افشای این که ایالات متحده یک سلاح کنترل فضایی با هدف خاصی را در مدار قرار داده است، نشانه‌ای از یک تغییر مهم در رقابت استراتژیک فراتر از جو زمین است. برای دهه‌ها، قدرت‌های بزرگ سلاح‌های ضد ماهواره‌ای ASAT را توسعه و آزمایش کرده‌اند، اما تأیید عمومی وزیر نیروی هوایی تروی ماینک شفافیت جدیدی را درباره سیستم‌های عملیاتی که در حال حاضر در فضا مستقر هستند، معرفی می‌کند. این اعلامیه در میان رقابت عمیق‌تر بین ایالات متحده، چین و روسیه، که هر یک برنامه‌های ضد ماهواره‌ای دارند که می‌توانند ماهواره‌های حیاتی برای زندگی نظامی و غیرنظامی را تخریب، مختل یا نابود کنند، منتشر می‌شود.
سیگنال‌دهی بازدارندگی یک توضیح ارائه می‌دهد: واشنگتن ممکن است بخواهد محاسبات رقبای خود را با افشای یک قابلیت که قبلاً به آن اشاره نشده بود، شکل دهد. یک خوانش رقیب بر تشدید، گسترش و نرمال‌سازی تسلیحات مداری تأکید می‌کند. از آنجا که ماهواره‌ها زیرساخت‌های ناوبری، مالی، کشاورزی، ارتباطات و پاسخ به بحران را تشکیل می‌دهند، هرگونه درگیری که به آنها آسیب برساند، پیامدهایی فراتر از حوزه‌های نظامی به همراه دارد. محدودیت‌های قانونی هنوز ناقص باقی مانده‌اند، زیرا معاهده فضای بیرونی سلاح‌های کشتار جمعی را در مدار ممنوع می‌کند اما سلاح‌های ضد ماهواره‌ای متعارف را به‌طور کامل ممنوع نمی‌کند.
ایالات متحده و متحدانش رفتار مسئولانه و حقوق بین‌الملل را مطرح می‌کنند، در حالی که چین و روسیه خواستار محدودیت‌های الزام‌آور هستند، حتی در حالی که برنامه‌های خود را پیش می‌برند. اینکه آیا این اذعان رقابت را تثبیت می‌کند یا مسابقه تسلیحاتی را تسریع می‌کند، بستگی به واکنش سایر کشورها و اینکه آیا چارچوب‌های قانونی می‌توانند استفاده از سلاح‌های ضد ماهواره‌ای را تحت فشار شدید محدود کنند، دارد.
اذعان ایالات متحده و سلاح‌های ASAT
داشتن سلاح‌های عملیاتی در فضا لزوماً جدید یا شگفت‌انگیز نیست. برای دهه‌ها، قدرت‌های بزرگ مانند ایالات متحده، چین و روسیه در حال توسعه و آزمایش سلاح‌های ضد ماهواره‌ای (ASAT) بوده‌اند، از جمله سیستم‌هایی که می‌توانند در مدار قرار گیرند. با این حال، آنچه جدید است این است که این بیانیه اولین اذعان عمومی است که ایالات متحده یک سلاح فضایی با طراحی خاص در مدار مستقر دارد.
در اعلامیه‌ای که ماه گذشته منتشر شد، وزیر نیروی هوایی تروی ماینک برخی شفافیت‌های محدود را در مورد ماهیت روزافزون نظامی‌سازی فضا و چشم‌انداز یک مسابقه تسلیحاتی در آنجا ارائه داد. ماینک گفت: “ما آمادگی خود را در برابر تهدیدات موجود افزایش می‌دهیم و ایالات متحده دارای سلاح‌های کنترل فضایی در مدار است که قادر به دفاع از نیروهای مشترک در برابر اقدامات خصمانه adversary است.” فضا به‌طور کلی به‌عنوان یک حوزه جنگی شناخته می‌شود و کشورهایی که فناوری‌های ASAT را توسعه می‌دهند که می‌تواند ماهواره‌های رقبای خود را تضعیف، مختل یا نابود کند، واقعیتی است که به‌خوبی یا بد، در این حوزه عمل می‌کند. تسلیح فضا همچنان یک نگرانی جدی برای کشورها و سازمان‌های بین‌المللی مانند سازمان ملل است.
چرا اکنون؟
دلیل اصلی به نظر می‌رسد که سیگنال‌دهی بازدارندگی باشد، به‌ویژه به رقبای اصلی ایالات متحده در فضا، چین و روسیه، که هر یک برنامه‌های تسلیحات ASAT را توسعه داده‌اند. بنابراین، این اعلامیه ممکن است به‌عنوان یک پاسخ متناسب به رفتار رقبای ایالات متحده دیده شود، که به سادگی به این واقعیت اشاره دارد که هر سه کشور برای مدت طولانی در حال توسعه فناوری‌های ASAT بوده‌اند، از جمله فناوری‌هایی که می‌توانند در مدار قرار گیرند.
علاوه بر بازدارندگی، برخی شفافیت‌های محدود ارائه شده توسط افشای ایالات متحده ممکن است به‌عنوان عاملی برای ایجاد ثبات در یک حوزه به‌طور فزاینده‌ای مورد منازعه تلقی شود. با این حال، برخی نگران هستند که این اعلامیه به‌جای آنکه به ثبات کمک کند، دما را در مدار افزایش دهد، به‌طوری که تسلیح فضا به‌طور فزاینده‌ای عادی شود و چین و روسیه را وادار کند تا قابلیت‌های موجود خود را برای مقابله با فناوری‌های افشاشده ایالات متحده افزایش دهند. سایر کشورها نیز ممکن است با توسعه و استقرار سلاح‌های فضایی خود به این روند بپیوندند، که خطرات گسترش و منازعه در فضا را افزایش می‌دهد و به ضرر هر دو کشور و بازیگران تجاری خصوصی که در آنجا فعالیت می‌کنند، خواهد بود.
ما در مورد چه نوع سلاح‌هایی صحبت می‌کنیم؟
کشورها معمولاً این اطلاعات را به‌طور نزدیک نگه می‌دارند و ماینک جزئیاتی از ماهیت، تعداد و مکان سلاح‌ها در مدار ارائه نداد.
با این حال، او از “سلاح‌های کنترل فضا” صحبت کرد که به سیاست ایالات متحده در تلاش برای دستیابی و حفظ “برتری فضایی” اشاره دارد، از جمله از طریق استفاده از فناوری‌های ASAT که معمولاً به چهار دسته کلی تقسیم می‌شوند:
سلاح‌های فیزیکی کینتیک ASAT، مانند موشک‌های ضد ماهواره یا سایر روش‌های حمله فیزیکی کینتیک که به سمت ماهواره‌ها هدایت می‌شوند (مانند گلوله‌ها، بازوهای رباتیکی که می‌توانند ماهواره‌ها را بگیرند و اسپری‌های شیمیایی)
سلاح‌های فیزیکی غیرکینتیک ASAT، از جمله لیزرها و مایکروویوهای با توان بالا
سلاح‌های الکترونیکی ASAT، مانند دستگاه‌های اختلال که با انتقال سیگنال‌ها به و از ماهواره‌ها تداخل ایجاد می‌کنند و دستگاه‌های جعل که می‌توانند این سیگنال‌ها را جعل کنند
بسته به فناوری، سلاح ممکن است از زمین (شامل سکوهای زمینی، دریایی و هوایی) یا از مدار پرتاب شود و همچنین ممکن است علیه زیرساخت‌های فضایی مستقر در زمین، مانند ایستگاه‌های زمینی ماهواره‌ها، استفاده شود.
کارشناسان حدس زده‌اند که “سلاح‌های کنترل فضا” که ماینک به آنها اشاره کرده است، سلاح‌های مداری هستند و احتمالاً پلتفرم‌های جنگ الکترونیکی یا اختلال رادیویی هستند، نه نوع کینتیک و تخریبی‌تر سلاح، هرچند که نوع اخیر را نمی‌توان رد کرد.
با این پاسخ‌ها، چین و روسیه به ظاهر خود را در برابر جنگ در فضا قرار داده‌اند. با این حال، ارزیابی اخیر ایالات متحده نشان می‌دهد که هر دو کشور همچنان در حال توسعه سلاح‌های ضد ماهواره‌ای خود هستند و تهدید در حال افزایش در مقیاس، پیچیدگی و تهاجمی بودن است. کارشناسان فضایی توافق دارند که چین و روسیه در حال توسعه مجموعه‌ای از قابلیت‌های ضد ماهواره‌ای هستند، علاوه بر سایر کشورهایی مانند ایران، کره شمالی، هند، اسرائیل و برخی کشورهای اروپایی، به درجات مختلف و کمتر.
بزرگ‌ترین نگرانی مربوط به روسیه است که ممکن است در حال توسعه سلاحی فضایی مبتنی بر انرژی هسته‌ای به عنوان بخشی از زرادخانه خود باشد. این تهدید به طور منحصر به فردی برای همه ما خطرناک خواهد بود. بر این اساس، محیط فضایی به طور فزاینده‌ای ناپایدار است و این قبل از اضافه شدن سایر فناوری‌های نوظهور، مانند سیستم‌های فضایی خودران که توسط هوش مصنوعی تأمین می‌شوند، است.
آیا متحدان ایالات متحده چه گفته‌اند؟
به جز بریتانیا، به طور عمومی بسیار کم. پس از اعلام ایالات متحده، بریتانیا نیز تأیید کرد که “در حال توسعه قابلیت‌هایی برای جنگ در مدار است.” بریتانیا همچنین از ایجاد یک اسکادران نیروی هوایی سلطنتی برای دفاع از ماهواره‌های بریتانیا در برابر تهدیدات خصمانه خبر داد. در سال 2023، فرانسه به طور عمومی قصد خود را برای ساخت و پرتاب یک ماهواره مجهز به لیزر پرقدرت اعلام کرد، بنابراین به نظر می‌رسد که اهمیت فضا و حفاظت از دارایی‌های فضایی موضوعی جدید است. باید دید آیا سایر متحدان نیز اکنون به این سمت خواهند رفت.
سلاح‌های ضد ماهواره‌ای تحت قوانین بین‌المللی
ایالات متحده به احتمال زیاد تنها با استقرار یک سلاح فضایی، قوانین بین‌المللی موجود را نقض نکرده است. با این حال، قانونی بودن رفتار آن در نهایت به نحوه استفاده از آن سلاح بستگی دارد.
ماده IV پیمان فضای ماورای جو 1967، که اصلی‌ترین پیمان حقوق فضایی است، به صراحت قرار دادن سلاح‌های هسته‌ای و سایر سلاح‌های کشتار جمعی در مدار، نصب آنها بر روی اجسام آسمانی، یا به هر نحو دیگر مستقر کردن چنین سلاح‌هایی در فضای ماورای جو را ممنوع می‌کند. ماه و سایر اجسام آسمانی نیز به طور کامل توسط ماده IV غیرنظامی شده و تنها می‌توانند برای مقاصد صلح‌آمیز استفاده شوند. با این حال، حقوق بین‌الملل سایر انواع سلاح‌ها، از جمله سلاح‌های ضد ماهواره‌ای متعارف مستقر در مدار را ممنوع نمی‌کند. کشورها می‌توانند از این فناوری‌ها برای مقاصد قانونی، مانند اقدامات لازم و متناسب دفاع از خود که مطابق با حقوق بشر بین‌الملل انجام می‌شود، استفاده کنند.
تنظیمات قانونی بین‌المللی خاصی برای سلاح‌های ASAT در حال حاضر وجود ندارد، هرچند که تلاش‌های چندجانبه قابل تحسینی برای جلوگیری از رقابت تسلیحاتی در فضا در حال انجام است. مجمع عمومی سازمان ملل از تمامی کشورها خواسته است که به عدم انجام آزمایش‌های موشکی تخریبی ASAT متعهد شوند و چندین کشور، از جمله ایالات متحده، به‌طور یک‌جانبه با این موضوع موافقت کرده‌اند. با این حال، در شرایط ژئوپولیتیکی کنونی، احتمال وجود یک ممنوعیت چندجانبه برای قرار دادن و استفاده از سلاح‌های ASAT کم است.
بدون ممنوعیت چندجانبه، چگونه می‌توان استفاده از سلاح‌های ASAT را محدود کرد؟
تمرکز تحقیقات اخیر و جاری من بر این بوده است که چگونه قوانین بین‌المللی موجود به استفاده از سلاح‌های ASAT اعمال می‌شود، حتی زمانی که کشورها از این سلاح‌ها در دفاع از خود استفاده می‌کنند (که به نظر می‌رسد ماینک به آن اشاره کرده است). استدلال من این است که بدون یک معاهده کنترل سلاح‌های ASAT چندجانبه، مجموعه‌هایی از قوانین بین‌المللی وجود دارد که به‌طور اصلی برای اعمال در خارج از جو زمین تصور نشده‌اند، اما می‌توان آنها را تفسیر و به فضا اعمال کرد. این مجموعه‌های قانونی شامل (اما نه محدود به) قوانین بین‌المللی حاکم بر استفاده از زور (که در منشور سازمان ملل مستقر است) و حقوق بشر بین‌المللی است که هر دو محدودیت‌هایی را در مورد زمان و چگونگی هدف‌گیری قانونی ماهواره‌ها با استفاده از فناوری‌های ASAT، از جمله در دفاع از خود، تعیین می‌کنند.
اگرچه دولت کنونی ایالات متحده به قوانین بین‌المللی بی‌اعتنا است، کشورها به‌طور کلی قبول دارند که این قوانین در فضا نیز اعمال می‌شود. ایالات متحده، ناتو و متحدان اتحادیه اروپا قبلاً تعهد خود را به رفتار مسئولانه در فضا و عمل در فضا مطابق با قوانین بین‌المللی ابراز کرده‌اند. با توجه به ماهیت منحصر به فرد محیط فضایی و اهمیت ماهواره‌ها برای جوامع مدرن، رعایت این قوانین به این معنی است که استفاده از سلاح‌های ASAT از هر نوع—حتی در عملیات نظامی دفاعی—به شدت محدود خواهد شد و ممکن است حتی در تمام جزئیات شرایط شدید دفاع از خود ممنوع شود. صرفاً به این دلیل که شما سلاحی را در فضا مستقر می‌کنید، به این معنا نیست که می‌توانید به‌طور آزادانه از آن استفاده کنید، بدون در نظر گرفتن عواقب آن.
چرا محدود کردن استفاده از ASAT این‌قدر مهم است؟
از نظر تاکتیکی، هدف قرار دادن ماهواره‌های یک رقیب با سلاح‌های ASAT می‌تواند به یک کشور مزیت نظامی قابل توجهی در درگیری ارائه دهد. نیروهای نظامی مدرن به شدت به خدمات ارائه شده توسط ماهواره‌ها برای انجام جنگ متکی هستند، بنابراین خنثی کردن ماهواره‌های رقیب نشان‌دهنده این ایده است که هر کس در فضا پیروز شود، در زمین نیز پیروز خواهد شد.
با این حال، پیامدهای استفاده از سلاح‌های ضد ماهواره‌ای (ASAT) برای دولت‌ها، شرکت‌ها و افراد می‌تواند فاجعه‌بار باشد. زباله‌های فضایی بالقوه ناشی از استفاده از سلاح‌های ASAT (به‌ویژه از نوع جنبشی) می‌توانند به‌طور فوق‌العاده‌ای ماندگار باشند و تهدیدی برای تمام ماهواره‌های دیگر در مدار به شمار آیند. بسیاری از این ماهواره‌ها زیرساخت‌های عملیات جوامع و اقتصادهای جهانی را تشکیل می‌دهند. به‌عنوان مثال، GPS ایالات متحده و معادل‌های آن. اگرچه بسیاری ممکن است به نقش این فناوری در برنامه‌های نقشه‌برداری و ردیاب‌های تناسب اندام فکر کنند، GPS برای اجرای بسیاری از خدمات ضروری، از جمله کشاورزی، هوانوردی، سیستم‌های بانکی، شبکه‌های برق، خدمات اضطراری و غیره مرکزی است. بنابراین، درگیری در فضا که منجر به اختلال موقتی در GPS شود، می‌تواند تأثیرات فاجعه‌باری بر غیرنظامیان و منافع دولتی، هم در زمین و هم در فضا، داشته باشد.
به همین دلیل است که زباله‌های فضایی ناشی از استفاده از سلاح‌های ASAT به‌عنوان یک نگرانی عمده توسط خود ایالات متحده مورد تأکید قرار گرفته است، از جمله در پاسخ به آزمایش جنجالی موشک ASAT روسیه در سال 2021. با افزایش تراکم فضا به‌دلیل پرتاب روزافزون ماهواره‌ها توسط دولت‌ها و بازیگران خصوصی، خطر بالقوه فاجعه‌بار ناشی از استفاده از سلاح‌های ASAT چند برابر می‌شود. ما باید از ایجاد فضایی غیرقابل استفاده جلوگیری کنیم.
قانون چگونه به این خطرات رسیدگی می‌کند؟
قانون به دولت‌ها اجازه می‌دهد که به‌طور مؤثر از خود دفاع کنند، اما در چارچوب‌هایی که نیازمند توجه دولت‌ها به پیامدهای ناشی از هدف قرار دادن ماهواره‌های دشمن در طول درگیری است.
روش‌های غیر جنبشی مانند اختلال، درخشش لیزری، جعل و عملیات سایبری محدود علیه سیستم‌های ماهواره‌ای باید به استفاده از سلاح‌های جنبشی ASAT ترجیح داده شوند. نوع اخیر سلاح‌ها باید به‌طور کلی به‌عنوان گزینه‌ای غیرقابل قبول در نظر گرفته شود تا از خطر زباله‌های فضایی و آسیب به غیرنظامیان جلوگیری شود. اهداف زمینی، مانند مراکز کنترل ماهواره، نیز باید به هدف قرار دادن ماهواره‌ها با هر نوع سلاح ASAT ترجیح داده شوند.
در واقع، همان‌طور که رویدادهای اخیر نشان می‌دهد، هدف قرار دادن زیرساخت‌های زمینی پشتیبان ممکن است به اندازه هدف قرار دادن مستقیم ماهواره‌ها مؤثر باشد و از خطرات جنگ در فضا جلوگیری کند. ضرورت حفاظت از فضا و خدمات ارائه‌شده توسط فضا از تأثیرات فعالیت‌های نظامی به این شیوه به نفع همه ماست، از جمله منافع استراتژیک ایالات متحده. استدلال من این است که رعایت قوانین موجود این نیاز اساسی را منعکس و محافظت می‌کند.
چه چیزی را در حین پیشرفت این داستان زیر نظر خواهید داشت؟
واکنش‌های سایر کشورها جالب خواهد بود، به‌ویژه اگر اعلام ایالات متحده سایر کشورها را تشویق کند که به همین سمت حرکت کنند زیرا این امر به‌عنوان مشروعیت بیشتری برای سلاح‌های مبتنی بر فضا تلقی می‌شود. جلسه بعدی گروه کاری سازمان ملل در این موضوع برای ماه نوامبر برنامه‌ریزی شده است و من مشتاقم ببینم آیا این و سایر تلاش‌های کنترل تسلیحات چندجانبه می‌توانند پیشرفت کنند و با تحولات سریع فناوری که شاهد آن هستیم، همگام شوند.
همچنین به‌دنبال این هستم که آیا فشار برای احتیاط فراتر از گروه‌های کارشناسی معمولی نفوذ می‌کند و شفافیت بیشتری به اقدامات دولتی می‌آورد. شاید اعلام مینگ بتواند نوری بر وجود و قابلیت‌های این سلاح‌ها و خطرات بالقوه فاجعه‌بار آنها برای زندگی روزمره ما در اینجا بر روی زمین بیفکند. امیدوارم این تمرکز دوباره، توسعه مقررات معنادار و (تجدید) تعهدات کشورهای به رفتار مسئولانه در فضا را تحریک کند.