واشینگتن از بغداد میخواهد بیشتر گذرگاههای مرزی با ایران را ببندد و بانکهای عراقی را تحریم کند در حالی که خواهان شراکت گستردهتری است. وابستگی عراق به گاز ایران، تجارت حدود ۱۲ میلیارد دلاری و درآمدهای شکننده به این معناست که اجبار سیاسی مقامهای عملگرا را تضعیف و تهران را تقویت میکند. این رویکرد فضای همکاری را محدود میسازد.
پیوندهای عراق و ایران تناقض آمریکا را آشکار میکند
آخرین تلاش واشنگتن برای محدود کردن روابط اقتصادی عراق با ایران نشاندهنده یک تناقض جدی در رویکرد ایالات متحده نسبت به بغداد است.
در حالی که واشنگتن در پی برقراری یک شراکت دوطرفه گستردهتر پس از خروج نیروهایش از عراق است، همچنان بغداد را به پیوستن به مقابله واشنگتن با تهران ترغیب میکند. این سیاست خطر تقویت آن نیروهای سیاسی در عراق را دارد که واشنگتن درصدد تضعیف آنهاست.

تحریمها در گذرگاههای مرزی تشدید میشود
در 8 نوامبر، وزیر خارجه عراق فوآد حسین فاش کرد که وزارت خزانهداری آمریکا خواستار بسته شدن همه گذرگاهها با ایران به جز دو گذرگاه شده است. این درخواست در پی تهدید ادعایی ترامپ برای حمله به گروههای مسلح عراقی در صورتی مطرح شد که آنها در نبردهای تازه به نمایندگی از ایران شرکت کنند.
اوایل اکتبر، وزارت خزانهداری تحریمهایی را علیه یک بانک عراقی بهاتهام تسهیل دور زدن تحریمهای ایران و حمایت از سازمانهای مسلح اعمال کرد. تدابیر پیشین فرماندهان شبهنظامیان و افرادی را هدف قرار داده بود که بهطور ادعا شده از صنعت نفت عراق سوءاستفاده میکنند.
اما ایران نفوذی پایدار در عراق دارد که نتیجه هم جغرافیا و هم پیوندهای تاریخی و مذهبی نزدیک است. سوال مهمتر مربوط به امنیت است. عراق نه میتواند و نه میخواهد بهعنوان دژی نظامی برای واشنگتن، یا در واقع هیچکس دیگر، علیه ایران عمل کند. این رویکرد در بغداد در جریان جنگ جاری که ایران بهطور مؤثر فشار آمریکا را تاب آورده، بیش از پیش تثبیت شده است.
آیا ال-Zaidi میتواند بین خواستههای متعارض توازن برقرار کند
آمریکا تحت دولتهای عراق قبلی تلاش کرده بود عراق را از ایران دور کند اما موفقیتی بهدست نیاورد. اما تلاش اخیر بر این فهم مبتنی است که نخستوزیر کنونی عراق، علی ال-Zaidi، سیاستمداری است که بهویژه برای این نوع مأموریت مناسب است چون تجربهای بهعنوان بازرگان دارد و رویکردی بسیار تراکنشی نسبت به سیاست خارجی دارد. واشنگتن همچنین معتقد است که الZaidi، بهعنوان فردی که از خارج از نظام سیاسی عراق آمده است، بهتر میتواند شبهنظامیان متمایل به ایران را در ساختار دولت ادغام کند.
با این حال مشکل این است که الزیدی — که از چارچوب هماهنگی شیعیان بیرون آمده و شامل جناحهایی است که روابط نزدیکی با تهران دارند — باید بین منافع رقابتی تعادل برقرار کند در حالی که نهادهای دولتی را تقویت میکند. فشار آمریکایی خطر تضعیف آن دسته از سیاستمداران عراقی را دارد که طرفدار همکاری عملی با واشنگتن هستند. جناحهای مورد حمایت ایران میتوانند خواستههای سختگیرانه آمریکا را بهعنوان دلیلی بر این مطرح کنند که واشنگتن همچنان به حاکمیت عراق توجهی ندارد.
چنین استدلالهایی ممکن است نزد رایدهندگانی که از دههها عملیات نظامی یکجانبه آمریکا در داخل مرزهای عراق انتقاد دارند، انعکاس یابد.

منحلسازی شبهنظامیان، برداشت اشتباه از نفوذ ایران
به نظر میرسد واشنگتن معتقد است که منحل کردن شبهنظامیان (که اکنون توسط بغداد تا ژوئن 2027 به تعویق افتاده است) هم نفوذ ایران را محدود خواهد کرد و هم در درازمدت به نفع عراق خواهد بود. این ایده جذاب است، اما اجرای واقعی آن لزوماً به کاهش نفوذ تهران منجر نخواهد شد.
نفوذ ایران در دولت و جامعه عراق بسیار فراتر از تأثیر آن بر شبهنظامیان است، هرچقدر آنها قدرتمند باشند. وزارتخانهها و دیگر نهادهای دولتی کشور سرشار از کارمندان و سیاستمدارانی است که گرایشات قوی طرفداری از ایران دارند. شبکه پیوندهای مالی و سیاسی بین دو کشور چنان است که ایده «رها ساختن» عراق از ایران با «منحل کردن شبهنظامیان»، نشاندهنده سوءتفاهمی بنیادی درباره رابطه میان آنها است.
چرا فشار اکنون بیموقع بهنظر میرسد
محدود کردن نفوذ ایران زمان قابلتوجهی میطلبد و بهطور ایدهآل باید همزمان با کمک به ایجاد فضای سرمایهگذاری بهتر برای شرکتهای آمریکایی و سایر شرکتهای غربی پیش رود. در این راستا برخی گامها برداشته شده است. در 8 نوامبر، نائبرییسوزیر عراق در امور انرژی محسن المندلاوی با شارژدافرنس آمریکا، استیفن فاگین، دیدار کرد تا درباره اجرای توافقات اقتصادی به ارزش حدود 60 میلیارد دلار که در جریان سفر الزیدی به واشنگتن در ماه ژوئیه اعلام شده بود، گفتوگو کنند.
ترویج روابط نزدیکتر بین عراق از یک سو و ترکیه و کشورهای خلیج از سوی دیگر نیز گامی مهم خواهد بود. سوریه ممکن است تمثیل کاملی برای عراق نباشد، اما گرایش دمشق به سوی ترکیه و کشورهای خلیج پس از سقوط خاندان اسد بهروشنی نفوذ ایران را در آنجا کاهش داد.
افزایش فشار بر عراق بهخاطر روابط نزدیکش با ایران در این مقطع، زمانی که تلاشهای ایالات متحده برای شکست نظامی ایران بهوضوح ناکام مانده است، بهویژه نامناسب بهنظر میرسد. جمهوری اسلامی ممکن است از نظر اقتصادی بهخاطر محاصره واشنگتن و تشدید رژیم تحریمی بهشدت آسیبپذیر باشد، اما کشور به نظر میرسد تهدید خارجی را پشت سر گذاشته است. اکنون همسایگان ایران در اعمال فشار بر جمهوری اسلامی محتاطتر شدهاند، که این جمهوری نیز توانسته است قابلیتهای نظامی خود را بازسازی کند.
پیوندهای عراق و ایران در برابر فشارهای اقتصادی مقاومت میکنند
علاوه بر این، عراق پیش از این بهخاطر اختلال در صادرات نفت از طریق تنگه هرمز ناشی از جنگ، آسیب اقتصادی قابلتوجهی دیده است. در 8 نوامبر، حسین خسارات عراق از این درگیری را حدود 60 میلیارد دلار برآورد کرد. هرچند صادرات نفت عراق که حدود 90% درآمد دولت را تشکیل میدهد، در اکتبر به حدود 3.5 میلیون بشکه در روز بازگشت، در حالی که در سپتامبر 2.65 میلیون بود، وخامت درآمدهای دولتی آسیبپذیریهای ساختاری کشور را آشکار کرده است. محدودیتهای بیشتر در تجارت فرامرزی هزینههای اضافی بر اقتصادی وارد خواهد کرد که ظرفیت محدودی برای جذب این هزینهها دارد.
روابط اقتصادی با ایران نیز بسیار گستردهتر از آن چیزی است که خواستهای واشنگتن بهنظر میرسد اعتراف کند. تجارت دوجانبه در سال مالی ایران که در مارس 2025 پایان یافت، حدود 12 میلیارد دلار برآورد شده است. تنها منطقه کردستان گزارش شده است که حدود 5 میلیارد دلار تجارت سالانه با ایران انجام میدهد. این ارتباطات تجاری شرکتهای حملونقل، عمدهفروشان، تولیدکنندگان کشاورزی، بازرگانان و جوامع مرزی را تأمین معیشت میکند. اختلال در آنها بر بنگاههای عراقی که عملیاتشان به حرکت منظم فرامرزی وابسته است تأثیر خواهد گذاشت.
علاوه بر این، پیامدها میتواند فراتر از تجارت متعارف باشد. عراق مدتها برای تأمین سوخت تولید برق به گاز طبیعی ایران متکی بوده است، حتی با وجود اینکه بغداد به دنبال تأمینکنندگان انرژی جایگزین بوده است. کنار کشیدن اقتصادی از ایران بنابراین صرفاً مسأله اراده سیاسی نیست. این امر به زیرساخت، تأمین مالی و زنجیرههای تأمین جایگزین نیاز دارد که نمیتوان آنها را یکشبه برقرار کرد.

آنچه واشنگتن درباره بغداد اشتباه میخواند
طرح جاده توسعه که از ترکیه تا منطقه خلیج از مسیر خاک عراق امتداد دارد ممکن است همچنین بهعنوان گزینهای عمل کند که به بغداد اجازه دهد وابستگی به ایران را کاهش دهد. اما اجرای این پروژه هنوز در مراحل ابتدایی است و حصول نوعی سازش با شبهنظامیان همسو با ایران درباره تأمین امنیت در طول مسیر برای پیشبرد پروژه از اهمیت حیاتی برخوردار خواهد بود.
بنابراین، تلاشهای مداوم آمریکایی برای محدود کردن تعامل منطقهای عراق در خطر تقویت دقیقاً همان نیروهای سیاسی است که واشنگتن در تلاش برای تضعیف آنهاست. بهجای کاهش نفوذ ایران، فشار سیاسی میتواند نهادهای عراق را تضعیف کند، حرکتهای ضدآمریکایی را تشویق کند و تمایل بغداد به همکاری با واشنگتن در مسائل امنیتی و اقتصادی را کاهش دهد.

