نامه مستقیم ونس به محسن رضایی کانال‌های شکست‌خورده را دور می‌زند و شرط می‌بندد که یک تندرو می‌تواند محدودیت‌های هسته‌ای را قابل‌پذیرش کند. با فشار نتانیاهو برای تغییر رژیم و گسیل نیروهای پنتاگون، پنجره اقدام تنگ‌تر می‌شود در حالی که تهران بین حفظ حاکمیت و مواجهه با جنگ تردید می‌کند.
نامه وِنس هدف‌گیر رهبر تندروی تهران
با افزایش خطر ازسرگیری درگیری با ایران، معاون رئیس‌جمهور JD Vance پیامی به بالاترین رهبر تندروی تهران فرستاده و گفته آماده است شخصاً با او دیدار کند تا درباره یک توافق مذاکره‌شده برای پایان دادن به جنگ گفتگو کنند.
ونس هفته گذشته نامه‌ای به محسن رضایی، دبیر شورای عالی امنیت ملی ایران و فرمانده سابق سپاه پاسداران انقلاب اسلامی ارسال کرد. یک مقام آمریکایی آشنا با مذاکرات نامه و نیت آن را برای من توصیف کرد. این پیام نخستین‌بار توسط وال‌استریت ژورنال افشا شد.
این مقام گفت که نامه «بر بازتاکید بر اولویت منافع ملی—هم منافع آمریکا و هم ایران—در مذاکرات تمرکز داشت.» وِنس تأکید کرد که منافع مرکزی آمریکا «اطمینان از این است که ایران به سلاح هسته‌ای دست نیابد.» معاون رئیس‌جمهور منافع ایران را «بازسازی اقتصاد ویران‌شده توسط جنگ و تحریم‌ها، و حفظ حاکمیت ملی‌اش» توصیف کرد، این مقام توضیح داد. این مقام افزود که وِنس «نیاز به آن‌که ایران نمایندگانی را معرفی کند که اختیار بحث در مورد مسائل هسته‌ای را دارند» را منتقل کرد.
گسترش تماس وِنس بازتاب ارزیابی دولت ترامپ است که رضایی نقطه تماس ضروری در تهران و تنها فردی است که می‌تواند پشت یک توافق برای متوقف کردن برنامه هسته‌ای اجماع‌سازی کند. مقامات اطلاعاتی آمریکا معتقدند که رضایی به‌طور مرتب با رهبر معظم، مجتبی خامنه‌ای، در ارتباط است و این دو در روزهای اخیر از زمان دریافت نامه وِنس با هم گفت‌وگو کرده‌اند. اگر چنین دیداری رخ دهد، این مقام آمریکایی گفت که محتمل‌ترین محل‌ها استانبول یا دوحه، قطر خواهند بود.
آیا تهران قبل از اتمام زمان می‌تواند تصمیم بگیرد
کاخ سفید معتقد است که ممکن است پنجره رسیدن به توافق بدون بازگشت به جنگ در حال بسته شدن باشد. بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر اسرائیل، تغییر رژیم را تنها راه «برای از بین بردن این تهدید یک بار برای همیشه» پیش می‌برد. پس از عملکرد غیرمنتظره قوی نتانیاهو در انتخابات سه‌شنبه، او نقش تعیین‌کننده‌ای در اسرائیل حفظ کرده است. رئیس‌جمهور Donald Trump گفته است که می‌خواهد «کار را تمام کند» در ایران، و پنتاگون نیروها را به منطقه اعزام می‌کند. اما روشن است که Trump و Vance یک توافق مسالمت‌آمیز را به درگیری دوباره ترجیح می‌دهند.
نامه ونس سؤال را مستقیماً به رضایی و همکارانش در رهبری ایران می‌برد: آیا آنها آماده‌اند اختلافات داخلی را حل کنند و در زمانی که اسرائیل و ایالات متحده ظاهراً آماده از سرگیری اقدامات نظامی هستند، درباره محدودیت‌های الزام‌آور برنامه هسته‌ای‌شان گفت‌وگو کنند؟ تصمیم‌گیری‌ها در تهران کند گرفته می‌شود، اما رهبران آن ممکن است زمانشان رو به پایان باشد.
ونس رهبری دیپلماسی دولت با ایران را بر عهده داشته است. در آوریل، او به اسلام‌آباد سفر کرد تا با محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس ایران، دیدار کند و پیشنهاد پایان تحریم‌های اقتصادی آمریکا و ساخت چیزی را که تیم ترامپ «پل طلایی» نامید از طریق تعامل اقتصادی مطرح کرد—در ازای یک توافق هسته‌ای الزام‌آور.
قالیباف نتوانست آن معامله بزرگ را در تهران بفروشد. یک یادداشت تفاهم نازک و مبهم بین دو کشور امضا شد، اما هنگامی که آنها در تنگه هرمز به تبادل آتش پرداختند، این یادداشت منحل شد.
نامه ونس عزم رضایی را محک می‌زند
از زمان دیدار در اسلام‌آباد، گفته می‌شود اطلاعات آمریکا نتیجه‌گیری کرده است که رضایی گره مرکزی در رژیم است. او احترام همکاران سابق خود در سپاه را دارد و همچنین با بازسازی شورای عالی امنیت ملی با افراد خودش قدرت را متمرکز کرده است. علاوه بر این، او با مقاطعی که بر اقتصاد ایران نظارت دارند همکاری نزدیکی دارد؛ اقتصادی که به‌خاطر محاصره در تنگه و تحریم‌های اقتصادی شدید به شدت تحت فشار قرار گرفته است. مقامات آمریکایی باور دارند رضایی «وضعیت وخیم را درک می‌کند.»
قطر میانجی کلیدی در این منازعه بوده و فرستادگان آن در تماس منظم با رضایی و دیگر مقامات عالی بوده‌اند. گفته می‌شود رهبران ایرانی نامه مستقیم ونس را به عنوان نشانه‌ای از احترام تلقی کرده‌اند، اما هنوز نشانه‌ای وجود ندارد که موضعشان درباره مسئله هسته‌ای که در مرکز منازعه است نرم شده باشد.
مقامات آمریکایی نزدیک به مذاکرات معتقدند که درگیری با ایران در آستانه نقطه عطف قرار دارد و آنها می‌خواهند به تندروهای تهران نشان دهند که تماس‌های دیپلماتیک ونس جدی است. این تلاش قابل ستایش است. اما رضایی رهبری است که کلِ کارنامه‌اش بر مخالفت جسورانه با ایالات متحده و اسرائیل بنا شده است. او قدرت دارد که با آمریکا معامله کند، اما این امر نشان‌دهنده تغییر مسیری شگفت‌آور خواهد بود.
دیپلماسی آلترناتیوی به‌جای جنگ عرضه می‌کند
گام ایران نقشی رو به تعمیق ونس در سیاست خارجی را نشان می‌دهد—و فرصتی برای تأکید بر تردید او نسبت به یک جنگ نامحبوب. قابل توجه است که ابتکار صلح نیز در آستانه انتخابات میان‌دوره‌ای‌ای مطرح شده که انتظار می‌رود حزب جمهوری‌خواه در آن شکست بزرگ بخورد. اما این ابتکار، هرچقدر هم که برای کاخ سفید از لحاظ سیاسی مفید باشد، جایگزین خوبی برای دور دیگری از جنگ است.