گروه عملیاتی دروازهٔ آهنین فشار ایالات متحده بر ایران را فراتر از محاصرهٔ دریایی به مرزهای زمینی و دریای خزر گسترش میدهد. جغرافیای محصور در خاک، پیوندهای روسیه، شرکای محتاط و بوروکراسی تقسیمشده، اجرا را محدود میکنند. موفقیت به ظرفیت شرکا، اطلاعات و دیپلماسی بستگی دارد.
چرا نیروی ضربت دروازه آهنی اهمیت دارد
دمیرال Brad Cooper، فرمانده ستاد فرماندهی مرکزی ایالات متحده، هفته گذشته نیروی ضربت دروازه آهنی را اعلام کرد، یک ابتکار جدید که با هدف مختل کردن حرکت کالاهای غیرقانونی در مرزهای زمینی ایران و دریای خزر طراحی شده است. این اقدام مکمل محاصره دریایی فعلی ایالات متحده بر بنادر ایران است.
اما اجرای دروازه آهنی کار آسانی نخواهد بود، با توجه به طول زیاد مرزهای ایران و زمینشناسی و جغرافیای دشوار منطقه. ایران مرزهای زمینی را با عراق، ترکیه، ارمنستان، آذربایجان، ترکمنستان، افغانستان و پاکستان به اشتراک میگذارد که مجموعاً حدود 5,900 km است. این بیشتر از فاصله خط مستقیم بین دوبی و لندن است.
با این حال Cooper به طور مشخص دریای خزر را در این طرح گنجانده است. باوجود بخشهای دورافتاده و منفذدار مرزهای زمینی ایران، بهویژه با افغانستان و ترکمنستان، توقف محمولههای غیرقانونی از طریق بنادر ایران در خزر احتمالاً بزرگترین چالش خواهد بود.

خزر به بزرگراه تحریمها تبدیل میشود
دریای خزر بزرگترین پهنه آبی محصور جهان است که بین اروپا و آسیا واقع شده است. چهار کشور علاوه بر ایران سواحل خزر را دارند: آذربایجان، روسیه، قزاقستان و ترکمنستان. این منطقه غنی از منابع است و ذخایر بزرگ نفت و گاز را در خود جای داده است. در سالهای اخیر، خزر در مرکز مسیر میانی قرار داشته است — یک مسیر حملونقل شرق-غرب نوظهور در پهنه اوراسیا.
در هسته این چالش این واقعیت قرار دارد که ایران و روسیه سالها از خزر برای انتقال کالاها استفاده کردهاند، از جمله محمولههایی که تحریمهای بینالمللی را دور میزنند. پس از تهاجم سراسری روسیه به اوکراین در 2022، اهمیت راهبردی خزر به طور قابل توجهی افزایش یافت. با این حال تا زمان عملیات Epic Fury، سیاستگذاران، بهویژه در واشنگتن، توجه تازهای به نقش خزر در شبکههای تدارکاتی نظامی ایران نشان ندادند.
دو جنگ در خزر به هم میرسند
برای واشینگتن، خزر مکانی است که دو چالش ژئوپلیتیکی جداگانه با یکدیگر تلاقی میکنند: جنگ در اوکراین و جنگ با ایران. در مراحل اولیه تهاجم وسیعالرَویِ روسیه به اوکراین در 2022، گزارش شده که پهپادها و سایر مهمات ایرانی از طریق خزر به روسیه منتقل شدهاند. همچنین گزارشهایی از محمولههای نفتی و دیگر تبادلات تجاری وجود داشته که هدفشان دور زدن تحریمها بوده است. اخیراً، روسیه از همان مسیر برای ارائه کمک به ایران استفاده کرده است.
گرچه تمرکز واشنگتن اخیراً شدت یافته، اوکراین و اسرائیل زودتر از دیگران اهمیت راهبردی دریای خزر را درک کردند.
اوکراین و اسرائیل نخست حمله کردند
در دو سال گذشته، اوکراین سلسلهای از حملات را علیه داراییهای نظامی و لجستیکی روسیه در منطقه خزر انجام داده است. در اوت 2025، نیروهای اوکراینی کشتی باری روسی Port Olya-4 را در بندر Olya هدف قرار دادند که کییف گفته بود سلاحهای ایرانی را حمل میکرد. در ژوئیه نیز اوکراین به یک کشتی ایرانی که گزارش شده بود در انتقال محمولههای نظامی به روسیه مشارکت دارد حمله کرد.
در همین حال، در هفتههای نخست عملیات Epic Fury، نیروی هوایی اسرائیل حملات مهمی را علیه کشتیها و زیرساختهای دریایی ایران در بندر انزلی بر ساحل خزر انجام داد. هرچند این حمله تأثیر قابلتوجهی بر توان ایران در عبور از خزر داشته، اما آن را بهطور کامل متوقف نکرده است.
امروز، خزر همچنان یک مسیر خروج بالقوه مهم برای ایران به منظور دور زدن محاصره دریایی آمریکا باقی مانده است.

گزینههای آمریکا در خزر همچنان محدود است
بدیهی است که گزینههای آمریکاییها در این منطقه محدود است. نیروی دریایی آمریکا نمیتواند در خزر عمل کند چون این دریا محصور در خشکی است.
بنابراین، شناخت اهمیت خزر در چارچوب Iron Gate گامی خوشایند است. اما این باید سیاستگذاران آمریکایی را نیز به فکر خلاقانه وادارد.
اول، برای مدت طولانی، دریای خزر در سیاستگذاریهای آمریکا یک سیاهچاله بوروکراتیک بوده است. دفاتر مختلف در وزارت خارجه، شورای امنیت ملی و پنتاگون مسئولیت کشورها و سواحل خزر را بهطور پراکنده بر عهده دارند. در نتیجه، رویکرد واشنگتن به این منطقه به ندرت بهطور کامل هماهنگ بوده است.
دولت ترامپ باید نماینده ویژهای برای منطقه خزر منصوب کند. این مقام میتواند بهعنوان یک نقطه تماس واحد برای دولتهای منطقه که خواهان تعامل با واشنگتناند عمل کند و در عین حال یک رویکرد منسجم آمریکایی در سراسر دولت فدرال را هماهنگ سازد.
دوم، از آنجا که نیروی دریایی آمریکا نمیتواند در آنجا عمل کند، واشنگتن باید توانمندیهای امنیت دریایی شرکای منطقهای مورد علاقه خود، بهویژه آذربایجان و قزاقستان، را تقویت کند.
پس از حملات تروریستی 11 سپتامبر 2001، ایالات متحده در سال 2003 ابتکار Caspian Guard را برای بهبود امنیت دریایی، نظارت و توانمندیهای حفاظت مرزی در آذربایجان و قزاقستان راهاندازی کرد. با این حال، این برنامه توسط US European Command به جای CENTCOM هدایت شد و در نهایت انگیزه خود را از دست داد. CENTCOM باید در پاسخ به محیط استراتژیک کنونی ایجاد یک ابتکار Caspian Guard تجدیدشده را مدنظر قرار دهد.
در جریان سفر معاون رئیسجمهور J.D. Vance به باکو در فوریه، او اعلام کرد که ایالات متحده قایقهای جدیدی در اختیار آذربایجان قرار خواهد داد تا به حفاظت از آبهای سرزمینیاش کمک کند. این یک آغاز خوشایند بود و باید با افزودن نظارت دریایی، رادار ساحلی و ابتکارات آموزش مشترک توسعه یابد.

Task Force Iron Gate نیازمند دیپلماسی است
با این حال، هنگامی که واشنگتن سیاست خود در قبال خزر را تدوین میکند، باید به این نکته آگاه باشد که کشورهای منطقه همواره در حال تعادلبخشی بین روابط رقیب هستند، از جمله با ایران و روسیه.
این کشورها که بین این دو قدرت محاصره شدهاند، تهدیدهای ژئوپلیتیک ناشی از مسکو و تهران را بسیار خوب درک میکنند. با این حال، آنها همچنین به همجواری جغرافیایی، پیوندهای تاریخی و روابط اقتصادی منطقهای خود توجه دارند. حفظ روابط دوستانه با همسایگان همچنان واقعیتی است، حتی وقتی آنها به دنبال روابط نزدیکتر با غرب هستند.
در نتیجه، هنگامی که CENTCOM Task Force Iron Gate را اجرا میکند، باید رویکردی اختصاصی برای دریای خزر توسعه دهد. هدف باید جلوگیری از بهرهبرداری ایران از مسیرهای دریایی برای محمولههای تحریمی و مرتبط با نظامی باشد بدون اینکه شرکای منطقهای را به انتخاب ژئوپلیتیکی غیرممکنی وادار کند.
این کار از گفتن آسانتر خواهد بود و نیازمند دیپلماسی، همکاری اطلاعاتی و حتی کمکهای سختافزاری نظامی در سطحی است که در بیش از دو دهه اخیر در منطقه مشاهده نشده است. اما اگر دولت ترامپ در حفظ maximum pressure بر ایران و تقویت محاصره دریایی موجود جدی است، نمیتوان دریای خزر را نادیده گرفت.

