یک سال پس از آتش‌بس، بازسازی غزه همچنان بسیار کمتر از نیاز است: ۲٫۴۵ میلیارد دلار متعهد در برابر ۷۱٫۴ میلیارد دلار مورد نیاز طی یک دهه. حماس خلع سلاح نشده، اسرائیل بیش از نیمی از غزه را کنترل می‌کند، و هیچ مکانیزم راستی‌آزمایی وجود ندارد که خلع سلاح را به منافع سیاسی متقابل پیوند دهد.
چگونه بازسازی غزه در زمینه تأمین مالی شکست می‌خورد
سؤال محوری که پیش روی اسرائیل، فلسطینیان، کشورهای عربی و جامعه بین‌المللی قرار دارد دیگر این نیست که آیا طرح صلح دیگری قابل نگارش است، چون تا کنون چندین طرح تدوین شده است. پرسش‌های اصلی باید این باشد که آیا منطقه می‌تواند توقف شکننده جنگ را به یک گذار سیاسی تبدیل کند و آیا آن گذار می‌تواند امکان رسیدن به یک راه‌حل پایدار اسرائیلی-فلسطینی را حفظ کند.
یک سال پس از طرح صلح 20 بندی رئیس‌جمهور Donald Trump Gaza peace plan که آتش‌بس و آزادی گروگان‌های اسرائیلی باقیمانده را به‌دنبال داشت، جنگ به شدت قبلی بازنگشته است، اما گذار وعده‌شده نیز تثبیت نشده است. حماس خلع سلاح نشده است، در حالی که اخیراً یک برنامه خلع‌سلاح مرحله‌ای که ممکن است چندین سال طول بکشد اعلام شده اما اجرا نشده است. اسرائیل هنوز بیش از نیمی از غزه را کنترل می‌کند و گسترش سرزمینی پس از آتش‌بس شکننده ادامه دارد. نیروی تثبیت‌کننده بین‌المللی و اداره تکنوکرات فلسطینی هنوز وارد غزه نشده‌اند. تأمین مالی بازسازی نیز همچنان بسیار کمتر از نیاز است: برنامه 2.45 میلیارد دلاری Board of Peace که در سپتامبر 2026 اعلام شد در مقایسه با برآورد 71.4 میلیارد دلار نیاز در دهه آینده قرار دارد.
همان‌طور که وزرای امور خارجه گروه 20 قرار است در 30–31 اکتبر در آتلانتا دیدار کنند، جامعه بین‌المللی فرصت دارد از مدیریت گذار سیاسی غزه حمایت کند و در عین حال مقصد سیاسی راه‌حل دو کشور برای دو ملت را حفظ نماید. این به معنای تثبیت غزه، جلوگیری از تشدید بیشتر اوضاع در کرانه باختری، ساخت حکومت فلسطینی قابل‌اعتبار، ایجاد ترتیبات امنیتی قابل‌اجرا، بسیج سرمایه‌گذاری منطقه‌ای و ایجاد یک فرآیند سیاسی است که در آن هر پیشرفت ملموس، پیشرفت بعدی را ممکن سازد.
این یادداشت پنج اصل راهنمایی برای اجرای چنین اقداماتی ارائه می‌دهد، در حالی که مذاکرات برای ایجاد یک چارچوب دائمی به‌طور همزمان ادامه می‌یابد. با توجه به نقاط قوت گروه 20 در هماهنگی اقتصادی، این رهبری در موقعیتی مناسب برای حمایت از گذار سیاسی غزه و از این رو ثبات منطقه‌ای گسترده‌تر قرار دارد.
مسائل موجود در زمین همچنان باقی است
ایجاد پیشرفت معنادار در غزه تا حد زیادی بستگی به آن دارد که حماس فرایند خلع سلاح قابل‌اعتنایی را که به‌صورت خارجی تأیید می‌شود، به انجام برساند. قابل‌توجه است که خلع سلاح مأموریتی خطرناک است، زیرا چالش آن برای کنترل حماس بر غزه و هویت ایدئولوژیکش پرسش‌هایی را درباره پایداری غیرنظامی‌سازی گروه برجای می‌گذارد. با این حال، این عدم‌قطعیت نباید اصل پیشنهاد سیاستی محوری را مخدوش کند: خلع سلاح حماس نیازی ندارد پیش از آغاز پیشرفت در اداره تکنوکراتیک فلسطینی، بازسازی یا عقب‌نشینی نیروهای دفاعی اسرائیل کامل شود.
یک روند قابل توجه و آشكارا غیرقابل‌بازگشتِ خلع‌سلاح باید نخستین گام در توالی روشنی باشد که در آن خلع‌سلاح معنادار، باعث ایجاد منافع متقابل و قابل اندازه‌گیری می‌شود، نه اینکه تکمیل آن پیش‌شرط هر گام دیگر شمرده شود. تا آن زمان، احتمالاً غزه در بن‌بست باقی خواهد ماند.
مشکلات خلع‌سلاح با تسریع ساخت‌وساز شهرک‌نشینی اسرائیل در اطراف منطقه E1 کرانه باختری، همراه با مناقصه‌هایی برای بیش از 3,000 واحد مسکونی، تشدید شده است. با توجه به برگزاری انتخابات اسرائیل در 27 اکتبر، فرایند E1 تسریع می‌شود.
بنابراین، گسترش شهرک‌سازی، ثبت زمین، محدودیت‌های حرکتی و خشونت شهرک‌نشینان به تغییر محیط فیزیکی و سیاسی کرانه باختری ادامه می‌دهند. موضوع مهم این است که آیا یک دولت فلسطینی آینده از نظر سرزمینی و سیاسی قابل‌عمل باقی خواهد ماند یا خیر.
ساختارهای حکمرانی فلسطینی
در نظرسنجی خود از فلسطینی‌ها در غزه و کرانه باختری، که در اکتبر 2025 در حالی که آتش‌بس آغاز می‌شد انجام شد و در آوریل 2026 منتشر گردید، Arab Barometer دریافت که اکثریت دیپلماسی — از جمله افزایش حمایت از راه‌حل دوکشوری — را به جای مقاومت مسلحانه، بهترین وسیله برای حل مناقشه می‌دانند. علاوه بر این، بیشتر شرکت‌کنندگان مایل بودند در غزه بمانند تا ترک آن را انتخاب کنند. با وجود تروما و ویرانی عمیق، آرزو بر ماندن و بازسازی بود که پیامد مستقیمی برای بازسازی دارد.
همین نظرسنجی همچنین نشان داد که فلسطینی‌ها اعتماد کمی به گزینه‌های کنونی خود برای رهبری سیاسی دارند. وقتی درباره احزابی که در انتخابات قانونگذاری 2006 — آخرین سالی که انتخابات قانونگذاری فلسطینی برگزار شد — رقابت کردند، سؤال شد، اکثریت همه احزاب فهرست‌شده را رد کردند یا گفتند رأی نخواهند داد. بنابراین، مرکز ثقل سیاسی فلسطینی‌ها به نظر می‌رسد بیگانگی سیاسی باشد. علاوه بر این، در اوایل اکتبر 2026، رئیس تشکیلات خودگردان فلسطین محمود عباس انتخابات قانونگذاری را که قرار بود ماه بعد برگزار شود به تعویق انداخت، امری که احتمالاً مشروعیت حکومتی تشکیلات خودگردان و گزینه‌های سیاسی قابل‌عمل فلسطینی‌ها را بیش از پیش تضعیف می‌کند.
جامعه بین‌المللی باید در هم‌راستا کردن نیاز به حکمرانی فلسطینی با بازگرداندن تشکیلات خودگردان فلسطین به غزه به شکل فعلی آن محتاط باشد. علاوه بر این، اگر پیگیری شود، یک اداره تکنوکرات انتقالی باید صراحتاً انتقالی، پاسخگو، مرتبط با هر دو غزه و کرانه باختری و معطوف به نوآوری سیاسی به جای حکومت تکنوکراتیک دائمی باشد. هدف باید فراهم کردن شرایطی باشد که فلسطینیان به ساختارهای حکومتی قابل‌اعتبار، از جمله نمایندگی حاکمیتی و انتخابات منظم، دسترسی داشته باشند. مجموعاً، یک مانع اصلی در برابر گذار سیاسی، کسری قابل‌توجه اعتماد به نهادهای سیاسی فعلی فعال در فلسطین است.
پنج اصل راهنما برای گذار سیاسی
با نزدیک شدن نشست وزرای خارجه گروه 20، گذار سیاسی غزه و حل‌وفصل پایدار اسرائیل-فلسطین باید محور اصلی این اجلاس باشد. در زیر پنج اصل راهنما برای حرکت از تدوین طرح‌ها به اجرای اقدامات ملموس به‌منظور دستیابی به حکمرانی قابل‌اعتبار، بازسازی بلندمدت و ثبات منطقه‌ای آمده است:
حرکت از اقدام نظامی به سیاست‌ورزی دولتی.
پیوند دادن گذار اسرائیل-فلسطین با ادغام منطقه‌ای.
برخورد با بازسازی به‌مثابه یک استراتژی سیاسی.
پرهیز از جداسازی غزه و کرانه باختری.
تکمیل اقدامات در حین مذاکره درباره چارچوبی بزرگ‌تر.
حرکت از اقدام نظامی به سیاست‌ورزی دولتی
سه سال جنگ محدودیت‌های قدرت نظامی به‌عنوان جانشینی برای استراتژی سیاسی را نشان داده است. نیرو می‌تواند توانمندی‌ها را نابود کند، واقعیت‌های سرزمینی را تغییر دهد و اهرم‌هایی ایجاد کند. اما نمی‌تواند پاسخ دهد که پس از آن چه کسی بر قلمرو حکمرانی خواهد کرد، چگونه امنیت حفظ می‌شود، چگونه غیرنظامیان زندگی می‌کنند، چه کسی بازسازی را تأمین مالی می‌کند یا کدام نظم سیاسی جایگزین نظمی می‌شود که قبل از جنگ وجود داشت. در اولویت قرار دادن این پرسش‌ها برای حرکت از اقدام نظامی به سیاست‌ورزی دولتی محوری است.
در حالی که طرح صلح هیئت صلح برای غزه بسیاری از مؤلفه‌های لازم برای چنین کاری را در بر دارد، اجرا همچنان مسئله اصلی است. حملات اسرائیل ادامه یافته و شکاف‌های توصیف‌شده در بالا همچنان بازند. به‌جای اختراع یک معماری دیگر، گروه 20 می‌تواند با ایجاد یک دستورکار تحت عنوان «پیمان اجرا برای غزه» در اجرای چارچوب موجود کمک کند که باید از اصول زیر پیروی کند:
معیارهای امنیتی باید به‌طور مستقل راستی‌آزمایی شوند؛ برچیدن زیرساخت‌های نظامی و از کار انداختن توانمندی‌های مسلح نباید به اعلامیه‌های یک‌جانبه وابسته باشد.
غزه نیازمند مسئولیت اداری روشن فلسطینی برای پلیس، خدمات رفاهی، بهداشت، آموزش، خدمات شهری، مالیات و زندگی مدنی است.
نیروی بین‌المللی تثبیت‌کننده نیازمند مأموریتی روشن، منابع کافی، قواعد مشخص درگیری و مسئولیت‌های قابل اندازه‌گیری است تا اعتماد لازم برای یا عقب‌نشینی اسرائیل یا بازسازی فلسطینی را فراهم کند.
تأمین مالی بازسازی باید در بسته‌های تصدیق‌شده و مشروط به معیارهای عینی آزاد شود.
اجرا باید متقابل باشد: هر گام راستی‌آزمایی‌شده باید گام سیاسی، اقتصادی، امنیتی یا حکمرانی بعدی را آزاد کند.
به‌جای پیروی از الگوی تا حد زیادی سنتی که در آن طرف‌ها در آغاز وعده‌های گسترده می‌دهند و اجرای آن را تا زمان ایجاد اعتماد به تعویق می‌اندازند، خودِ اجرا می‌تواند اعتماد را ایجاد و پایدار کند. اصل راهنما باید پیروی از توالی اجرای واضح و مرحله‌ای باشد، نه وعده‌های بلندپروازانه.
پیوند دادن گذار اسرائیلی-فلسطینی به ادغام منطقه‌ای
انتقال اسرائیل-فلسطین باید در ارتباط با نظم منطقه‌ای گسترده‌تر دنبال شود. ابتکار صلح عربی 2002 مسئله فلسطین را در چارچوب گسترده‌تری از روابط عرب-اسرائیل قرار داد؛ پیمان‌های ابراهیم 2020 بعدها نشان داد که عادی‌سازی می‌تواند بدون حل اولیه آن پیش برود. با این حال، دوره پس از 7 اکتبر محدودیتِ جدا دانستن حل اسرائیل-فلسطین و صلح منطقه‌ای را نشان داده است: عادی‌سازی می‌تواند بدون دولت فلسطینی ادامه یابد، اما ساختن یک نظم منطقه‌ای پایدار دشوارتر است اگر این مسئله حل‌نشده باقی بماند. فرصت در اتصال سه لایه است: ساختار اجرای غزه؛ فرایند سیاسی اسرائیل-فلسطین؛ و یکپارچگی منطقه‌ای عرب-اسرائیل.
G20 برای این وظیفه مناسب است چون مزیت نسبی آن تنها واسطه‌گری نیست بلکه هماهنگی اقتصادی نیز هست. این گروه می‌تواند از بسته‌ای با عنوان «صندوق منطقه‌ای صلح و اتصال» حمایت کند که دولت‌های G20، کشورهای خلیج، مؤسسات مالی بین‌المللی، صندوق‌های ثروت ملی، بانک‌های توسعه و سرمایه خصوصی را گرد هم آورد. چنین طرح‌هایی باید بر بهبود انرژی، آب و آب‌شیرین‌کن‌ها، حمل‌ونقل و لجستیک، زیرساخت دیجیتال، مناطق صنعتی، سلامت، کشاورزی، فناوری و زنجیره‌های تأمین فرامرزی تمرکز کنند.
صلح منطقه‌ای باید در زیرساخت‌ها قابل مشاهده شود؛ بنابراین عادی‌سازی نباید صرفاً به شناخت متقابل دولت‌ها محدود شود بلکه باید در جهت ساخت وابستگی متقابل تلاش کند.
درمان بازسازی به‌عنوان یک استراتژی سیاسی
بازسازی باید نه تنها کمک‌های بشردوستانه قلمداد شود بلکه ابزار تحول سیاسی نیز باشد. دامنه کار قابل توجه است: صندوق اولیه 2.45 میلیارد دلاری هیأت صلح — یک برنامه شش‌ماهه — تقریباً معادل 3٪ از 71.4 میلیارد دلاری است که ارزیابی خودش طی 10 سال برآورد می‌کند.
بازسازی نباید صرفاً جایگزین آنچه نابود شده شود؛ بلکه باید جغرافیای اقتصادی متفاوتی بسازد. آوار جنگ غزه بار بشردوستانه و همچنین چالشی اقتصادی و فناورانه است که به‌ویژه به تأمین مصالح ساختمانی مربوط می‌شود. بازسازی همچنین فرصت ایجاد زیرساخت‌های جدید با سیستم‌های مدرن آب و انرژی مانند آب‌شیرین‌کن، تصفیه فاضلاب، تولید خورشیدی توزیع‌شده، اتصال دیجیتال، لجستیک، مراکز بهداشتی، آموزش حرفه‌ای و مناطق صنعتی را فراهم می‌آورد.
بازسازی باید اشتغال ایجاد کند و به نوبه خود اشتغال باید ذینفعی در ثبات ایجاد کند، زیرا عموم فلسطینیان باید منافع انتقال را در زندگی روزمره ببینند. امنیت، آب، برق، تحرک، مدارس، بیمارستان‌ها، شغل‌ها و دولت کارآمد جایگزین سیاست نیستند. آنها پایه‌های مادی هستند که ثبات سیاسی و امنیت بر آنها استوار است.
اجتناب از جداسازی غزه و کرانه باختری
غزه و کرانه باختری دو بخش از یک مسئله سیاسی مشابه هستند. برای مثال، پروژه بازسازی در غزه که کرانه باختری را در حال فرسایش رها کند، به دو واقعیت فلسطینی جداگانه منجر خواهد شد: یکی که از طریق یک سازوکار انتقالی با حمایت بین‌المللی اداره می‌شود و دیگری که فزون‌تر توسط کنترل اداری و سرزمینی اسرائیل شکل می‌گیرد. چنین رویکردی احتمالاً به نهادی‌شدن تشتت فلسطینی خواهد انجامید.
پاسخ G20 که از تلقی غزه و کرانه باختری به‌عنوان نهادهای جداگانه در حوزه حکمرانی، امنیت و اقتصاد پرهیز کند ممکن است پروژه‌ای تحت عنوان «بسته تثبیت کرانه باختری» دنبال کند که شامل اهداف زیر است: کاهش خشونت علیه غیرنظامیان؛ حفظ آزادی حرکت؛ حفاظت از فعالیت اقتصادی و اشتغال؛ تضمین انتقال قابل‌پیش‌بینی درآمدهای مالیاتی فلسطینی؛ تقویت نهادهای اداری و امنیتی فلسطینی؛ گسترش سرمایه‌گذاری زیرساختی؛ و جلوگیری از اقدامات یک‌جانبه‌ای که می‌تواند مذاکرات وضعیت نهایی را به مخاطره اندازد. این اصول به‌ندرت مستلزم پیش‌داوری درباره مرزهای نهایی خواهد بود اما باید امکان باقی ماندنِ گفت‌وگو در مورد آنها را محفوظ بدارد.
تکمیل اقدامات در حین مذاکره بر چارچوبی بزرگ‌تر
با توجه به شرایط سیاسی کنونی، یک توافق جامع فوری راه‌حل واقع‌گرایانه‌ای نیست، زیرا تأخیر در عمل احتمالاً ادامه خواهد یافت اگر طرف‌ها برای اطمینان از اجماع کامل منتظر بمانند. رویکرد جایگزین یک فرایند دو سطحی است. در سطح اول، طرف‌ها و شرکای بین‌المللی آنها باید هر چند ماه یک‌بار اقدامات عینی را اجرا و راستی‌آزمایی کنند: امنیت، حکمرانی، بازسازی، حرکت، فعالیت اقتصادی، دسترسی انسانی، و پرهیز از اقدامات یک‌جانبه. در سطح دوم، مذاکرات باید برای تبیین چارچوب دائمی ادامه یابد. هر گام موفق باید فضای سیاسی را گسترش دهد، و هر تضعیفی باید سازوکارهای اصلاحی را به دنبال داشته باشد.
G20 می‌تواند پروتکلی ارزیابی تحت عنوان «نمره‌دهی گذار اسرائیل-فلسطین» ایجاد کند. این گزارش که هر شش ماه یک‌بار منتشر می‌شود، کاهش تسلیح تأییدشده، استقرار مجدد نیروهای نظامی اسرائیل، استقرار نیروهای تثبیت‌کننده، دسترسی انسانی، بازسازی، اشتغال فلسطینیان، حرکت و دسترسی، ثبات مالی، عملکرد نهادی، خشونت علیه غیرنظامیان، فعالیت‌های مرتبط با شهرک‌سازی، و پیشرفت در مذاکرات را اندازه‌گیری خواهد کرد. هدف ایجاد یک خط پایه واقعی مشترک است: توافق بر سر معنای پیشرفت برای اطمینان از یک گذار به‌خوبی مدیریت‌شده ضروری است.
بازسازی غزه به اهدافی اندازه‌پذیر نیاز دارد
گروه 20 باید از مزیت خود در هماهنگی اقتصادی بهره‌برداری کند: این گروه می‌تواند متصل کند، تامین مالی نماید، نهادی کند و اندازه‌گیری کند. وزیران امور خارجه گروه 20 می‌توانند از معماری اجرایی فعلی ایجادشده برای غزه از طریق اقدامات زیر حمایت کنند: بسیج سرمایه برای بازسازی؛ ساختن یک شبکه زیرساختی منطقه‌ای که اسرائیل، فلسطینی‌ها، اردن، مصر و خلیج را به هم پیوند دهد؛ ایجاد معیارهای مشترک؛ و کمک به حفظ گزینه‌های سرزمینی لازم برای یک حل و فصل.
اجرا نباید جدا از دیپلماسی تلقی شود؛ این مکانیزمی است که از طریق آن دیپلماسی قابل‌اعتنا می‌شود. طرح صلح هیئت صلح برای غزه، نیروی تثبیت‌کننده، اداره انتقالی فلسطینی، ابتکار صلح عربی، و مذاکرات هر یک قطعه‌ای از معماری را فراهم می‌آورند. گروه 20 می‌تواند منابع، تایید و هماهنگی لازم برای پیوند دادن آنها را تأمین کند.
یک ریسک بالقوه این است که یک آتش‌بس موفق به جای یک حل سیاسی تلقی شود. غزه‌ای که نه در جنگ است و نه بازسازی شده، غزه‌ای که به‌طور نامحدود توسط یک نهاد فنی‌حرفه‌ای بدون مسیر به سوی مشروعیت اداره می‌شود، کرانه باختری‌ای که واقعیات سرزمینی آن در حالی تغییر می‌کند که مذاکرات به تعویق افتاده‌اند، و عادی‌سازی که مسئله فلسطینی را کنار می‌گذارد، نباید به‌عنوان راه‌حل تلقی شوند. افق سیاسی باید صریحاً در صدر همه اقدامات و توافق‌ها قرار داشته باشد و باقی بماند. بنابراین، دولت-ملت فلسطینی باید مسیر راهبردی باشد که گذار در مقابل آن سنجیده می‌شود. این امر مرزها، ترتیبات امنیتی، قدس، آوارگان یا شهرک‌ها را از پیش تعیین نمی‌کند، بلکه تنها امکان حل آنها را حفظ می‌کند.
همان‌طور که پنج اصل مطرح‌شده در بالا نشان می‌دهد، گذار سیاسی غزه باید از طریق مسیری انجام شود که بر ساختن، به‌طور عمدی و قابل‌اندازه‌گیری، شرایطی متمرکز است که در آن حل سیاسی ممکن می‌شود، در حالی که از سیاست‌ها و اقداماتی که پیشرفت را معکوس یا به خطر می‌اندازند جلوگیری می‌کند. هدف راهبردی بنابراین حرکت از مدیریت درگیری به مدیریت گذار از آن است.