تکمیل وحدت پیشمرگه توسط دولت منطقهای کردستان در تاریخ ۲۱ سپتامبر، تلاشی برای تحکیم قدرت نظامی در زمانی از عدم قطعیت منطقهای است. در حالی که نیروهای آمریکایی خود را برای خروج از عراق تا تاریخ ۳۰ سپتامبر آماده میکنند، شبهنظامیان مورد حمایت ایران جشن میگیرند، اما ظهور یک پیشمرگه متحد به بغداد و اربیل وزنهای در برابر نفوذ تهران ارائه میدهد.
این وحدت به دنبال از بین بردن شکاف حزبی بین نیروهای حزب دموکرات کردستان (KDP) و اتحادیه میهنی کردستان (PUK) است و ساختار فرماندهی را به دولتی وفادار میسازد نه به احزاب سیاسی. منطق واضح است: یک نیروی کردی تکهتکه شده دعوت به بهرهبرداری میکند، در حالی که یک پیشمرگه متحد میتواند از ایران یک پایگاه عملیاتی جلو را برای حمله به عربستان سعودی، اردن یا کشورهای خلیج فارس سلب کند. با این حال، این اعلام همچنین تنشهای حلنشده را نمایان میسازد. گرمی تاریخی PUK نسبت به ایران، همراه با ناتوانی بغداد در مقابله با شبهنظامیان مستقر در نیروهای بسیج مردمی، به این معناست که وحدت به تنهایی نمیتواند امنیت را تضمین کند.
از فوریه ۲۰۲۶، نمایندگان ایران ۱۰۰۰ حمله به منطقه کردستان و ۶۰۰ حمله به تأسیسات آمریکایی انجام دادهاند. نخستوزیر مسرور بارزانی اذعان کرده است که مرحله بعدی نیاز به تسلیحات پیشرفته، دفاع هوایی و توسعه انسانی دارد. اینکه آیا واشنگتن این را به عنوان یک شراکت پایدار یا یک تدبیر موقتی در نظر میگیرد، تعیین خواهد کرد که آیا نیروی متحد به یک بازدارنده تبدیل میشود یا یک اقدام نمادین. ریسکها فراتر از کردستان گسترش مییابد: یک عراق ضعیف افراطگرایی را گسترش میدهد، در حالی که یک عراق پایدار ایران را محدود میکند.
پیشمرگه متحد شمال عراق را متحول میکند
دولت خودمختار کردستان در شمال عراق در تاریخ ۲۱ سپتامبر اعلام کرد که فرآیند طولانی و پیچیده وحدت نیروهای مسلح خود، که به نام پیشمرگه شناخته میشود، را به پایان رسانده است. نخستوزیر این منطقه، مسرور بارزانی، این اعلام را در اربیل انجام داد، درست در زمانی که عراق با یک دوراهی بزرگ مواجه است. نیروهای آمریکایی قبل از مهلت ۳۰ سپتامبر عراق را ترک خواهند کرد، در حالی که شبهنظامیان مورد حمایت ایران به تهدید علیه کردها و منطقه ادامه میدهند.
اعلام اتحاد پیشمرگه نماد تغییرات کلیدی در حال وقوع در عراق است. منطقه کردستان یک نظام سیاسی منحصر به فرد در خاورمیانه است. این منطقه پس از جنگ خلیج فارس در سال 1991 تأسیس شد و پس از حمله ایالات متحده در سال 2003 تحکیم یافت و به بخشی موفق و پایدار از عراق تبدیل شده است، با سرمایهگذاریهایی که به شهرهای بزرگ آن، اربیل و دهوک سرازیر میشود.
پیشمرگهها به حفظ ثبات و ویژگیهای منحصر به فرد منطقه کردستان کمک کردهاند. آنها امنیتی را فراهم کردند که پیشروی اولیه داعش در سال 2014 را متوقف کرد. این منطقه همچنین گزینههای پایگاهی برای نیروی مشترک ترکیبی عملیات ذاتی، ائتلاف تحت رهبری ایالات متحده علیه داعش، فراهم کرد. در سالهای 2015–2016، پیشمرگهها پیشروی کرده و مناطق عراق را آزاد کردند و به ارتش عراق در آمادهسازی برای آزادسازی موصل در سالهای 2016–2017 کمک کردند.
آزمون وفاداری احزاب توسط تقسیمات کردی
با این حال، تقسیمات در منطقه کردستان همچنین به چالشهای زیادی منجر شده است. این منطقه بین حزب دموکرات کردستان (KDP) و اتحادیه میهنی کردستان (PUK) تقسیم شده است. KDP به طور عمده بر اربیل و دهوک تسلط دارد، در حالی که PUK بر استان سلیمانیه در مرز ایران اداره میشود. PUK همچنین به عنوان داشتن روابط گرمتر با ایران شناخته میشود. به همین دلیل، نیروهای پیشمرگه اغلب از نظر سیاسی بر اساس خطوط حزبی تقسیم میشوند. هدف از اصلاح و اتحاد این است که اطمینان حاصل شود که واحدهای پیشمرگه ابتدا به حزب وفادار نیستند.
نخستوزیر منطقه، مسرور بارزانی، در تاریخ 21 سپتامبر گفت که با “حمایت دوستانمان در ایالات متحده و نیروهای ائتلاف، پس از جلسات متعدد، تلاشهای فشرده و کار مداوم، به مرحلهای رسیدهایم که میتوانیم امروز اعلام کنیم که نیروهای پیشمرگه متحد شدهاند.”
او درباره یک فرآیند چهار ساله صحبت کرد که اکنون به موفقیت انجامیده است. “من همچنین از دوستانمان در ایالات متحده و تمام نیروهای ائتلاف به خاطر همکاری و حمایتشان در سالهای گذشته عمیقاً سپاسگزاری و قدردانی میکنم. حمایت آنها بدون شک نقش مهمی در توانمندسازی پیشمرگهها برای شکست تروریستهای داعش و در نهایت، در حفظ امنیت و ثبات منطقه کردستان ایفا کرده است.”
خروج ایالات متحده، نیابتیهای ایرانی را جسور میکند
این یک نکته مهم است. نیروهای آمریکایی که به عنوان بخشی از ائتلاف ضد داعش مستقر شدهاند، قرار است تا ۳۰ سپتامبر عراق را ترک کنند. شبهنظامیان تحت حمایت ایران در حالی که تحت فشار برای خلع سلاح قرار دارند، جشن میگیرند زیرا آمریکا خارج میشود. برخی تلاش کردهاند شرایطی برای خلع سلاح خود تعیین کنند.
مهم است که درک کنیم شبهنظامیان از حضور آمریکا به عنوان بهانهای برای انجام حملات به تأسیسات آمریکایی استفاده کردهاند. در سال ۲۰۱۹، چندین حمله به نیروهای آمریکایی در عراق منجر به حمله به سفارت آمریکا در بغداد شد. دولت ترامپ با انجام یک حمله پهپادی که منجر به کشته شدن فرمانده نیروی قدس سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، قاسم سلیمانی و فرمانده شبهنظامیان، ابو مهدی المهندس شد، به این حملات پاسخ داد. المهندس رهبری کتائب حزبالله را بر عهده داشت، شبهنظامی که به شدت به سپاه پاسداران انقلاب اسلامی مرتبط بود. کتائب حزبالله به خاطر حملهای در سال ۲۰۲۴ که منجر به کشته شدن سه نظامی آمریکایی در اردن شد، مورد سرزنش قرار گرفت.
تهدید شبهنظامیانی مانند کتائب حزبالله واضح است. یک شبهنظامی تحت حمایت ایران در عراق در تاریخ ۱۱ سپتامبر به خط لوله کلیدی شرق-غرب عربستان سعودی حمله کرد. این حمله تحویل نفت را مختل کرده و به اقتصاد جهانی در چارچوب درگیری گستردهتر با ایران آسیب میزند. با این حال، این حمله نشان داد که چگونه شبهنظامیان عراقی به ایران یک پایگاه عملیاتی جلو برای انجام حملات فراهم میکنند. ایران و نمایندگان عراقیاش همچنین درگیری را به خود عراق گسترش داده و از فوریه ۲۰۲۶ تقریباً ۱۰۰۰ حمله به منطقه کردستان و ۶۰۰ حمله به تأسیسات آمریکایی در عراق انجام دادهاند.
بغداد در تلاش برای کنترل شبهنظامیان
اکنون بغداد باید تصمیم بگیرد که چگونه با شبهنظامیان برخورد کند. بیشتر شبهنظامیان تحت پوشش نیروهای بسیج مردمی (PMF) قرار دارند، که یک نیروی شبهنظامی رسمی دولتی است. برخی از شبهنظامیان همچنین بخشی از مقاومت اسلامی در عراق هستند، جبههای برای فعالیتهای ایران. از آنجا که شبهنظامیان در هر دو اردوگاه حضور دارند، میتوانند وانمود کنند که تحت کنترل دولت هستند در حالی که به طور مستقل عمل میکنند. بیشتر شبهنظامیان، به جز سازمان بدر بزرگ، توسط ایالات متحده به عنوان سازمانهای تروریستی خارجی تحریم شدهاند.
این وضعیت بغداد را در تنگنا قرار میدهد. دولت توانایی مقابله با میلیشیاها را ندارد. با کاهش نیروهای آمریکایی در عراق، میلیشیاها ممکن است احساس قدرت بیشتری کنند. با این حال، آنها همچنین بهانه کمتری برای ادعای مبارزه برای حاکمیت عراقی دارند. بنابراین یکپارچگی پیشمرگه در این زمان مهم است. اگر عراق بخواهد به ثبات برسد، به یک پیشمرگه متحد نیاز دارد تا از استفاده ایران از آن به عنوان پایگاهی برای حمله به عربستان سعودی، اردن، کشورهای خلیج فارس یا منطقه کردستان جلوگیری کند.
آیا پیشمرگه متحد میتواند از ایران پایگاهی بگیرد؟
چه چیزی در ادامه خواهد آمد؟ نخستوزیر اقلیم کردستان میگوید که “مرحله بعد باید بر تقویت قابلیتهای نظامی، تأمین سلاحهای پیشرفته و سیستمهای دفاع هوایی، توسعه قابلیتها و پیشرفت جامع نیروهای پیشمرگه، بهویژه قابلیتهای انسانی آنها تمرکز کند.” نخستوزیر عراق، علی الزیدی، در تاریخ 21 سپتامبر به نیویورک برای مجمع عمومی سازمان ملل پرواز کرد تا امکان گفتوگو با ایالات متحده فراهم شود.
درست کردن عراق اهمیت دارد زیرا آنچه در بغداد اتفاق میافتد با بسیاری از آنچه در منطقه رخ میدهد تداخل دارد. یک عراق ضعیف به گسترش افراطگرایی در منطقه کمک کرده است. در عین حال، ایران از یک عراق ضعیف برای انجام حملات بهرهبرداری کرده است. بغداد به طور ناگهانی مسیر خود را تغییر نخواهد داد، اما میتواند فرآیندهای در حال وقوع را در آغوش بگیرد و برای کنترل میلیشیاها و تقویت نیروهای خود از طریق همکاری با پیشمرگه تلاش کند.