ترامپ، شی و پوتین ممکن است به‌زودی در حاشیهٔ اجلاس APEC در شنژن دیدار کنند و مقایسه‌هایی با یالطا که هشدار از تقسیم نفوذها می‌دهد مطرح شده است. محدودیت‌های چندقطبی، رد تقسیم از سوی چین، موانع هسته‌ای و واقعیت‌های اوکراین تقسیم‌بندی را نامحتمل می‌سازند و تماس نمادین و گفت‌وگوی کارشناسی را محتمل‌تر می‌کنند.
چرا نشست شنژن هراس‌های یالتا را تداعی می‌کند
هفته آینده، انتظار می‌رود رئیس‌جمهور چین Xi Jinping، رئیس‌جمهور آمریکا Donald Trump و رئیس‌جمهور روسیه Vladimir Putin در حاشیه اجلاس همکاری اقتصادی آسیاـاقیانوسیه در شنژن دیداری داشته باشند. دو واژه به این دیدار نسبت داده شده که هر سه دولت تأیید کرده‌اند که در حال بحث درباره آن هستند: «تاریخی» و «یالتا».
«تاریخی»، زیرا سه سران دولت هرگز یک نشستی سه‌جانبه رسمی نداشته‌اند؛ در واقع، این دیدار همچنین «بی‌سابقه» توصیف شده است. و «یالتا»، زیرا بسیاری شباهت‌هایی با کنفرانس سال 1945 برگزارشده در شهر کریمه قائل‌اند که در آن «سه قدرتمند»—نخست‌وزیر بریتانیا Winston Churchill، رئیس‌جمهور آمریکا Franklin Roosevelt و رهبر شوروی Joseph Stalin—درباره وضعیت اروپا پس از جنگ جهانی دوم زمانی که از دست نازی‌ها آزاد شده بود، گفتگو کردند.
رد تقسیمات هراس‌انگیز قدرت
مقایسه دوم مایه تمجید نیست: آن کنفرانس به‌عنوان زمینه‌ساز تسلط کمونیست‌ها بر اروپای شرقی تا سقوط دیوار برلین در 1989 دیده می‌شود. کسانی که از یالتای دوم هشدار می‌دهند، دلالت بر این دارند که ممکن است سه رهبر از دیدار برنامه‌ریزی‌شده هفته آینده برای تقسیم جهان بین خود استفاده کنند.
این یک تصویر هراس‌انگیز است، به دلایل مختلف—از جمله اینکه، در حالی که تاریخ قطعاً راهنمای مفیدی است، عادت به دائماً دیدن رویدادهای کنونی از خلال دوران جنگ جهانی دوم واقعیت‌های زمان بسیار متفاوتی را که در آن زندگی می‌کنیم نادیده می‌گیرد.
چندقطبی‌بودن، معامله‌های قدرت‌های بزرگ را محدود می‌کند
برای شروع، «سه بزرگ» نام مناسب و بجایی داشتند و می‌توانستند تصمیم بگیرند گویی سایر کشورها صرفاً مهره‌هایی روی یک صفحه شطرنج‌اند. در سال 1945، سهم آمریکا از تولید ناخالص داخلی جهانی تنها حدود 50 درصد بود؛ امروز این سهم حدود نصف آن است. آمریکا، چین و روسیه همچنان قدرت‌های بزرگ‌اند، بله، اما ما در حال ورود به دورانی از چندقطبی فزاینده هستیم که در آن قدرت‌های میان‌رده و اتحادی از کشورهای کوچک می‌توانند — و واقعاً هستند که — نقش‌آفرینی کنند. این واقعیت که ملاقات مورد انتظار قرار است در جریان گردهمایی Apec برگزار شود، که 21 عضو دارد، نمونه‌ای گویا است.
آیا ممکن است این سه مرد درباره توافق هر یک از کشورشان بر «کره‌های نفوذ» صحبت کنند؟ آقای ترامپ و آقای پوتین ممکن است علاقه‌مند به چنین چیزی باشند؛ مقامات چینی صراحتاً این اصطلاح را رد کرده‌اند.
آیا کره‌های نفوذ هنوز قابل دوام‌اند؟
اما در حالی که باید واقع‌گرا باشیم نسبت به این واقعیت که قدرت‌های بزرگ ناگزیر بر همسایگان کوچک‌تر خود تأثیر دارند — و همیشه چنین بوده‌اند — رؤسای‌جمهور آمریکا و روسیه اخیراً در «اطراف نزدیک» خود هرچه خواسته‌اند به دست نیاورده‌اند. نامزد مورد علاقه آقای ترامپ، Flavio Bolsonaro، اخیراً در انتخابات ریاست‌جمهوری برزیل به نفع کهنه‌کار چپ‌گرای Lula da Silva شکست خورد، در حالی که «عملیات نظامی ویژه» آقای پوتین در اوکراین هیچ‌یک از نتایجی را که آشکارا در آغاز قصد داشت به دست آورد، محقق نکرده است.
آیا هیچ‌یک از این سه رهبر می‌خواهند با نیروی نظامی گروه بزرگی از کشورها را مانند استالین پس از یالتا به دولت‌های راه‌دست تبدیل کنند؟ هیچ ذره‌ای از شواهد برای این ادعا وجود ندارد. چین همیشه تأکید کرده که بلند شدنش مسالمت‌آمیز خواهد بود و از سال 1979 وارد جنگ نشده است. اروپاییانی که وسواس دارند درباره اینکه آقای پوتین می‌خواهد اتحاد جماهیر شوروی را بازسازی کند، علاقه‌مندند نقل‌قول او را مبنی بر اینکه «پایان اتحاد جماهیر شوروی بزرگ‌ترین فاجعه ژئوپلیتیکی قرن بود» بیاورند، اما فراموش می‌کنند اضافه کنند که او بارها نیز گفته است: «هرکس بخواهد آن را بازسازی کند، سر ندارد.»
افسانه‌ها درباره جاه‌طلبی‌های راه‌دستی را افشاء کنید
یک «خطر» دیگرِ مفروض درباره این G3 پیشنهادی این است که آقای ترامپ چنان مجذوب همنشینی با دو مردی شود که بر دولت‌های خود اختیار دارند آن چیزی را که با آمریکا خوابش را می‌بیند تحقق بخشند، که ممکن است در مواردی مانند سلاح‌های هسته‌ای یا اوکراین خیلی ببخشد. اما ماه گذشته، وزارت امور خارجه چین گفت که «نه منصفانه، نه منطقی و نه واقع‌بینانه است که از چین خواسته شود در این مرحله به مذاکرات سه‌جانبه خلع سلاح هسته‌ای بپیوندد» — پس این موضوع قابل بحث نیست.
و رئیس‌جمهور آلمان، Frank-Walter Steinmeier، اخیراً گفته است که آقای شی به او گفته که اوکراین یک درگیری اروپایی است و «اروپایی‌ها باید در میز حضور داشته باشند». درباره اوکراین، سه‌جانبه‌ای که بسیار محتمل‌تر است تأثیر بگذارد همانی است که در حال حاضر در ابوظبی در جریان است.
چگونه نشست شنژن می‌تواند به پیشرفت منجر شود
آقای Xi، آقای Putin و آقای Trump سه نفر از، اگر نگوییم سه نفر، قدرتمندترین افراد روی کره زمین هستند. به جای این اصرار عجیب که اگر آن‌ها دیدار کنند، برای دیگران خبر بدی خواهد بود، چرا به نتایج مثبت احتمالی فکر نکنیم، مثلاً درباره حاکمیت هوش مصنوعی، یا درباره پایان دادن به جنگ با ایران؟ در یک پادکست این هفته، دا وی، استاد دانشگاه Tsinghua، پیشنهاد کرد رهبران می‌توانند یک گفت‌وگوی Track 1.5 یا Track 2 را تشویق کنند – گردهمایی‌های منظم پژوهشگران، مقام‌ها و چهره‌های جامعه مدنی، شامل مشارکت دولت در مورد اول و بدون آن در مورد دوم، از چین، روسیه و آمریکا.
این می‌تواند نتیجه‌ای بسیار ارزشمند باشد. با توجه به مشارکت من در شمار زیادی از چنین نشست‌ها زمانی که به مدت چهار سال در اندیشکده ملی مالزی بودم، می‌توانم شهادت بدهم که چنین گفت‌وگوهایی – اغلب خارج از ضبط رسمی – می‌توانند فهم متقابل را تا حد زیادی گسترش دهند، زمانی که افرادی مانند وزیران خارجه و سفرای پیشین بتوانند آزادانه صحبت کنند و اظهاراتشان به عنوان مواضع رسمی و اعلام‌شده کشورشان برداشت نشود.
نمادگرایی را به جای پیمان‌های بزرگ بپذیرید
همین‌طور که هست، ما مطمئن نیستیم دیدار Trump-Putin-Xi برگزار خواهد شد، و آخرین گزارش‌ها حاکی است که پکن خواستار بیانیه‌های آماده و نتایج از پیش تعیین‌شده است در حالی که واشنگتن فرمت منعطف‌تری می‌خواهد. اگر این دیدار برگزار شود، ممکن است اهمیت آن عمدتاً نمادین باشد. خودِ برگزاری آن شگفت‌انگیز خواهد بود و تاریخی خواهد بود.
آیا می‌توانیم به همان بسنده کنیم؟ زیرا اکنون سال 1945 نیست، و سرنوشت نیمی از یک قاره بسیار بعید است که هفته آینده در شنژن قابل معامله باشد. گاهی اوقات، به زبانی که به زیگموند فروید نسبت داده می‌شود، یک دیدار صرفاً یک دیدار است.