اهرم فشاری خود را از دست خواهد داد. زمان بزرگترین دشمن آن خواهد شد.
اگر محاصره و تحریمها واقعاً دیکتاتوری را خفه کنند، باید انتظار داشته باشیم که سپاه پاسداران به شدت به کشورهای عرب خلیج حمله کند. اگر چنین حملاتی را نبینیم و مشخص باشد که رژیم در بحران است، آنگاه ترامپ با موفقیت روایت را وارونه کرده است. جمهوری اسلامی ظرفیت به همزدن اقتصاد جهانی را از دست داده است—حداقل تا زمانی که واشینگتن مایل به حفظ تحریمها، محاصره و حملات نظامی کافی برای نگه داشتن بهکارگیری موشکها و پهپادها در وضعیت ناتوان باشد.
با این حال، پس از ماهها بمباران شدید و متناوب، جایی که ترامپ، نه تهران، پیوسته خواستار آتشبس بوده است، تصور اینکه ایالات متحده بتواند از نظر نظامی بهتر عمل کند دشوار است. احتمال زیادی وجود دارد که ایرانیها سلاح کافی، چه ذخیرهشده و چه تازهتولیدشده، برای شلیک آنچه لازم است تا بازارها را آشوب کنند و سیستم عصبی مرکزی ترامپ و بسنت را مختل کنند داشته باشند. بازگشت به یک جنگ پرشور نیز دقیقاً برخلاف آن چیزی است که رئیسجمهور قصد دارد از طریق محاصره و تحریمها به دست آورد.
اگر ایران تصمیم بگیرد در برابر محاصرهای که واقعاً رژیم را خفه میکند تلافی کند، ترامپ چه خواهد کرد؟ چرا تهدید جدیدی از جانب ترامپ، مثلاً نابود کردن جزیره خارک، که حداقل 90 درصد نفت صادراتی ایران زمانی از آن عبور میکرد، کارساز خواهد بود در حالی که تهدیدهای گذشته برای انجام این کار موفق نبودند؟ باز هم، چنین حملهای ممکن است محتمل باشد به شرطی که آمریکا بداند ظرفیت موشکی و پهپادی ایران به پایان رسیده است.
نشتهایی از پنتاگون و دستگاه اطلاعاتی آمریکا قطعاً این را نشان ندادهاند. ممکن است چنین نشتهایی، اگر توسط صداهای ضدجنگ سازماندهی شده باشد، مانند معاون وزیر دفاع برای سیاستگذاری البریج کالبی یا سربازان و ملوانان ناراضی در ستاد مشترک، گزینشی باشند و همیشه ضعفهای ما را بیشتر از ضعفهای ایران برجسته کنند. اما این نشتها بهنظر میرسد با آنچه در میدان نبرد دیدهایم تطابق دارد.

برخاست رژیم همچنان بعید است
اما فرض کنیم این فشار به هر نحو ممکن ادامه یابد، صرفنظر از آنچه تهران بر سر اعراب میآورد و از شدت تلاطم بازارهای جهانی. نخبگان حاکم ایران هنوز تسلیم نمیشوند. رژیمی باتجربه در جنگ و عمیقاً ایدئولوژیک، که در ژانویه دهها هزار هموطن خود را کشت، میداند شورشهای جدید همیشه در شرف وقوعاند. تسلیم شدن در برابر آمریکا هم نشاندهنده خیانت انقلابی و هم ضعف عمیق خواهد بود. این مردان توسط هموطنانشان بخشوده نمیشوند. اگر سقوط کنند، خواهند مرد.
قیام داخلی عظیم دیگری، اینبار موفق، قطعاً ممکن است رخ دهد. همانطور که در گذشته، اعتراضات در یک شهر یا شهرستان میتواند به موجی سراسری تبدیل شود. اگر جنگ اقتصادی قرار باشد کاری را انجام دهد که نبرد نتوانسته است، باید روحیه مبارزه رژیم را در هم بشکند.
جمهوری اسلامی دارای اقتصادی مبتنی بر نفت اما متنوع است و همسایگان زیادی دارد که علیرغم فشار آمریکا با آن تجارت کردهاند. این وضعیت و میزان نفتی که رژیم میتواند قاچاق کند احتمالاً میتواند پول کافی برای تأمین نیروهای امنیتی ایران، دستکم برای تغذیه و تسلیح مناسب آنها، فراهم کند. این مردان از نظر ایدئولوژیک متعهد و آلودهاند: آنها سالهاست که قتل و شکنجه انجام میدهند. برخلاف آنچه در سال 1988 رخ داد، زمانی که روحالله خمینی دستور اعدام هزاران زندانی سیاسی را صادر کرد، ما شاهد نیستیم که وفاداران رژیم—به استثنای رئیسجمهور، Pezeshkian—در مورد ریختن خون احساس گناه نشان دهند.
ما صرفاً نمیدانیم مردم ایران چه خواهند کرد، آیا سرانجام میتوانند به اندازهای فراگیر بیرون آیند که دولت پلیسی را بشکافند یا نه. اما دقیقاً معنای محاصره و تحریمها همین است: به فلاکت کشاندن اقتصادی که اعتراضات گستردهای را علیه رژیمی نسبتاً تضعیفشده برانگیزد که نتواند بهطور مؤثر مقابله کند. اگر این سناریو عملی باشد، احتمالاً ماهها، شاید سالها طول خواهد کشید. تصور پیروزی ایالات متحده در جنگ دوم ایران مستلزم آن است که محاصره تا زمان فروپاشی جمهوری اسلامی بهطور نامحدود ادامه یابد.
آیا این خفگی حرکتپایین واقعگرایانه است؟ شاید بهتر باشد ابتدا از وزیران نیروی دریایی و خزانهداری آمریکا بپرسیم. البته خصوصی.

