کارزار حوثی‌ها امنیت دریای سرخ را به اتحادهای رقیب خلیجی تکه‌تکه کرده است. امارات بربره و سُملِیلند را محوری می‌کند در حالی که عربستان از موگادیشو، ترکیه و مصر حمایت می‌کند. شبکه‌های همپوشان از خلیج عدن عبور می‌کنند و آزمون این است که آیا رقابت قابل مدیریت است یا خیر.
امنیت دریای سرخ به رقابت‌ها تقسیم می‌شود
کارزار انصارالله علیه سعودی‌ها یک گلوگاه دوم خلیج را تحت فشار قرار داده است. با بسته شدن جزئی تنگه هرمز، حملات پهپادی و موشکی به اهداف سعودی و تهدیدها علیه کشتی‌ها در نزدیکی باب‌المندب ارزش بنادر، میدان‌های هوایی و شراکت‌ها در سمت دور خلیج عدن را افزایش داده است. در سومالی و سُومالی‌لند، آن شراکت‌ها بازتاب‌دهنده اقتدار سیاسی مورد مناقشه و تعهدات امنیتی رقیب هستند، که زیرساخت را هم منبع اصطکاک و هم منبع حفاظت می‌سازد.
در یمن، این بحران ظاهراً ریاض و ابوظبی را دوباره به هم نزدیک می‌کند. پس از ماه‌ها تنش بر سر جنوب، گزارش شده است که امارات متحده عربی موافقت کرده است تا تأمین مالی نیروهای ضد حوثی را از سر بگیرد و سعودی‌ها پوشش هوایی ارائه دهند. با این حال، در آن سوی آب‌ها، این دو بر پایه‌های متفاوتی در حال ساخت هستند. امارات از طریق بندر برّباره و مقامات در سُومالی‌لَند عمل می‌کند. سعودی‌ها از تمامیت ارضی سومالی و دولت فدرال در پایتخت سومالی، موگادیشو، در کنار ترکیه و مصر حمایت می‌کنند. سؤال این است که آیا همکاری علیه حوثی‌ها می‌تواند آن شکاف را کاهش دهد یا اینکه این دو در یمن همکاری خواهند کرد در حالی که در ساحل آفریقا با هم رقابت می‌کنند.
امارات: بنادر و شرکای محلی
برای امارات، برّباره یک پایگاه تجاری با زیرساخت‌هایی فراهم می‌کند که می‌تواند از فعالیت‌های نظامی حمایت کند. سرمایه‌گذاری 442 میلیون دلاری DP World در بندر، شبکه‌ای را پیوند می‌دهد که ترمینال کانتینری، منطقه اقتصادی برّباره و کریدور جاده‌ای به اتیوپی را مرتبط می‌سازد. این امتیازها منافع اماراتی را به تجارت بین خلیج عدن و عقب‌رفته آفریقا متصل می‌کند.
این مدل وابستگی ابوظبی به موگادیشو را محدود می‌کند. وقتی دولت فدرال سومالی در ژانویه به دلیل نقض حاکمیت، توافقات با امارات را فسخ کرد، DP World به اجرای عملیات خود طبق ترتیباتش با هرگیسا، پایتخت سُومالی‌لَند، ادامه داد. دسترسی امارات بر کنترل محلی تکیه دارد، حتی اگر وضعیت حقوقی و دیپلماتیک آن مورد مناقشه باقی بماند.
فرودگاه بربره می‌تواند نقش تکمیلی نسبت به کار تجاری بندر ایفا کند و عملیات نظامی را پشتیبانی نماید. تصاویر ماهواره‌ای منتشرشده در ماه ژوئیه نشان‌دهنده ساخت‌وسازی‌ای است که با انبارهای مهمات یا سوخت مطابقت دارد و همچنین مواضع بلندی که ممکن است میزبان سامانه‌های پدافند هوایی باشند. چنین زیرساخت‌هایی می‌تواند نظارت، عملیات هواپیما و تدارکات در نزدیکی یمن را پشتیبانی کند. اینکه چه کسی در آنجا فعالیت خواهد کرد همچنان نامشخص است. گزارش‌هایی حاکی از آن است که اسرائیل دستیابی نظامی در سومالی‌لند را برای جمع‌آوری اطلاعات و عملیات علیه حوثی‌ها بررسی کرده است، در حالی که سومالی‌لند به ایالات متحده دسترسی نظامی احتمالی پیشنهاد داده است. هیچ‌یک از این توافق‌ها تأیید نشده‌اند و ارتش ایالات متحده برنامه‌ای برای احداث پایگاه را تکذیب کرده است.
به‌رسمیت‌شناسی اسرائیل از سومالی‌لند در را برای همکاری‌های دیپلماتیک و امنیتی نزدیک‌تر با هرگیسا گشود. در ماه ژوئن، وزیر دفاع سومالی‌لند تأیید کرد که اسرائیل در حال آموزش نیروهای نظامی و پلیس این منطقه است و در عین حال مذاکرات درباره یک پایگاه را تکذیب کرد. از آن زمان هرگیسا درخواست حمایت پدافند هوایی از اسرائیل کرده و به حضور هواپیماها و پهپادهای ترکیه در سومالی استناد نموده است. رئیس‌جمهور سومالی‌لند همچنین مشروطاً تا 2,000 نفر را برای نیروی تثبیتکننده غزه پیشنهاد داده است. برای سومالی‌لند، همکاری امنیتی مسیری به سوی وجهه بین‌المللی است. برای ابوظبی، این همکاری گزینه‌های بیشتری فراهم می‌آورد اما همچنین شریکانی را وارد می‌کند که اولویت‌های آنها همیشه با اولویت‌های ابوظبی هم‌راستا نیست.
عربستان سعودی: سومالی متحد و شرکای آن
عربستان سعودی از یک سومالی متحد حمایت می‌کند، موضعی که انعکاس موضع آن در یمن است، جایی که با تلاش جدایی‌طلبان جنوبی مورد حمایت امارات برای خودگردانی مخالفت کرده است. حمایت از مقامات جدایی‌طلب در هر ساحل خلیج عدن می‌تواند سابقه‌ای ایجاد کند که ریاض احتمالاً از پذیرش آن خودداری خواهد کرد. به‌رسمیت‌شناسی اسرائیل از سومالی‌لند، که ریاض آن را رد کرده است، نگرانی‌ها را نسبت به افزایش روابط سومالی‌لند و اسرائیل که ممکن است به کسب جای پایی نظامی اسرائیل مقابل یمن منجر شود، افزایش می‌دهد.
ابزارهای خودِ ریاض همچنان محدود است. یک توافق همکاری نظامی در فوریه چارچوبی برای حمایت از موگادیشو در اختیار آن قرار می‌دهد. توافق دفاع مشترک مکه که در ماه اوت با ترکیه و پاکستان امضا شد، کانالی گسترده‌تر برای هماهنگی فراهم می‌آورد، اگرچه استراتژی ویژه‌ای برای سومالی ارائه نمی‌کند. رابطه دو‌جانبه ترکیه با موگادیشو پیشرفته‌ترین شراکت عملیاتی را در میان این روابط همپوشان فراهم می‌کند.
ترکیه نیروهای موگادیشو را آموزش می‌دهد
ترکیه پیشرفته‌ترین شریک امنیتی موگادیشو است. کمپ TURKSOM از سال 2017 نیروهای سومالی را آموزش داده است و در 2024 آنکارا به چارچوبی ده‌ساله برای توسعه ظرفیت دریایی سومالی متعهد شد. پهپادها و F-16های ترکیه‌ای در این کشور عمل می‌کنند و گزارش‌هایی اخیراً از حملات ترکیه به الشباب و همچنین درگیری‌های زمینی با حضور نیروهای ترکیه‌ای منتشر شده است.
تعهدات امنیتی آنکارا با منافع اقتصادی قابل توجهی تلاقی دارد. شرکت‌های ترکیه‌ای ترمینال اصلی فرودگاه و بندر موگادیشو را اداره می‌کنند، در حالی که Turkish Petroleum در آوریل حفاری در آب‌های عمیق در چاه Curad-1 در سواحل سومالی را آغاز کرد. این سرمایه‌گذاری‌ها به‌طور جمعی به آنکارا انگیزه‌های فزاینده‌ای برای حفاظت از دارایی‌های خود در سومالی می‌دهند، حتی در حالی که بی‌ثباتی قابلیت بقا و سودآوری آنها را تهدید می‌کند. پس از آنکه پیشنهاد قرارداد بندری اتیوپی با سومالی‌لند تنش‌هایی را با موگادیشو برانگیخت، بیانیه آنکارا در دسامبر 2024 که به‌واسطه ترکیه میانجی‌گری شد، چارچوبی برای مذاکره درباره دسترسی دریایی اتیوپی تحت حاکمیت سومالی تعیین کرد، و نشان داد که حمایت آنکارا از موگادیشو مانع از تعامل با آدیس‌آبابا نیست.
این عمق مشارکت همچنین مخاطره‌آمیز است. در 28 سپتامبر، رئیس‌جمهور سابق ایالت فدرالی عضو South West State of Somalia، Abdiaziz Hassan Mohamed Laftagareen، ادعا کرد که F-16های ترکیه‌ای از نیروهای فدرال در اطراف بیدوآ حمایت کرده‌اند. نه مسئولیت ترکیه و نه شناسایی هواپیماها به‌عنوان F-16 به‌طور مستقل تأیید شده است. با این حال، این اتهامات نشان می‌دهد که حمایت از نهادهای فدرال چگونه می‌تواند شریک خارجی را وارد منازعات بر سر اقتدار موگادیشو کند. برای آنکارا، چالش دفاع از حاکمیت سومالی بدون گرفتار شدن در سرنوشت سیاسی دولت مستقر است.
مصر نیز از طریق مشارکت برنامه‌ریزی‌شده‌اش در مأموریت حمایت و ثبات سازمان اتحادیه آفریقا در سومالی به حمایت امنیتی گسترده‌تری از موگادیشو مشارکت دارد. به‌طور رسمی این مشارکت درباره مقابله با تروریسم و تثبیت اوضاع است، اما دخالت قاهره همچنین بازتاب نگرانی‌ها درباره جاه‌طلبی‌های دریایی اتیوپی و اختلاف بر سر نیل است. گزارش‌هایی از آماده‌سازی‌ها در نزدیکی موگادیشو منتشر شده است، اما وسعت و زمان‌بندی استقرار هنوز نامشخص است. مانند تعهدات ریاض، تعهدات قاهره نیز می‌تواند دولت فدرال را تقویت کند. ارزش آنها بستگی به این دارد که آیا نهادها را با مشروعیتی فراتر از پایتخت تقویت می‌کنند یا نه.
شبکه‌های حوثی در دو ساحل
رویکردهای امارات و عربستان با چالشی مواجه‌اند که هیچ‌یک از این کشورها به‌طور کامل آن را کنترل نمی‌کنند: حوثی‌ها در حال ایجاد پیوندهای خود در سراسر خلیج عدن هستند. گزارش Century International در آگوست تماس‌های حوثی‌ها با القاعده شاخه الشباب را از طریق واسطه‌ها، سوابق سفر و گزارش‌های آموزشی بازسازی کرد. یک تسهیل‌کننده که در 2024 در مکلا بازداشت شد گفت که برای صدها تبعه سومالی ترتیب سفر به مناطق تحت کنترل حوثی‌ها را برای آموزش داده است. این رقم تنها بر اساس اظهارات او است و شواهدی از انتقال موشک‌ها، پهپادهای پیشرفته یا دانش تولید محدود باقی مانده است. با این حال، اکنون کانال‌هایی وجود دارد که از طریق آنها تخصص، تجهیزات و افراد می‌توانند میان دو منازعه جابه‌جا شوند.
برای ریاض، این مشکلی است که تحرکات ارضی شریکان یمنی‌اش به‌تنهایی قادر به حل کامل آن نیست. شبکه‌هایی که از حوزه‌های قضایی دریایی و مناطق دارای اقتدار تکه‌تکه عبور می‌کنند می‌توانند در برابر فشار بر هر مسیر منفردی دوام بیاورند. حمایت از نهادهای امنیتی سومالی می‌تواند کمک کند اما تنها از طریق همکاری‌ای که فراتر از موگادیشو به مقامات و جوامعی که ساحل را کنترل می‌کنند برسد.
این پیوند در جهت دیگر نیز برقرار است. حوثی‌ها تهدید کرده‌اند هر حضور اسرائیلی در سومالی‌لند را هدف قرار خواهند داد. تاسیساتی که ممکن است نظارت بر یمن را بهبود بخشند سپس نیاز به حفاظت در برابر تهدیداتی خواهند داشت که خودِ آن نقش ایجاد می‌کند. برای هرجیسه، این یک معامله واقعی است: تدافعی که برای مقابله با تهدیدات از سوی سومالی دنبال می‌شود می‌تواند حساسیت آن را در برابر انتقام‌جویی حوثی‌ها افزایش دهد، به‌ویژه اگر اسرائیل حضوری نظامی برقرار کند. یک تحلیل سیاست مشترک اسرائیل–سومالی‌لند بازتاب‌دهنده این معضل است. آن تحلیل از همکاری دریایی و اطلاعاتی حمایت می‌کند اما به‌خاطر خطرات تشدید اوضاع علیه تأسیس یک پایگاه اسرائیلی توصیه نمی‌کند. این تنش‌ها نقش بالقوه بربرا را به‌عنوان سکوی متحد ضدحوثی پیچیده می‌کند.
امنیت دریای سرخ نیازمند رقابت مدیریت‌شده است
شراکت‌های امنیتی در حال شکل‌گیری در سراسر دریای سرخ به یک ائتلاف واحد تبدیل نمی‌شوند. ریاض و ابوظبی ممکن است در برابر حوثی‌ها همکاری کنند در حالی که از مقامات سومالی مختلف حمایت می‌کنند، و بازیگران محلی می‌توانند از آن روابط خارجی برای دفاع از خودمختاری‌شان استفاده کنند. این به‌معنای توافق قدرت‌های خلیج برای تقسیم شاخ آفریقا به حوزه‌های نفوذ نیست. بلکه سرمایه‌گذاری‌هایی که با هدف تقویت شرکای فردی انجام می‌شود ممکن است منجر به تکه‌پارچه‌ای از ترتیبات امنیتی رقابتی شود.
ترکیه و مصر نیز بدون اشتراک همه اولویت‌های منطقه‌ای سعودی‌ها با آن همکاری می‌کنند. در 26 اکتبر، پارلمان مصر حمایت نظامی برای دفاع از عربستان سعودی در برابر حملات حوثی‌ها را در صورت درخواست ریاض تصویب کرد در حالی که اقدام تهاجمی در یمن را رد کرد. مصر به توافق مکه نپیوسته است، اگرچه هنوز در حال بررسی آن است.
در 27 اکتبر، کمیته امور خارجی پارلمانی ترکیه نیز این توافق را تصویب کرد، که هنوز در انتظار رأی صحن علنی است. مقامات ترکیه استقرار نیرو برای جنگیدن در یمن را رد کردند. اولویت‌های مصری و ترکی رفته‌رفته در هر دو منطقه شاخ آفریقا و خلیج با اولویت‌های عربستان همپوشانی بیشتری پیدا می‌کنند.
مذاکراتی که شامل مقامات سعودی، ترکیه‌ای، پاکستانی و ایرانی در تهران در 26 اکتبر بود همچنین نشان می‌دهد که بازدارندگی می‌تواند همزمان با دیپلماسی وجود داشته باشد. آنچه در حال ظهور است اما، همگرایی انتخابی در بحران‌هاست، نه یک ساختار امنیتی منطقه‌ای یکپارچه.
آزمون عملی این خواهد بود که آیا این شراکت‌های همپوشانده گذرگاه را ایمن‌تر می‌کنند یا صرفاً تهدیدها را از یک ساحل به ساحل دیگر منتقل می‌سازند. امکانات بیشتر می‌توانند نظارت و واکنش را بهبود بخشند اما نمی‌توانند شکاف‌ها میان مقامات ساحلی رقیب را که از طریق آنها سلاح، افراد و گروه‌های مسلح حرکت می‌کنند ببندند. همچنین حمایت نظامی خارجی نمی‌تواند جایگزین یک توافق سیاسی در داخل سومالی شود.
ریاض و ابوظبی به شرکای یکسان نیاز ندارند، اما نیاز دارند راه‌هایی برای مدیریت پیامدهای انتخاب‌های متفاوت خود داشته باشند. همکاری تجدیدشده علیه حوثی‌ها به خودی خود به احتمال زیاد رقابت آنها در ساحل آفریقا را حل نخواهد کرد. هدف واقع‌بینانه حفظ این رقابت به‌گونه‌ای است که امنیتی را که هر دو در دریای سرخ دنبال می‌کنند تضعیف نکند.